B.E. Fin noemt zichzelf ‘naamloze vennootschap van publiek recht’ en de aankondiging verwijst naar de Raad van State — toch is de Raad niet bevoegd voor de RenoWatt-opdracht van Jolimont
De Raad van State verklaart zich onbevoegd voor de vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van een groepering rond Louis De Waele Construction tegen de wering van haar offerte voor een RenoWatt-energieprestatiecontract voor gebouwen van de groep Jolimont, omdat de aanbesteder B.E. Fin prima facie geen administratieve overheid is: haar oprichting of erkenning door de overheid is niet aangetoond en een gunningsbeslissing is geen bindende beslissing ten aanzien van derden.
Wat gebeurde er?
Vier ondernemingen — Louis De Waele Construction, Imtech Belgium, Montois Architects en Bureau d’expert Ph. Deplasse & Associés — schreven samen in op een door RenoWatt gesubsidieerde opdracht voor diensten: een energieprestatiecontract voor de energetische renovatie van meerdere gebouwen van de groep Jolimont. Aanbesteder was B.E. Fin, een dochter van Wallonie Entreprendre, die het bestek omschreef als aanbestedende overheid ‘in gedelegeerde opdracht voor het Waals Gewest in het kader van het project RenoWatt’. De opdracht werd geplaatst via een mededingingsprocedure met onderhandeling. De aankondiging verscheen op 4 maart 2025 in het Publicatieblad van de EU. De groepering werd op 30 juni 2025 geselecteerd, diende op 8 oktober 2025 een offerte in, onderhandelde op 7 november 2025, legde op 23 januari 2026 een eerste BAFO neer en op 16 maart 2026 een tweede, na een nieuwe BAFO-vraag van 5 maart 2026. Op 27 mei 2026 verklaarde de raad van bestuur van B.E. Fin haar offerte substantieel onregelmatig en gunde de opdracht — zo leidde de groepering af uit een niet aan haar betekend deel van de beslissing — aan een andere inschrijver, wiens identiteit ze niet kende. De beslissing werd op 2 juni 2026 betekend. Op 16 juni 2026 vorderde de groepering de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid en de vernietiging. Ze was zelf niet zeker van de bevoegdheid van de Raad: ‘voor de zekerheid’ had ze B.E. Fin ook in kort geding gedagvaard voor de ondernemingsrechtbank van Luik. Ze voerde aan dat B.E. Fin volgens haar statuten een ‘naamloze vennootschap van publiek recht’ en een ‘gespecialiseerde vennootschap’ van het Waals Gewest is in de zin van artikel 24 van het decreet van 19 oktober 2022, zonder eigen budget, en verwees naar een parlementair antwoord op een vraag van 12 februari 2024 en naar eerdere arresten, onder meer over de SOWAER. B.E. Fin zelf twijfelde in haar nota of ze een administratieve overheid was, maar pleitte ter zitting dat ze er een was omdat ze in naam en voor rekening van het Waals Gewest optrad. De Raad stelde vast dat artikel 24 van de wet van 17 juni 2013 de bevoegdheid verdeelt: de Raad van State als de aanbestedende overheid een overheid is in de zin van artikel 14, § 1, van de RvS-wet, anders de gewone rechter — precies om forumshopping te vermijden. B.E. Fin werd opgericht op 21 februari 1979; haar statuten noemen haar een gespecialiseerde vennootschap, laten ontbinding alleen bij decreet toe en bepalen dat de helft van de acht bestuurders op voordracht van de Waalse regering wordt aangeduid. Maar B.E. Fin legde geen enkel regeringsbesluit voor dat de gedelegeerde opdracht RenoWatt grondt, noch het besluit dat de statutenwijziging van 27 maart 2018 tot ‘gespecialiseerde vennootschap’ zou rechtvaardigen; het parlementaire antwoord wees eerder op een ‘gespecialiseerde dochter’ in de zin van artikel 6 van het decreet. Haar oprichting of erkenning door de overheid was dus niet aangetoond. Bovendien is een privaatrechtelijke rechtspersoon, ook als hij door de overheid is opgericht en gecontroleerd, volgens het Hof van Cassatie alleen een administratieve overheid als hij eenzijdig bindende beslissingen ten aanzien van derden kan nemen en neemt. Een beslissing om een opdracht aan de ene en niet aan de andere inschrijver te gunnen, schept volgens de rechtspraak van de Raad geen verplichtingen ten aanzien van derden. Dat de aankondiging op e-Procurement de Raad van State als beroepsinstantie vermeldde, deed niets ter zake: de bevoegdheidsregels zijn van openbare orde. De Raad verklaarde zich onbevoegd en verwierp de vordering. De offertes, de onderhandelingsverslagen met de groepering en met de andere inschrijvers Luminus Solutions en Reno.Energy, en de analyse van de offerte van de groepering bleven vertrouwelijk; de kosten werden aangehouden.
Waarom doet dit ertoe?
In een procedure bij uiterst dringende noodzakelijkheid heeft een afgewezen inschrijver vijftien dagen. Wie dan bij de verkeerde rechter aanklopt, verliest kostbare tijd — of meer. Dit arrest toont dat de vraag ‘Raad van State of ondernemingsrechtbank?’ niet altijd voor de hand ligt bij het groeiende aantal publieke en semipublieke vennootschappen die opdrachten plaatsen voor rekening van een gewest. Statutaire etiketten als ‘vennootschap van publiek recht’ of ‘gespecialiseerde vennootschap’ volstaan niet; de oprichting of erkenning moet blijken uit een decreet of regeringsbesluit dat in het dossier ligt. En zelfs dan blijft de doorslaggevende toets die van het Hof van Cassatie: kan de rechtspersoon eenzijdig bindende beslissingen ten aanzien van derden nemen? Een gunningsbeslissing doet dat volgens de vaste rechtspraak van de Raad niet. Ook de vermelding van de Raad van State als beroepsinstantie in de aankondiging biedt geen houvast. De groepering had zich verstandig ingedekt met een parallelle dagvaarding voor de ondernemingsrechtbank van Luik; zonder die voorzorg was het beroep wellicht verloren geweest. Het arrest spreekt zich niet uit over de gegrondheid van de wering van de offerte.
De les
Voor inschrijvers: ga bij een aanbesteder met een hybride statuut — een dochter van een gewestelijke investeringsmaatschappij, een vennootschap met gedelegeerde opdrachten, een intercommunale met privaatrechtelijke vorm — niet blind af op de beroepsinstantie die de aankondiging vermeldt. Twijfelt u, dan is een parallelle procedure in kort geding voor de gewone rechter, binnen dezelfde termijn, de veiligste weg. Voor aanbesteders met zo’n statuut: zorg dat de aankondiging de juiste beroepsinstantie vermeldt en dat u de rechtsgrond van uw opdracht (decreet, regeringsbesluit, delegatie) kunt voorleggen. Onduidelijkheid daarover leidt tot dubbele procedures en extra kosten voor iedereen.
Te onthouden
- Art. 24 wet 17 juni 2013 verdeelt de bevoegdheid dwingend: de Raad van State als de aanbestedende overheid een overheid is in de zin van art. 14, § 1, RvS-wet, anders de gewone rechter.
- Statutaire kwalificaties (‘vennootschap van publiek recht’, ‘gespecialiseerde vennootschap’) volstaan niet; de oprichting of erkenning door de overheid moet worden aangetoond, bijvoorbeeld met het regeringsbesluit.
- Een privaatrechtelijke rechtspersoon is pas een administratieve overheid als hij eenzijdig bindende beslissingen ten aanzien van derden kan nemen en neemt, ook als hij door de overheid is opgericht en gecontroleerd; een opdracht van algemeen belang volstaat niet.
- Een gunningsbeslissing schept volgens de rechtspraak van de Raad geen verplichtingen ten aanzien van derden.
- De vermelding van de Raad van State als beroepsinstantie in de aankondiging is zonder gevolg; de bevoegdheidsregels zijn van openbare orde.
- Bij onzekerheid kan een parallelle dagvaarding in kort geding voor de ondernemingsrechtbank de rechtsbescherming vrijwaren.
Waarop letten
- Het statuut van aanbesteders die in gedelegeerde opdracht voor een gewest optreden (RenoWatt, investeringsmaatschappijen en hun dochters).
- Het verschil tussen een ‘gespecialiseerde vennootschap’ (art. 24 decreet 19 oktober 2022) en een ‘gespecialiseerde dochter’ (art. 6 van hetzelfde decreet).
- De beschikbaarheid van het regeringsbesluit dat een delegatie of een statutenwijziging grondt.
- De termijn van vijftien dagen voor een vordering bij uiterst dringende noodzakelijkheid en het risico van een onbevoegde rechter.
- Dat de Raad niet ingaat op de redenen van de wering van de offerte, die in het arrest niet worden weergegeven.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver: weet u of de aanbesteder een administratieve overheid is in de zin van artikel 14, § 1, van de RvS-wet, of een privaatrechtelijke rechtspersoon die enkel bij de gewone rechter kan worden aangesproken? Steunt u voor die inschatting op meer dan de vermelding van de beroepsinstantie in de aankondiging of op een etiket in de statuten? Hebt u, bij twijfel, binnen dezelfde termijn ook een kort geding voor de gewone rechter ingeleid? Als aanbesteder met een hybride statuut: kunt u het decreet of regeringsbesluit voorleggen dat uw oprichting, erkenning of gedelegeerde opdracht grondt? Vermeldt uw aankondiging de beroepsinstantie die werkelijk bevoegd is, en hebt u dat juridisch laten nagaan?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →