Verwerping UDN cultuur- en theaterzaal Ruiselede: combinatie aannemer-architect in design & build is niet onwettig, beoordelingsmethodiek met startscore en bijstellingen is conform, en delegatie gunningsbevoegdheid door aankoopcentrale is geldig
De vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de gunning van een design & build opdracht voor een cultuur- en theaterzaal te Ruiselede wordt verworpen — de inschrijving door een combinatie van twee aannemers (tijdelijke maatschap) en een architect is niet in strijd met de onverenigbaarheidsregels, de beoordelingsmethodiek met startscore 60/100 en bijstellingen van ±1,25 of ±2,5 punten voor opvallende plus- en minelementen valt binnen het vooraf aangekondigde kader, de punctuele kritiek op de scores mist feitelijke grondslag of stelt eigen inzichten in de plaats, en de delegatie van de gunningsbevoegdheid door de aankoopcentrale aan een dienstverlenende vereniging is geldig.
Wat gebeurde er?
De OV Farys schrijft als aankoopcentrale voor de gemeente Ruiselede een overheidsopdracht van werken uit voor het aanstellen van een partner voor het ontwerp en de bouw (design & build) van een nieuwe cultuur- en theaterzaal te Ruiselede, via mededingingsprocedure met onderhandeling. Dit is een tweede procedure: een eerdere gunning aan de BV V. was geschorst door de Raad van State (arrest 254.737 van 12 oktober 2022) en de eerste procedure werd stopgezet. Vijf kandidaten worden geselecteerd. Slechts twee dienen een offerte in: de BV V. (verzoekende partij) en een combinatie van de NV B. en NV W. (twee aannemers in tijdelijke maatschap) met de BV M. Architecten & Ontwerpers. Na twee onderhandelingsrondes worden finale offertes ingediend. De combinatie M. Architecten behaalt 66,06 punten (39,51 op kwaliteit, 20,02 op prijs, 6,53 op uitvoering), V. behaalt 63,27 (36,76 op kwaliteit, 19,98 op prijs, 6,53 op uitvoering). De raad van bestuur van de DV Creat Services neemt de gunningsbeslissing op basis van een delegatie van Farys, na positief advies van de gemeente Ruiselede. V. voert vier middelen aan. Het eerste middel stelt dat de combinatie van aannemers en een architect onwettig is gelet op de onverenigbaarheid van het beroep van architect met dat van aannemer (artikel 6 wet van 20 februari 1939). De Raad oordeelt dat het middel feitelijke en juridische grondslag mist: de gekozen inschrijver heeft niet ingeschreven als één tijdelijke maatschap van aannemers en architect, maar als een combinatie zonder rechtspersoonlijkheid (artikel 8 § 2 wet) bestaande uit een TM van twee aannemers enerzijds en een architect anderzijds — conform de wetgeving inzake de onafhankelijkheid. De opdrachtdocumenten maken bovendien een duidelijk onderscheid tussen ontwerp en uitvoering, verklaren de architectenwet van toepassing op het ontwerpluik, en vier van de vijf kandidaten hebben de selectieleidraad in dezelfde zin begrepen door zich als combinatie kandidaat te stellen. Het tweede middel betreft de beoordelingsmethodiek van het eerste gunningscriterium (50%). Drie grieven: (1) nice to haves werden negatief beoordeeld terwijl ze slechts 'leuke extraatjes' waren — de Raad oordeelt dat nice to haves ook doelstellingen met lage prioriteit zijn en een puntenaftrek voor het ontbreken ervan past binnen de aangekondigde beoordeling van 'afwijkingen ten opzichte van geformuleerde doelstellingen'; (2) de puntenspreiding van ±1,25 of ±2,5 was niet vooraf meegedeeld — de Raad oordeelt dat dit een logische invulling is van de aangekondigde methode (startscore 60/100, bijstelling voor opvallende elementen); (3) selectieve vergelijking van onderdelen — de Raad oordeelt dat de methode toelaat alleen opvallende elementen te vermelden en dat het ontbreken van vermelding niet betekent dat elementen niet zijn beoordeeld. Het derde middel bevat punctuele kritiek op dertien specifieke beoordelingspunten. De Raad verwerpt deze: sommige kritieken selecteren geïsoleerde motieven uit hun context, andere missen feitelijke grondslag (V. voorzag geen comfortkoeling in polyvalente zaal, foyer en café; V. toonde geen persoonlijke nazorg na oplevering aan; V. had geen vergunbaarheidsadvies bij de Provincie), en voor het overige stelt V. eigen inzichten in de plaats van de beoordelingsruimte van de aanbestedende overheid. Het vierde middel betwist de bevoegdheid van de DV Creat Services om de gunningsbeslissing te nemen. De Raad oordeelt dat de raad van bestuur van Farys op 28 september 2023 een geldige delegatie heeft verleend aan Creat Services voor gunningsbeslissingen in maatwerkdossiers, mits positief advies van de betrokken deelnemer. Deze delegatie was geldig tot 31 december 2024, aanvaard door Creat Services en bekendgemaakt. De gemeente Ruiselede heeft op 21 augustus 2024 een positief advies uitgebracht. Alle middelen zijn niet ernstig. De vordering wordt verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest is belangrijk op drie vlakken. Ten eerste verduidelijkt het dat een combinatie van aannemers en een architect voor een design & build opdracht niet per se onwettig is: de onverenigbaarheid van artikel 6 van de architectenwet sluit een combinatie zonder rechtspersoonlijkheid niet uit, mits de opdrachtdocumenten een voldoende onderscheid maken tussen ontwerp en uitvoering. Ten tweede illustreert het hoe een beoordelingsmethodiek met startscore en bijstellingen mag werken: de puntenspreiding hoeft niet vooraf te worden meegedeeld als ze een logische invulling is van de aangekondigde methode, en nice to haves mogen negatief worden beoordeeld omdat ze doelstellingen met lage prioriteit zijn. Ten derde bevestigt het dat een aankoopcentrale haar gunningsbevoegdheid kan delegeren aan een andere entiteit, mits een formeel delegatiebesluit met voorwaarden.
De les
Als aanbesteder van een design & build opdracht: zorg ervoor dat de opdrachtdocumenten een duidelijk onderscheid maken tussen ontwerp en uitvoering, verwijs naar de architectenwet en het reglement van beroepsplichten, en voorzie in een organigram met rolverdeling. Bij een beoordelingsmethodiek met startscore: kondig de methode transparant aan, maar u hoeft niet elke invulling (puntenspreiding) vooraf te specificeren mits deze logisch is. Als inschrijver: besef dat nice to haves doelstellingen zijn met lage prioriteit — het ontbreken ervan kan tot puntenaftrek leiden. Punctuele kritiek op geïsoleerde motieven overtuigt de Raad niet: de motivering wordt in haar geheel beoordeeld.
Stel jezelf de vraag
Als aanbesteder: maken mijn opdrachtdocumenten een duidelijk onderscheid tussen ontwerp en uitvoering? Is de architectenwet uitdrukkelijk van toepassing verklaard op het ontwerpluik? Is mijn beoordelingsmethodiek transparant en logisch? Als ik als aankoopcentrale de gunningsbevoegdheid delegeer: is er een formeel delegatiebesluit met duidelijke voorwaarden? Als inschrijver: heb ik alle nice to haves zo goed mogelijk verwerkt? Steunt mijn kritiek op concrete feiten of stel ik alleen mijn eigen inzichten in de plaats?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →