Nieuw politiegebouw in Melle: een toelichting bij een gunningscriterium is nog geen apart te wegen subcriterium

Wat gebeurde er?

De politiezone Rhode & Schelde schreef bij onderhandelingsprocedure met bekendmaking een opdracht van diensten uit voor het architectuurontwerp en de studies stabiliteit, technische installaties en omgevingsaanleg voor de bouw van een nieuw politiegebouw in de gemeente Melle. Van de zestien kandidaten voldeden er zes aan de kwalitatieve selectiecriteria; zij werden uitgenodigd om tegen 7 juni 2010 een offerte in te dienen en hun aanpak en eerste visie op 9 juni 2010 persoonlijk toe te lichten. Het bestek voorzag in vijf gunningscriteria: de offerte en de kwaliteit van het offertedossier (5 punten), het ereloon (30 punten, volgens de formule p = 30 × x/y met x de laagste en y de betrokken inschrijving), de samenstelling en capaciteit van het bureau of team (20 punten), de visie op de opgave, op ecologisch en duurzaam bouwen en op de architecturale vormgeving (40 punten) en de kwaliteitsprocedures en budgetbewaking (5 punten). Vier bureaus dienden een offerte in. In het gunningsverslag van 30 juni 2010 behaalde de bvba Architectenstudio 84,2 punten, Architectenbureau Van Acker & Partners 81,71, de bvba Ir.-Architect Bart Tryhou 79,5 — met nochtans de maximale 30 punten voor het laagste ereloon, maar slechts 25 op 40 voor de visie — en Beel & Achtergael Architecten 74,2. De opdracht werd gegund aan de bvba Architectenstudio; Tryhou werd derde. Nadat haar vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid al was verworpen (arrest nr. 206.908 van 13 augustus 2010), zette Tryhou de procedure tot nietigverklaring voort. Zij voerde aan dat aan bepaalde subcriteria geen weging was toegekend en dat ze niet afzonderlijk waren beoordeeld, dat bij de beoordeling rekening was gehouden met niet-aangekondigde elementen zoals een kleurafdruk, de eigen huisstijl, het enthousiasme bij de presentatie, de cv’s van de medewerkers en de uitrusting van het bureau, dat het vijfde criterium onnaspeurbaar was gequoteerd, en dat de inhoudelijke beoordeling objectieve grond miste en inconsistent was. De Raad van State, die zich aansloot bij het uitvoerige auditoraatsverslag, verwierp elk onderdeel. De betwiste ‘subcriteria’ — de gevraagde commentaar op de studieovereenkomst bij het eerste criterium, de vier aspecten van het vierde criterium ‘visie’ — waren geen autonome gunningscriteria maar louter toelichtingen om de criteria voldoende duidelijk en precies te omschrijven, zodat er ook geen aparte weging of afzonderlijke quotering voor moest worden meegedeeld. De beoordeling hield geen rekening met niet-aangekondigde elementen: een zwart-witafdruk kostte geen punten (een andere inschrijver met een kleurafdruk maar zonder commentaar behaalde dezelfde 4,5 op 5), en de verwijzing naar de ‘eigen huisstijl van de ontwerper’ hing wel degelijk samen met de kwaliteit van het offertedossier. Op het vijfde criterium kreeg Tryhou 4 op 5, evenveel als twee andere inschrijvers, zodat zij haar quotering wel degelijk kon plaatsen. De inhoudelijke beoordeling ten slotte miste geen feitelijke grond, bevatte geen tegenstrijdigheden en bleef binnen de grenzen van de redelijkheid. De pas in de memorie van wederantwoord aangevoerde grief dat het door de winnaar vooropgestelde E-peil niet aan de projectdefinitie zou voldoen, was een nieuw en dus niet-ontvankelijk middel. Omdat Tryhou de bevindingen van het auditoraatsverslag niet ten gronde weerlegde, verwierp de Raad het enige middel en het beroep, en verwees hij de verzoekende partij in de kosten van 350 euro.

Waarom doet dit ertoe?

Bij diensten met een sterk kwalitatieve inslag — architectuur is het schoolvoorbeeld — draait het gunningsdebat vaak om de vraag hoe fijnmazig de aanbesteder zijn criteria vooraf moet uitsplitsen en wegen. Dit arrest maakt een nuttig onderscheid: niet elke opsomming onder een gunningscriterium is een autonoom subcriterium. Wanneer het bestek bij ‘visie’ vier aspecten noemt of bij het offertedossier vraagt om commentaar op de studieovereenkomst, dan zijn dat verduidelijkingen die het criterium preciezer maken, geen zelfstandige criteria die elk een eigen gewicht en een eigen score behoeven. Wie als inschrijver een aparte weging eist voor elk woord in het bestek, vindt daarin dus geen steun. Even leerzaam is de bevestiging dat een aanbesteder mag ingaan op elementen die onder een aangekondigd criterium vallen — de eigen huisstijl hoort bij de kwaliteit van het offertedossier — zonder daarmee ‘verborgen’ criteria in te voeren, en dat een verschil in afdrukwijze pas telt als het effectief punten heeft gekost. En het arrest herhaalt een klassieke procedurele valstrik: een grief die pas in de memorie van wederantwoord opduikt, is een nieuw middel dat te laat komt.

Gerelateerde arresten

• Arrest 224113 — Zelfde kamer en zelfde dag (26 juni 2013): dezelfde redelijkheidscontrole op de scoring van kwalitatieve gunningscriteria, daar bij een leveringsopdracht voor politie-uitrusting.
• Arrest 224112 — Zelfde kamer en zelfde dag: verwerping van een beroep waarin de beoordelingsvrijheid van de aanbesteder centraal stond, daar bij de referentie-eisen van de kwalitatieve selectie.
• Arrest 224136 — Zelfde kamer en zelfde dag, tegengestelde afloop: daar leidde een ontoereikend gemotiveerde prijssimulatie wél tot schorsing; samen tekenen beide arresten de grens tussen een aannemelijke en een onnaspeurbare beoordeling.