Een offerte die 62 procent goedkoper is, hoeft niet abnormaal te zijn: de Raad van State aanvaardt AI en automatisering als verklaring voor het prijsverschil in de Vlaamse raamovereenkomst voor de digitalisering van inkomende post
De NV I., als derde gerangschikt in perceel 1 van de Vlaamse raamovereenkomst voor het digitaliseren van inkomende post (tot 10,5 miljoen euro), vroeg de schorsing omdat het Facilitair Bedrijf geen prijsverantwoording had gevraagd aan de NV Y., wier offerte volgens haar 62,62 procent goedkoper was, maar de Raad van State oordeelde dat de aanbesteder een echt prijsonderzoek had gevoerd en het prijsverschil redelijk kon verklaren door een eigen AI-model, automatisering en schaalvoordelen — en verwierp de vordering, tegen het advies van de auditeur in.
Wat gebeurde er?
Het Facilitair Bedrijf van de Vlaamse overheid schreef via een mededingingsprocedure met onderhandeling raamovereenkomsten uit voor het digitaliseren van (bestuurs)documenten, verdeeld over drie percelen. Het geschil ging enkel over perceel 1, ‘Digitalisering van inkomende post’: de opdrachtnemer ontvangt dagelijks de post van een besteller, opent ze, scant ze, registreert de metadata en levert de stukken digitaal af. De raamovereenkomst loopt drie jaar, eenmaal verlengbaar met een jaar, met een maximale waarde van 10.500.000 euro excl. btw. Bestellingen tot 250.000 euro worden in cascade geplaatst volgens de eindrangschikking; grotere of complexe bestellingen via een minicompetitie. De gunningscriteria waren kwaliteit van de dienstverlening (45 punten), key accountteam (10 punten) en prijs (45 punten). Op 26 september 2024 werden vijf kandidaten geselecteerd; vier dienden een initiële offerte in. Na onderhandelingen op 7 en 11 februari 2025 haakte één inschrijver af. De drie overblijvers — de NV I., de NV Y. en de NV van publiek recht B. — dienden tegen 11 maart 2025 een eerste en, na een demonstratie van hun platform, tegen 14 april 2025 een tweede aangepaste offerte in. Op 22 april 2025 vroeg het Facilitair Bedrijf alle drie op grond van artikel 35 KB Plaatsing om de prijssamenstelling van enkele zware posten toe te lichten. Daarna volgde nog een ronde over de AVG: de offerte van B. bleek substantieel onregelmatig omdat de verwerking van persoonsgegevens niet strookte met het bestek, en B. kreeg op 18 september 2025 de kans om dat tegen 3 oktober 2025 te regulariseren. De NV I. had zelf na het gesprek van 18 juli 2025 verklaard dat een bepaalde indexeringsverwerking niet zou gelden en een aangepaste lijst met subverwerkers bezorgd. Op 8 oktober 2025 werden de onderhandelingen afgesloten; de definitieve offertes werden op 29 oktober 2025 geopend. Het gunningsverslag van 22 december 2025 rangschikte de NV Y. eerst met 98,89 punten, B. tweede met 50 punten en de NV I. derde met 37,78 punten. Op 6 april 2026 gunde de Vlaamse minister-president, bevoegd voor facilitair management, perceel 1 aan de drie inschrijvers in die volgorde. De NV I. stapte op 30 april 2026 naar de Raad van State met drie middelen. Het eerste middel ging over de prijs. Volgens de NV I. was de offerte van Y. 62,62 procent goedkoper dan de hare en 83,86 procent goedkoper dan die van B., en toch had het Facilitair Bedrijf de prijzen normaal geacht met ‘abstracte’ motieven over intellectuele diensten, artificiële intelligentie en schaalvoordelen, zonder ooit een prijsverantwoording te vragen — ook niet op de BAFO’s. De Raad zag dat anders. Uit het gunningsverslag en de vertrouwelijke stukken bleek dat de aanbesteder bij elke offerteronde een algemeen prijsonderzoek had gevoerd: totaalprijzen vergeleken met elkaar, met het gemiddelde en met de raming, eenheidsprijzen onderzocht, een prijstoelichting gevraagd en voor de BAFO’s een interne nota over de prijsverschillen opgesteld. Een aanzienlijk prijsverschil kan een aanwijzing zijn, maar hoeft niet tot een schijnbaar abnormale prijs te leiden. Het Facilitair Bedrijf wees erop dat Y. met een zelf ontwikkeld AI-model post kan scannen, sorteren en de metadata uitlezen, zonder licentiekosten en met veel minder personeel, terwijl de NV I. en B. nog sterk manueel werken; Y. had dat bovendien tijdens de demonstratie getoond en had de percelen 2 en 3 al gekregen. Dat het bestek enkel OCR en ICR vermeldde en AI ‘niet noodzakelijk’ was, belette de inschrijvers niet om het toch in te zetten. De Raad voegde eraan toe dat de beoordelingsruimte bij een onderhandelingsprocedure met een belangrijke component intellectuele diensten ruimer is dan bij een aanneming van werken, en dat de NV I. haar eigen ervaring met AI niet tot maatstaf kon maken. Omdat geen schijnbaar abnormale prijs was vastgesteld, moest er ook geen bevraging op de laatste offertes volgen. Het tweede middel — B. had haar offerte niet meer mogen regulariseren na de start van de onderhandelingen — strandde op het belang. Uit het dossier bleek dat het Facilitair Bedrijf al op 7 februari 2025 ook bij de offerte van de NV I. AVG-vragen had gesteld, dat zij haar offerte daarop uit eigen beweging had herzien, onder meer door AI-toepassingen te schrappen, en dat zij pas na 18 juli 2025 een volledige lijst met subverwerkers, inclusief hosting, had aangeleverd. Zij had dus dezelfde kans gekregen als B. en werd niet benadeeld. Het derde middel viel de kwaliteitsscore aan: Y. kreeg het maximum ondanks minpunten in de motivering, en de scores zouden op verborgen subcriteria steunen. De Raad wees erop dat het bestek zelf voorschreef dat de kwalitatief beste offerte de maximale score krijgt en dat de andere naar verhouding worden herberekend: Y. haalde voorlopig 40,5 op 45 (herberekend 45), B. 36 (40) en de NV I. 27 (30) — net het vereiste minimum. Het gunningsverslag gaf uitvoerig plus- en minpunten en vergeleek de offertes; de offerte van de NV I. werd ‘overwegend theoretisch en algemeen’ en ‘minder innovatief’ genoemd. Selectief citeren van ‘lege zinnen’ en een eigen tabel die eindigt op ‘Enz…’ volstonden niet. Er bleek ook geen weging per beoordelingsaspect. De vordering werd verworpen. De NV I. betaalt 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding; de tussenkomende partijen dragen elk de helft van 300 euro rolrecht voor hun tussenkomst.
Waarom doet dit ertoe?
In dit arrest aanvaardt de Raad van State uitdrukkelijk dat de inzet van artificiële intelligentie en automatisering een groot prijsverschil kan verklaren, zonder dat de aanbesteder de goedkoopste inschrijver om een formele prijsverantwoording moet vragen. Dat is een belangrijk signaal nu steeds meer dienstverleners hun prijzen drukken met eigen AI-tools. Het arrest maakt het onderscheid tussen de twee fasen scherp: het algemene prijsonderzoek van artikel 35 is verplicht en moet zorgvuldig gebeuren, maar de bevraging van artikel 36 volgt pas als dat onderzoek een schijnbaar abnormale prijs oplevert — een groot verschil op zich is daarvoor niet genoeg. Wie op dat onderzoek wil wegen, moet aantonen dat de aanbesteder zijn beoordelingsruimte overschreed, en die ruimte is volgens de Raad groter bij onderhandelde opdrachten met veel intellectuele dienstverlening. Opvallend is ook dat de Raad hierin afweek van het advies van de auditeur. Daarnaast toont het tweede middel hoe het belangvereiste werkt: een klacht over een regularisatie bij een concurrent valt weg als je zelf dezelfde kans kreeg. En het derde middel bevestigt dat een globale beoordeling met een herberekeningsformule perfect tot een maximumscore ondanks minpunten kan leiden.
De les
Voor inschrijvers: een spectaculair prijsverschil met de winnaar is geen middel op zich. Wie een gebrekkig prijsonderzoek aanvoert, moet concreet aantonen waarom de verklaring van de aanbesteder — hier AI, automatisering, schaalvoordelen — niet opgaat voor de posten die het verschil maken, en vraag inzage in het dossier om dat te kunnen. Uw eigen werkwijze is geen maatstaf voor wat een concurrent kan. Klaag een regularisatie bij een concurrent pas aan nadat u hebt nagegaan of u zelf niet dezelfde bijsturingskans kreeg. En wie zijn kwaliteitsscore betwist, moet de motivering in haar geheel aanpakken, niet enkele zinnen eruit lichten. Voor aanbesteders: dit arrest toont wat een prijsonderzoek overeind houdt — vergelijking van totaal- en eenheidsprijzen met elkaar, het gemiddelde en de raming, een gerichte prijstoelichting bij de zware posten, een interne nota bij de laatste offertes en een gunningsverslag dat de oorzaken van de verschillen per postencategorie benoemt. Een demonstratie van de aangeboden oplossing tijdens de onderhandelingen kan later goud waard zijn om die verklaring te staven.
Te onthouden
- Een aanzienlijk prijsverschil tussen offertes kan een aanwijzing zijn voor een abnormale prijs, maar dwingt de aanbesteder niet automatisch tot een prijsbevraging.
- De inzet van een eigen AI-model, automatisering en schaalvoordelen kan een groot prijsverschil redelijk verklaren, ook als het bestek enkel OCR en ICR vermeldt.
- De beoordelingsruimte bij het prijsonderzoek is volgens de Raad ruimer bij onderhandelde opdrachten met een belangrijke component intellectuele diensten dan bij werken.
- Wie geen abnormale prijzen vaststelt, hoeft het prijsonderzoek niet uitgebreid in het gunningsverslag te motiveren; de motieven mogen uit het (vertrouwelijke) dossier blijken.
- De bevraging op de laatst ingediende offertes (art. 36, § 1, tweede lid, KB Plaatsing) is pas verplicht als het prijsonderzoek een schijnbaar abnormale prijs opleverde.
- Een middel tegen de regularisatie bij een concurrent is onontvankelijk als de verzoeker zelf ook de kans kreeg zijn offerte bij te sturen.
- Een herberekeningsformule die de beste offerte het maximum geeft, verklaart waarom een offerte met minpunten toch 45 op 45 haalt.
- De Raad week af van het andersluidende advies van de auditeur.
Waarop letten
- De concrete onderbouwing van een kritiek op het prijsonderzoek: per post, niet enkel op basis van het totale prijsverschil.
- Het onderscheid tussen het algemene prijsonderzoek (art. 35) en de prijsbevraging (art. 36).
- Het belang bij elk middel, vooral bij kritiek op een voordeel dat een concurrent kreeg.
- De beoordelingsmethode en herberekeningsformule in het bestek, die u niet meer kunt aanvechten na de gunning.
- Hoe AVG-conformiteit en de lijst met subverwerkers in een offerte tot een substantiële onregelmatigheid kunnen leiden.
Stel jezelf de vraag
Kunt u, als u een veel goedkopere concurrent aanvecht, per post aantonen waarom diens prijs niet te verklaren valt door technologie, automatisering of schaal? Hebt u inzage gevraagd in het administratief dossier om te zien welk prijsonderzoek de aanbesteder werkelijk voerde, ook in de vertrouwelijke stukken die de Raad kan inzien? Kreeg u zelf tijdens de onderhandelingen de kans om onduidelijkheden in uw offerte (bijvoorbeeld rond de AVG) recht te zetten voor u een regularisatie bij een concurrent aanvecht? Begrijpt u de herberekeningsformule in het bestek en wat ze betekent voor de score van de best gerangschikte offerte, ook als die minpunten heeft? Als aanbesteder: legt uw gunningsverslag per postencategorie uit waar de grote prijsverschillen vandaan komen, en hebt u dat onderzoek bij elke offerteronde opnieuw gedaan? Als aanbesteder: houdt u een interne nota bij over de prijsanalyse van de definitieve offertes, ook als u besluit geen bevraging te houden?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →