Een aanbestedende overheid kan niet op grond van artikel 85 van de Overheidsopdrachtenwet afzien van een opdracht die reeds in uitvoeringsfase is getreden — ook niet als de formele kennisgeving ontbreekt
De Raad van State schorst de beslissing van een gemeente om de gunning van een raamovereenkomst voor periodieke controles in te trekken en af te zien van de opdracht, omdat de opdracht op het ogenblik van die beslissing reeds in een fase van uitvoering was getreden — er was een startbevel gegeven, er waren meer dan tachtig controles uitgevoerd — en artikel 85 van de Overheidsopdrachtenwet enkel kan worden ingeroepen tijdens de plaatsingsfase, niet nadat de uitvoering is begonnen.
Wat gebeurde er?
De gemeente Rixensart schreef een opdracht voor diensten uit — een raamovereenkomst voor periodieke controles van uitrustingen en installaties (2025-2029), verdeeld in twee loten — via een vereenvoudigde onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking. Zes inschrijvers dienden een offerte in voor lot 1. Bij de evaluatie werden vier offertes als substantieel onregelmatig geweerd omdat zij voor bepaalde posten geen prijs hadden opgegeven. De opdracht werd op 14 mei 2025 gegund aan de VZW Procontrol (lot 1) en aan een andere onderneming (lot 2). Bij brief van 3 juni 2025 deelde de gemeente de gunningsbeslissing mee met de vermelding dat dit 'louter informatief' was en geen contractuele verbintenis inhield. Drie dagen later, op 6 juni 2025, gaf de gemeente de VZW Procontrol echter een formeel startbevel om de prestaties te beginnen. De VZW Procontrol stelde een digitaal platform ter beschikking, plande controles in samenspraak met de technische diensten, en voerde meer dan tachtig controles uit in juli 2025. Na een klacht van een geweerde inschrijver stelde de dienst overheidsopdrachten vast dat het bestek materiële fouten bevatte: bepaalde ondertitels in de inventaris waren als posten opgenomen, waarvoor geen prijs kon worden opgegeven. De vier geweerde inschrijvers hadden eigenlijk correct gehandeld door voor die posten geen prijs op te geven. Op 16 juli 2025 besliste het schepencollege om de gunningsbeslissing in te trekken en op grond van artikel 85 van de wet van 17 juni 2016 af te zien van de opdracht, met het plan een nieuwe opdracht uit te schrijven voor 2026. De VZW Procontrol vorderde de schorsing. De Raad onderzocht de tweede tak van het middel, over de vraag of de opdracht reeds was gesloten. Zonder zich uit te spreken over het bestaan of de geldigheid van het contract — dat tot de bevoegdheid van de burgerlijke rechter behoort — stelde de Raad vast dat de opdracht op het ogenblik van de bestreden beslissing in een fase van uitvoering was getreden, op bevel van de aanbestedende overheid en met instemming van de verzoekende partij. De wetgever voorziet de mogelijkheid om op grond van artikel 85 af te zien van een opdracht enkel tijdens de plaatsingsfase, ongeacht of die fase al dan niet regelmatig is verlopen. De interpretatie van de gemeente — dat het volstaat nooit formeel kennis te geven om te allen tijde de procedure te kunnen stopzetten — zou tot rechtsonzekerheid leiden: de aanbestedende overheid zou dan gedurende de volledige uitvoering van de opdracht artikel 85 kunnen inroepen door simpelweg de formele kennisgeving na te laten. De bestreden beslissing steunde dus op een onjuiste rechtsgrond. De schorsing werd bevolen. (Samenstelling: Anne-Françoise Bolly, kamervoorzitter; Frédéric Quintin, griffier. Eensluidend advies van premier auditeur Muriel Vanderhelst.)
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest trekt een heldere grens tussen de plaatsingsfase en de uitvoeringsfase van een overheidsopdracht, ook wanneer de formele kennisgeving van de gunning ontbreekt. De mogelijkheid om af te zien van een opdracht op grond van artikel 85 van de Overheidsopdrachtenwet is beperkt tot de plaatsingsfase. Zodra de opdracht feitelijk in uitvoering is — met een startbevel, uitgevoerde prestaties en instemming van beide partijen — kan de aanbestedende overheid zich niet meer op artikel 85 beroepen, ook niet als zij formeel nooit heeft kennisgegeven van de gunning. Het arrest verhindert dat een aanbestedende overheid de afwezigheid van een formele kennisgeving gebruikt als een achterpoortje om de opdracht te allen tijde eenzijdig te beëindigen via de stopzettingsbevoegdheid uit de plaatsingsfase.
De les
Als aanbestedende overheid: geef na de gunningsbeslissing onmiddellijk de formele kennisgeving overeenkomstig artikel 88 KB Plaatsing, en geef zeker geen startbevel vóór die kennisgeving is gebeurd. Zodra de opdracht feitelijk in uitvoering is — met een startbevel en uitgevoerde prestaties — kun je niet meer afzien van de opdracht op grond van artikel 85. Als je op dat moment fouten in het bestek of de evaluatie ontdekt, moet je andere wegen bewandelen (zoals de uitvoeringsregels of een onderhandelde oplossing). Als inschrijver aan wie de opdracht is gegund: documenteer zorgvuldig elk startbevel, elke uitgevoerde prestatie en elke instructie van de aanbestedende overheid — die feitelijke elementen kunnen cruciaal zijn om aan te tonen dat de opdracht reeds in uitvoeringsfase was.
Stel jezelf de vraag
Als ik als aanbestedende overheid overweeg om na de gunning af te zien van een opdracht: is de opdracht al in uitvoering getreden — heb ik een startbevel gegeven, zijn er prestaties verricht — en zo ja, kan ik mij dan nog beroepen op artikel 85 of moet ik een andere weg volgen?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →