Een drempel die meegroeit met je eigen offerte: Leiedal ziet de gunning van de uitrustingswerken op bedrijventerrein Blauwpoort geschorst omdat haar screening van abnormale eenheidsprijzen niet voor iedereen dezelfde lat legt
Intercommunale Leiedal liet bij een wegenis- en rioleringsopdracht van ruim 9,5 miljoen euro een eenheidsprijs pas als ‘schijnbaar abnormaal laag’ bevragen als die meer dan 30% onder het gemiddelde lag én het verschil meer bedroeg dan 1% van het totale offertebedrag van de inschrijver zelf — een drempel die voor de gekozen inschrijver op 59.349,86 euro lag — en de Raad van State schorst de gunning omdat die methode niet-verwaarloosbare posten buiten beeld laat en per inschrijver een andere lat hanteert.
Wat gebeurde er?
De dienstverlenende vereniging Intercommunale Leiedal schreef een overheidsopdracht voor werken uit met als onderwerp ‘Uitrustingswerken bedrijventerrein Blauwpoort’, in een openbare procedure. De werken, klassieke wegenis- en rioleringswerken, waren geraamd op 9.540.916,25 euro inclusief btw. Zeven inschrijvers dienden een offerte in. Op 28 augustus 2026 gunde Leiedal de opdracht aan een van hen. Een andere inschrijver, de NV S. (in het gepubliceerde arrest gepseudonimiseerd), vorderde op 15 september 2026 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. De Raad onderzocht enkel het tweede middel, dat over het prijsonderzoek ging. In de toelichtingsnota bij het aanbestedingsverslag had Leiedal uitgelegd hoe ze eenheidsprijzen selecteerde voor nader onderzoek. Een prijs gold als ‘laag’ als hij kleiner was dan 0,7 keer de gemiddelde offerteprijs berekend volgens artikel 36 van het KB van 18 april 2017, én als het verschil met dat gemiddelde voor die post meer bedroeg dan 1% van het totaalbedrag van de offerte van de betrokken inschrijver. Voor ‘zeer laag’ (0,2 keer), ‘hoog’ (1,6 keer) en ‘zeer hoog’ (4 keer) gold dezelfde cumulatieve 1%-voorwaarde. Voor de vraag of een post significant was, hanteerde Leiedal bovendien een ondergrens van 2.000 en een bovengrens van 20.000 euro. De NV S. rekende voor wat dat betekende: voor de gekozen inschrijver werd een post pas bevraagd als het verschil met de gemiddelde postprijs meer dan 59.349,86 euro excl. btw bedroeg. Een post van 30.000 euro tegenover een gemiddelde van 85.000 euro — 65% lager — bleef zo onder de radar, net als een post van 80.000 euro tegenover een gemiddelde van 137.000 euro, ruim 41% lager. Bovendien verschilde de drempel van inschrijver tot inschrijver, omdat hij afhing van het eigen offertebedrag. Leiedal antwoordde dat de regelgeving geen criteria voor het prijsonderzoek oplegt, dat ze een cumulatieve methodiek mocht hanteren, dat een afwijking van 42% voor een eenheidsprijs niet per definitie onaanvaardbaar is, en dat de methode voor alle inschrijvers op dezelfde manier was toegepast. Kamervoorzitter Geert Debersaques erkende dat de aanbestedende overheid een beoordelingsruimte heeft om posten te screenen en als al dan niet verwaarloosbaar te kwalificeren, maar wel op voorwaarde dat de criteria zorgvuldig worden opgesteld en de gelijke behandeling waarborgen. Uit de eigen nota van Leiedal bleek dat de 1%-drempel ook gold voor posten boven 20.000 euro. Ter zitting leek Leiedal de methode anders te willen lezen, maar die nieuwe lezing vond geen steun in het administratief dossier, zodat de Raad uitging van wat in de nota stond. Daarmee was op het eerste gezicht aangetoond dat niet-verwaarloosbare posten buiten het onderzoek naar abnormaal lage prijzen konden vallen. En omdat de drempel gekoppeld was aan het eigen offertebedrag, leidden vergelijkbare prijsafwijkingen bij verschillende inschrijvers tot een verschillende selectie — zonder objectieve en redelijke verantwoording. Dat de methode voor iedereen identiek was toegepast, deed daar niets aan af: een regel die zonder onderscheid wordt toegepast, kan zelf een ongelijkheid invoeren. Het argument dat 42% niet noodzakelijk abnormaal is, betrof de eindbeoordeling en niet de voorafgaande selectie. Een beroep op een eerder arrest in een andere zaak hielp niet, omdat rechterlijke uitspraken in het Belgische recht geen precedentenwerking hebben. En dat Leiedal de methodiek had overgenomen van een andere aanbestedende overheid die ze geregeld gebruikt, bewees niet dat ze wettig was. Het tweede middel was in die mate ernstig, overeenkomstig het advies van eerste auditeur Frederic Eggermont. De Raad beval de schorsing van de gunningsbeslissing van 28 augustus 2026.
Waarom doet dit ertoe?
Bij grote opdrachten voor werken met honderden posten werkt bijna elke aanbestedende overheid met een of andere filter om te bepalen welke eenheidsprijzen ze laat verantwoorden. Het KB van 18 april 2017 legt geen formule op en laat zelfs toe verwaarloosbare posten niet te bevragen. Dit arrest trekt de grens van die vrijheid: een screeningsmethode is geen neutraal rekeninstrument maar een beslissing die de gelijke behandeling moet respecteren. Een drempel uitgedrukt als percentage van het eigen offertebedrag lijkt objectief, maar betekent dat een duurdere inschrijver een grotere afwijking mag hebben voor dezelfde post vóór er een vraag komt. En hij botst met de eigen grens van 20.000 euro voor wat ‘significant’ is: een post van 80.000 euro die 41% onder het gemiddelde ligt, is moeilijk verwaarloosbaar te noemen. Het arrest is daarnaast een les in procesvoering. De Raad houdt Leiedal aan de uitleg uit haar eigen nota en niet aan een nieuwe lezing ter zitting die het dossier niet ondersteunt. Hij herinnert eraan dat eerdere arresten geen precedent vormen, en dat een methode niet wettig wordt omdat andere aanbesteders ze ook gebruiken. Voor Leiedal is het de tweede schorsing op korte tijd waarin de prijzen centraal staan: in augustus 2026 werd al de gunning van haar deelfietsconcessie geschorst, toen omdat de winnende offerte geen uniforme eenheidsprijs bevatte.
De les
Voor aanbesteders: een filter voor het prijsonderzoek mag, maar test hem op twee vragen. Laat hij posten door die u zelf als niet-verwaarloosbaar beschouwt? En legt hij voor alle inschrijvers dezelfde lat? Een absolute drempel in euro of een percentage van de raming of het gemiddelde offertebedrag is verdedigbaarder dan een percentage van het eigen offertebedrag van elke inschrijver. Leg de methode vóór de opening van de offertes vast, beschrijf ze eenduidig in het verslag en verdedig ze voor de Raad zoals ze er staat — niet in een nieuwe versie ter zitting. Overgenomen sjablonen van andere aanbesteders zijn geen garantie. Voor inschrijvers: vraag het aanbestedingsverslag en de toelichting bij het prijsonderzoek op en reken na wat de filter in de praktijk betekent. Concrete rekenvoorbeelden met de cijfers van de gekozen inschrijver, zoals de NV S. ze gaf, maken een abstracte grief tastbaar.
Te onthouden
- De aanbestedende overheid heeft beoordelingsruimte om criteria te hanteren voor de selectie van eenheidsprijzen die ze aan een prijsonderzoek onderwerpt, maar die criteria moeten zorgvuldig zijn opgesteld en de gelijke behandeling waarborgen.
- Een screeningsdrempel uitgedrukt als 1% van het eigen totale offertebedrag van elke inschrijver verschilt noodzakelijk per inschrijver en leidt tot een verschillende selectie voor vergelijkbare prijsafwijkingen; zonder objectieve verantwoording is dat prima facie strijdig met art. 4 wet van 17 juni 2016.
- Een methode die ertoe kan leiden dat niet-verwaarloosbare posten niet worden onderzocht, is niet met de vereiste zorgvuldigheid vastgesteld.
- Dat een methode op alle inschrijvers identiek wordt toegepast, sluit niet uit dat ze zelf een ongelijkheid invoert.
- De vraag of een afwijking van 42% abnormaal is, hoort bij de eindbeoordeling, niet bij de voorafgaande selectie voor onderzoek.
- In UDN gaat de Raad uit van de uitleg in de eigen nota van de verwerende partij; een nieuwe lezing ter zitting zonder steun in het administratief dossier telt niet.
- Eerdere arresten hebben geen precedentenwerking, en het gebruik van een methode door andere aanbestedende overheden bewijst haar wettigheid niet.
Waarop letten
- Cumulatieve filters in het prijsonderzoek waarvan een tweede voorwaarde de eerste in de praktijk neutraliseert.
- Drempels die berekend worden op het eigen offertebedrag van elke inschrijver in plaats van op een gemeenschappelijke referentie.
- Coherentie tussen de grens voor ‘significante’ posten en de filter die bepaalt welke posten worden bevraagd.
- De toelichtingsnota bij het aanbestedingsverslag als bron voor een middel over het prijsonderzoek.
- Consistentie tussen de schriftelijke nota met opmerkingen en het pleidooi ter zitting.
Stel jezelf de vraag
Als aanbesteder: welke posten ontsnappen aan uw prijsonderzoek door de manier waarop u selecteert, en zou u die zelf verwaarloosbaar noemen? Hangt uw selectiedrempel af van de eigen offerte van de inschrijver, zodat dezelfde afwijking bij de ene wel en bij de andere niet wordt bevraagd? Is de screeningsmethode in het verslag zo beschreven dat er geen tweede lezing mogelijk is, en steunt het dossier die lezing? Hebt u een overgenomen methode zelf getoetst aan de gelijke behandeling, of vertrouwt u erop dat anderen ze ook gebruiken? Als inschrijver: hebt u de methode van het prijsonderzoek opgevraagd en doorgerekend op de offerte van de gekozen inschrijver?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →