Vernietiging ministeriële weigering verkoop gemeentelijk bosdomein wegens motivering door verwijzing naar niet-bijgevoegd advies
De Raad van State vernietigt het ministerieel besluit dat de gemeente Aubange verbood om het Domaine des Croisettes (136 ha bos) openbaar te verkopen, omdat de minister het besluit uitsluitend motiveerde door verwijzing naar een advies van het Departement Natuur en Bossen dat niet in het besluit was opgenomen en waarvan de betrokkenen geen kennis hadden.
Wat gebeurde er?
De gemeente Aubange wilde het Domaine des Croisettes — een bosdomein van 136 hectare op het grondgebied van Chiny, aangekocht in 1941 — openbaar verkopen voor minstens 3,5 miljoen euro. De verkoop was gemotiveerd door de financieringsbehoefte voor stadsvernieuwing, sociale woningbouw en een zwembadproject, en door de moeilijke beheerbaarheid van een bos op grote afstand van de gemeente. De procedure vereist op grond van het Waals bosdecreet een machtiging van de minister om het domein aan het bosregime te onttrekken. Na een openbaar onderzoek door de stad Chiny — waarbij 797 bezwaarschriften werden ingediend, overwegend tegen de verkoop — en een negatief advies van het Departement Natuur en Bossen, weigerde de Waalse minister bij besluit van 31 oktober 2018 de toestemming tot onttrekking aan het bosregime. Twee potentiële kopers (R.R. en B.D., eigenaars van een aanpalend domein die meermaals een bod hadden uitgebracht) en het Groupement Forestier Les Croisettes d'Ardennes et de Gaume vochten deze weigering aan bij de Raad van State. De Raad onderzoekt eerst de ontvankelijkheid. De twee potentiële kopers hebben belang: als eigenaars van een aangrenzend domein en als herhaalde bieders tijdens eerdere verkooppogingen hebben zij een voldoende rechtstreeks, persoonlijk en actueel belang bij de vernietiging van de weigeringsbeslissing. Het bosbouwgroepering wordt daarentegen onontvankelijk verklaard: het kan niet aantonen hoe de vernietiging van de weigering het een concreet voordeel zou opleveren — het heeft geen voorkooprecht, geen eigendomsband met het domein, en het louter nastreven van een goed bosbeheer volstaat niet als persoonlijk belang. Ten gronde onderzoekt de Raad het middel ontleend aan de schending van de formele motiveringsplicht. Het ministerieel besluit vermeldt enkel 'vu l'avis défavorable émis par le Département de la Nature et des Forêts' en 'considérant qu'il y a lieu de ne pas autoriser la commune d'Aubange à aliéner les biens immobiliers précités'. De Raad stelt vast dat motivering door verwijzing naar een advies enkel toelaatbaar is als het advies effectief in het besluit is opgenomen of eraan is gehecht, zodat de betrokkene van de motieven kennis kan nemen door lezing van het besluit zelf. Te dezen was het advies van het Departement niet opgenomen in of gehecht aan het besluit. Het Waals Gewest werpt tegen dat de gemeente als geadresseerde het advies kende, maar de Raad oordeelt dat dit niet relevant is: de formele motiveringsplicht vereist dat de motieven in het besluit zelf leesbaar zijn, niet dat de geadresseerde ze via andere wegen zou kennen. De motiveringsplicht beoogt immers niet alleen de bestemmeling te informeren maar ook de rechterlijke controle mogelijk te maken. Het middel is gegrond en het weigeringsbesluit wordt vernietigd.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest herbevestigt een fundamenteel principe van de formele motiveringsplicht: een bestuursbeslissing mag niet uitsluitend gemotiveerd worden door verwijzing naar een extern advies dat niet in het besluit zelf is opgenomen en evenmin eraan is gehecht. Het volstaat niet dat de bestemmeling het advies via andere wegen kent — de motivering moet in het besluit zelf leesbaar zijn, zowel voor de betrokkene als voor de rechterlijke controle. Dit geldt ook voor weigeringsbeslissingen.
De les
Motiveer door verwijzing naar een advies enkel als dat advies effectief in het besluit is opgenomen of eraan is gehecht. Een loutere vermelding 'gelet op het ongunstig advies van…' zonder dat advies toegankelijk te maken, is een schending van de wet van 29 juli 1991. Dit geldt ook voor negatieve beslissingen: een weigering vereist dezelfde motiveringsstandaard als een toekenning.
Stel jezelf de vraag
Als ik mijn beslissing motiveer door verwijzing naar een advies, is dat advies dan ook effectief opgenomen in of gehecht aan mijn besluit? Of ga ik ervan uit dat de betrokkene het via andere wegen wel zal vinden? Volstaat de motivering in mijn besluit op zichzelf om de beslissing te begrijpen zonder externe documenten te moeten raadplegen?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →