Olne trekt de concessie voor de steengroeve van Bay Bonnet in, drie dagen vóór de beroepstermijn verstrijkt — wie dan toch een annulatieberoep indient, krijgt zijn rechtsplegingsvergoeding

Wat gebeurde er?

De Waalse gemeente Olne zocht via bestek nr. 20191118 een exploitant voor haar steengroeve van Bay Bonnet, in de vorm van een ‘contrat de fortage’, een concessie waarbij de exploitant tegen vergoeding steen mag winnen. Twee combinaties dongen mee. Bij beslissing van 29 oktober 2020 besliste het gemeentecollege de offerte van de combinatie Remo Milieubeheer, Recom, Cmix en Carrières de Sprimont et de Chanxhe niet te selecteren en de concessie toe te wijzen aan een combinatie zonder rechtspersoonlijkheid van Entreprise Marcel Baguette, Bodarwé Carrières, Joly en F.A.S. Services. De vier niet-geselecteerde vennootschappen vorderden de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid; bij arrest nr. 249.195 van 10 december 2020 willigde de Raad van State de tussenkomst van de begunstigde combinatie in, verwierp hij de schorsingsvordering en vereffende hij de kosten van die procedure. Vier dagen later, op 14 december 2020, trok de gemeente de bestreden beslissing niettemin in. Zij betekende die intrekking op 16 december 2020 per aangetekende brief aan alle inschrijvers. Op 24 december 2020 — de beroepstermijn van zestig dagen liep ten einde — dienden de vier vennootschappen toch een annulatieberoep in. In een brief van 8 februari 2021, waarmee zij de Raad van de intrekking op de hoogte bracht, betoogde de raadsman van de gemeente dat de intrekking aan de verzoekende partijen was meegedeeld vóór het verstrijken van de termijn voor het annulatieberoep, zodat de kosten te hunnen laste moesten komen. Niemand vocht de intrekking binnen de termijn aan. Eerste auditeur-afdelingshoofd Christian Amelynck stelde een verslag op; bij beschikking van 1 augustus 2022 stelde de kamer voor de zaak zonder terechtzitting te behandelen, en geen partij vroeg een zitting. De Raad stelde vast dat de intrekking definitief was geworden en het beroep zijn voorwerp had verloren. Wat de kosten betreft, herhaalde hij dat het verdwijnen van de bestreden akte door intrekking een vorm van verkapte vernietiging is, zodat de gemeente als de in het ongelijk gestelde partij geldt in de zin van artikel 30/1 van de gecoördineerde wetten. Het argument van de gemeente wees hij af: het kan de verzoekende partijen niet worden verweten dat zij een annulatieberoep instelden op een moment dat de intrekking, die hun enkele dagen eerder was meegedeeld, nog niet definitief was en de beroepstermijn ten einde liep. Zij hadden ‘een rechtsplegingsvergoeding tegen het basisbedrag’ gevraagd; sinds de inwerkingtreding op 9 juli 2022 van het ministerieel besluit van 22 juni 2022 bedraagt dat basisbedrag 770 euro. De Raad willigde de tussenkomst in, stelde vast dat er niet meer over het annulatieberoep hoefde te worden geoordeeld, en veroordeelde de gemeente Olne tot de kosten: rolrechten van 800 euro, een bijdrage van 20 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, toegekend aan de vier verzoekende partijen elk voor een vierde. Opvallend is dat het dictum ook ‘de bij arrest nr. 249.195 bevolen schorsing’ opheft, terwijl datzelfde arrest volgens de procesbeschrijving de schorsingsvordering net had verworpen — een formulering die in het parallelle arrest nr. 255.089 van dezelfde dag terugkeert.

Waarom doet dit ertoe?

Het arrest beantwoordt een vraag die zich stelt telkens een aanbesteder zijn beslissing intrekt terwijl de beroepstermijn nog loopt: moet de inschrijver dan nog een annulatieberoep indienen, en wie draagt de kosten als hij dat doet? De gemeente Olne vond dat de verzoekende partijen zich de procedure hadden kunnen besparen, omdat zij de intrekking kenden vóór ze hun verzoekschrift neerlegden. De Raad van State ziet het anders. Een intrekking is pas definitief als ze aan alle inschrijvers is betekend en niemand ze binnen de termijn aanvecht. Zolang dat niet vaststaat, loopt de inschrijver het risico dat de intrekking zelf wordt aangevochten of ingetrokken en dat zijn beroepstermijn tegen de oorspronkelijke toewijzing intussen verstreken is. Een beroep instellen om die termijn te vrijwaren is dus geen misbruik maar voorzichtigheid, en de aanbesteder die de situatie zelf heeft gecreëerd, betaalt ervoor. Het arrest is ook een van de relatief zeldzame zaken over een concessie in plaats van een klassieke overheidsopdracht: een ‘contrat de fortage’ voor een steengroeve valt onder hetzelfde contentieux, met dezelfde kostenregels. Ten slotte bevestigt het dat de indexering van de rechtsplegingsvergoeding tot 770 euro sinds 9 juli 2022 wordt toegepast op elke zaak die na die datum wordt beslecht, ook als het verzoekschrift in 2020 werd ingediend, en dat het basisbedrag bij meerdere verzoekende partijen tussen hen wordt verdeeld en niet vermenigvuldigd.

Gerelateerde arresten

• Arrest 255089 — Tweelingarrest van dezelfde dag over dezelfde concessie, ingesteld door de andere niet-weerhouden combinatie (Nelles Frères, Loiseau en Établissements Jaco): identieke redenering over de intrekking en de kosten, maar met een rechtsplegingsvergoeding van 700 euro omdat de verzoekende partijen dat bedrag hadden gevraagd.
• Arrest 255090 — Arrest van dezelfde kamer en dezelfde dag: intrekking van een geschorste onderhoudsopdracht door de Société de Logements du Plateau; daar wordt verduidelijkt dat de 20 %-verhoging van de rechtsplegingsvergoeding bij UDN met annulatieberoep vervalt als het beroep zonder voorwerp wordt verklaard.
• Arrest 255117 — Arrest van 28 november 2022 over de intrekking door RESA na een verworpen UDN: ook wie de schorsing niet kreeg, ontvangt 770 euro wanneer de aanbesteder intrekt — hetzelfde uitgangspunt als hier, waar de UDN eveneens was verworpen.