IFAPME-vormingscentrum in Doornik: de gunning aan Kumpen, vier miljoen onder de geraamde prijs, weerstaat de hoogdringende schorsing

Wat gebeurde er?

Het IFAPME publiceerde op 17 maart 2014 in het Bulletin der Aanbestedingen, en op 21 maart 2014 in het Publicatieblad van de Europese Unie, een aankondiging voor een promotieopdracht van werken: de bouw van een nieuw vormingscentrum in Doornik, te beheren door het IFAPME-centrum Doornik. De opdracht (bestek nr. 13 – T – AOE – Centre de formation I.F.A.P.M.E. de Tournai – 2014) werd geplaatst via open offerteaanvraag met Europese bekendmaking en omvatte onder meer de verwerving in volle eigendom door het IFAPME van zowel de grond als het door de promotor te bouwen, ‘lage-energie’ ontworpen centrum, de architectuur- en stabiliteitsopdrachten, de technieken, het indienen van de vergunningen, de uitvoering van alle werken, de aanleg van de omgeving en parkings, een waarborg van vijf jaar op de uitrustingen voor verwarming, ventilatie en klimaatregeling, en de coördinatie van de onderaannemers. Het gebouw moest op een terrein van minstens 1 ha staan binnen een straal van 1.500 meter rond het station van Doornik. De uiterste datum voor de offertes was 17 september 2014. Bij beslissing van 26 september 2014 gunde het IFAPME de opdracht aan de NV Kumpen. De tijdelijke handelsvennootschap Dherte – Dherte-Istasse – Enertec en haar drie leden vorderden de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Zij voerden onder meer aan dat het voor de concurrenten onmogelijk was te geloven dat de beslissing — in acht dagen — door een ernstig onderzoek was voorafgegaan, en dat niet te begrijpen viel hoe Kumpen ‘de krachttoer’ had geleverd een prijs aan te bieden die ongeveer vier miljoen euro lager lag dan de normale prijs van zestien miljoen euro; ook zou de aanbesteder hebben nagelaten te preciseren welke documenten over de technische en professionele bekwaamheid zij van Kumpen had opgevraagd. De Raad van State verwierp die grieven. De vermelding ‘OK’ in de tabel ‘geheel van de vereiste documenten’ naast de naam Kumpen volstond, zonder nadere motivering, om te begrijpen dat de vereiste stukken over de eigendom van de grond en de bodemstudies bij de offerte van Kumpen zaten en aan het bestek beantwoordden; dat werd door het administratief dossier bevestigd. Verder woog op de prijs van Kumpen geen enkel vermoeden van anomalie, zodat de aanbesteder niet uitdrukkelijk hoefde te vermelden dat die prijs de geldigheid van de offerte niet aantastte; en aangezien het gunningscriterium prijs de offertes op de globale prijs vergeleek, moest die globale prijs niet per hoofdbestanddeel worden uitgesplitst, zonder dat de verzoeksters belet werden de beoordeling van de prijs van Kumpen te bekritiseren. Ten slotte was het onjuist te beweren dat de aanbesteder had nagelaten te preciseren welke documenten zij wegens lacunes in de offerte had opgevraagd: het bestreden besluit vermeldde uitdrukkelijk dat Kumpen voor de stabiliteitsopdrachten geen attesten van goede uitvoering had bijgevoegd en dat de aanbesteder Kumpen en Tradeco — zonder bijkomende eisen te stellen — om de ontbrekende documenten had verzocht tegen 23 september 2014, 13 uur. Het middel was niet ernstig. De Raad verwierp de vordering tot schorsing, liet de kosten van 800 euro ten laste van de verzoekende partijen (200 euro elk) en kende het IFAPME een rechtsplegingsvergoeding van 700 euro toe. Behoudens de bladzijden 96 tot 98 van de offerte van Kumpen, die aan de verzoeksters waren meegedeeld, bleven de offertes voorlopig vertrouwelijk.

Waarom doet dit ertoe?

Het arrest temt een intuïtie die veel afgewezen inschrijvers delen: een opvallend lage winnende prijs móét wel verdacht zijn. De Raad van State herinnert eraan dat een prijs pas een onderzoeksplicht en een motiveringsplicht doet ontstaan wanneer er een vermoeden van anomalie op rust; ontbreekt zo’n vermoeden, dan hoeft de aanbesteder niet te verantwoorden waarom hij de prijs aanvaardt. Het arrest verduidelijkt ook dat een gunning op de globale prijs geen uitsplitsing per onderdeel vergt, en dat de motiveringsplicht wordt vervuld zodra de inschrijver uit het dossier kan afleiden waarom hij verliest — een ‘OK’ in een controletabel kan, samen met het administratief dossier, volstaan. Voor het vaak gevoelige punt van de selectiecriteria toont het arrest dat een aanbesteder na de opening om ontbrekende bewijsstukken van technische bekwaamheid (zoals attesten van goede uitvoering) mag verzoeken, zolang hij geen nieuwe of zwaardere eisen toevoegt. De ruimere boodschap is nuchter: het volstaat niet om je te verbazen over een laag bedrag; wie de gunning aanvecht, moet een concrete onregelmatigheid aanwijzen, niet louter een vermoeden van een te goedkope concurrent.

Gerelateerde arresten

• Arrest 228927 — Arrest van dezelfde kamer en dezelfde dag (24 oktober 2014, VIe kamer, voorzitter David De Roy) over schijnbaar abnormale prijzen; daar ging het om de afwijzing van de eigen offerte van de verzoeksters wegens een niet-aanvaarde prijsverantwoording bij de renovatie van de stuw van Papignies.
• Arrest 228993 — UDN-arrest van 30 oktober 2014 over een offerte die wegens een schijnbaar abnormaal lage prijs was geweerd; daar viel het beroep zonder voorwerp nadat de aanbesteder zijn gunningsbeslissing introk.
• Arrest 229008 — Arrest van dezelfde VIe kamer (3 november 2014) over een Waalse opdracht waar de gunning wél werd geschorst, niet wegens prijzen maar wegens niet-aangekondigde subgunningscriteria.