Verwerping schorsingsvordering restauratie orgel Sint-Martinuskerk Aalst: selectiecriterium masterdiploma houtrestauratie evenredig en pertinent
De Raad van State verwerpt de vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van Orgelbau Schumacher tegen de niet-selectie en de gunning van de restauratie van het orgel van de Sint-Martinuskerk te Aalst aan TM Monument Vandekerckhove – Altritempi, omdat het selectiecriterium dat een masterdiploma in Conservatie/Restauratie Hout vereist voor de verantwoordelijke van de restauratiewerken pertinent en evenredig is gelet op het voorwerp van de opdracht, en Schumacher zelf erkent niet aan dit criterium te voldoen.
Wat gebeurde er?
De stad Aalst schrijft via een openbare procedure een overheidsopdracht voor werken uit voor de restauratie van het orgel van de Sint-Martinuskerk — demontage, restauratie van de kast, het binnenwerk en de pijpen, het terug bespeelbaar maken, hermontage en intonatie. Het bestek stelt onder de selectiecriteria voor technische en beroepsbekwaamheid onder meer: (A2) een projectleider met minimum vijf jaar beroepservaring en twee referenties van gelijkaardige projecten, (A3) een verantwoordelijke voor de leiding van de restauratiewerken met een masterdiploma in Conservatie/Restauratie Hout én minstens vijf jaar ervaring, en (B1-B3) drie specifieke referenties voor orgelbouw, gelijkaardige orgelrestauratie en houtrestauratie van 18de-eeuws meubilair. A2 en A3 mogen dezelfde persoon zijn. Drie inschrijvers dienen een offerte in: Orgelbau Schumacher, TM Monument Vandekerckhove – Altritempi, en een derde. Op 2 november 2023 vraagt de stad aan Schumacher om te bevestigen wie de verantwoordelijke voor de leiding van de restauratiewerken is en om het ontbrekende masterdiploma en het veiligheids- en gezondheidsplan te bezorgen. Schumacher antwoordt op 9 november 2023 dat er in haar team niemand is met een specifiek masterdiploma Conservatie/Restauratie Hout. Het verslag van nazicht van 29 januari 2024 concludeert dat Schumacher niet wordt geselecteerd om twee redenen: (1) zij voldoet niet aan selectiecriterium A3 en (2) zij heeft ondanks bijkomende vraag geen documenten bezorgd betreffende het veiligheids- en gezondheidsplan. De opdracht wordt op 5 februari 2024 gegund aan TM Monument Vandekerckhove – Altritempi. Schumacher vordert schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid met drie middelen. In het derde middel betoogt Schumacher dat selectiecriterium A3 onevenredig is omdat het in wezen dezelfde inhoud heeft als A2 (beide peilen naar ervaring als projectleider) en dat een masterdiploma op zich niets zegt over ervaring met het leiden van restauratiewerken. De Raad van State oordeelt dat A2 en A3 wel degelijk twee verschillende selectiecriteria zijn, zowel qua personen als qua inhoud: A2 betreft de projectleider die het geheel superviseert, A3 betreft specifiek de verantwoordelijke voor de houtrestauratie met het vereiste diploma. Het feit dat beide dezelfde persoon mogen zijn, toont veeleer aan dat de stad rekening heeft gehouden met het evenredigheidsbeginsel. Gelet op het 18de-eeuwse orgel met sierlijke houten omkasting is de diplomavereiste pertinent en evenredig. Het middel is niet ernstig. In het eerste middel betoogt Schumacher dat het veiligheids- en gezondheidsplan geen geldig selectiecriterium is. De Raad oordeelt dat dit middel betrekking heeft op een overtollig motief: de niet-selectie wegens A3 volstaat reeds, zodat kritiek op het tweede motief niet tot schorsing kan leiden. Het middel is onontvankelijk. In het tweede middel betoogt Schumacher dat de referenties van de gekozen inschrijver niet voldoen aan B2 (orgelrestauratie) en B3 (houtrestauratie). De Raad oordeelt dat de referentie Gijzegem Sint-Martinus (Van Peteghem-orgel uit 1776, € 255.914) voldoet aan B2 omdat de minimumwaarde van € 250.000 betrekking heeft op de orgelrestauratie inclusief het houtwerk, niet alleen op de orgelbouw zonder houtwerk. Voor B3 heeft de gekozen inschrijver een afzonderlijke referentie voorgelegd van houtrestauratie van 18de-eeuws meubilair (drie altaren en vier biechtstoelen) in dezelfde Sint-Martinuskerk, opgeleverd in 2022, voor meer dan € 150.000. De bewering dat dit hoofdzakelijk door een onderaannemer werd uitgevoerd, vindt geen steun in de offerte. Het middel is niet ernstig. De vordering wordt verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest bevestigt dat aanbestedende overheden bij zeer gespecialiseerde restauratiewerken strenge en specifieke selectiecriteria mogen opleggen, zoals een diplomavereiste voor houtrestauratie, mits deze verband houden met en in verhouding staan tot het voorwerp van de opdracht. Het feit dat twee selectiecriteria betrekking kunnen hebben op dezelfde persoon maakt het ene criterium niet overbodig — het toont veeleer aan dat de aanbestedende overheid het evenredigheidsbeginsel respecteert door niet nodeloos twee verschillende personen te eisen. Het arrest illustreert ook de leer van het overtollige motief: wanneer een niet-selectie op twee gronden berust en de eerste grond stand houdt, is kritiek op de tweede grond een overtollig motief dat niet tot schorsing kan leiden.
De les
Bij het uitschrijven van gespecialiseerde restauratiewerken mag u diploma- en ervaringsvereisten combineren als selectiecriteria, op voorwaarde dat elk criterium pertinent is voor het voorwerp van de opdracht. Maak de criteria van elkaar onderscheidbaar qua inhoud en personen, maar sta toe dat ze door dezelfde persoon vervuld kunnen worden — dat getuigt van evenredigheid. Als inschrijver: als u zelf erkent niet aan een selectiecriterium te voldoen, is het weinig kansrijk om dat criterium achteraf als onevenredig aan te vechten.
Stel jezelf de vraag
Als aanbestedende overheid: zijn mijn selectiecriteria elk afzonderlijk pertinent en duidelijk onderscheiden van de andere? Sta ik toe dat criteria door dezelfde persoon vervuld worden waar dit redelijk is? Als inschrijver: als ik niet voldoe aan een selectiecriterium, beschik ik dan over sterkere argumenten dan alleen de bewering dat het criterium onevenredig is?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →