Vijf verworpen schorsingen in één week: wat deze RvS-arresten bid managers leren

Tussen 19 en 25 juli 2024 velde de vakantiekamer van de Raad van State vijf arresten in overheidsopdrachten. Vijf verzoekschriften in uiterst dringende noodzakelijkheid, vijf verschillende sectoren — oeverbouw, kunstgras, vertaaldiensten, studieopdrachten, luchthavenbeveiliging — en vijfmaal dezelfde uitkomst: verworpen.

Toeval? Niet echt. Wie de vijf arresten naast elkaar legt, ziet een patroon. De fout zit zelden bij de aanbestedende overheid. Ze zit in hoe de verzoeker het bestek heeft gelezen, hoe hij op vragen heeft gereageerd, of in welke structuur hij zijn offerte heeft gegoten. Eén per één zijn het geschillen over selectiecriteria, regularisatie, scoringsmethodes, raamovereenkomsten en combinaties. Samen vormen ze een korte praktijkcursus over wat bid managers structureel verkeerd doen.

Dit artikel loopt de vijf arresten door en destilleert de rode draad.

1. Een werf in de buurt van een rivier is geen oevermuur (arrest 260.458)

SPI — het ontwikkelingsagentschap voor de provincie Luik — schreef een opdracht uit voor de heropbouw van de oevers van de Vesdre, na de overstromingen van 2021. Concreet: de bouw van een kaaimuur achter de brandweerkazerne in Theux, inclusief damwanden, betonnen funderingszolen, holle muurblokken en drainage. Het selectiecriterium voor technische bekwaamheid eiste minstens één werf van “vergelijkbare werken” voor ≥900.000 € in de voorbije vijf jaar.

De SM TEGEC-R.G.-TRAGECO diende als kroongetuige een werk in onder de Ourthe in: de vervanging van drinkwaterleidingen via horizontale boringen, met zinkschachten van 9,5 m diameter en 10 m diep. Hun argument voor similariteit: zelfde rivier, zelfde stakeholders (DNF, SPW, SWDE), hetzelfde soort beton, dezelfde watermanagementuitdagingen.

SPI weigerde de selectie. De Raad van State bevestigde: similariteit wordt beoordeeld op de karakteristieken van de werken zelf, niet op de omgeving of de organisatorische context. Zinkschachten buiten het rivierbed zijn iets anders dan een kunstwerk dat in directe aanraking staat met het waterlichaam. Dat beide werven zich aan een rivier afspelen, dat beton wordt gestort, dat dezelfde partners aanwezig zijn — allemaal prima facie irrelevant.

De les. Als je een referentie indient voor een similariteitscriterium, toets haar niet op omgeving maar op technische kernkenmerken. Zou een onafhankelijke lezer na vergelijking van beide besteksomschrijvingen spontaan zeggen “ja, dit zijn dezelfde soort werken”? Zo niet, dan is je referentie zwak — hoe kleurrijk het verhaal rond de werf ook is.

2. Wie onregelmatigheid betwist in plaats van ze op te lossen, verliest de gelijkheidstroef (arrest 260.456)

De stad Sint-Truiden schreef een vereenvoudigde onderhandelingsprocedure uit voor een kunstgrasveld in Zepperen. Vier inschrijvers, waarvan twee met technische afwijkingen van het bestek. Sportinfrabouw bood een mat aan met 8.189 tufts/m² in plaats van de gevraagde 10.000 — ruim meer dan 10 % afwijking. Lesuco bood een kurkinfill van 120 kg/m³ in plaats van 170-190 kg/m³.

Beide kregen de kans om te regulariseren. Hier lopen de paden uiteen. Lesuco paste haar aanbieding aan, liet op 13 mei 2024 nieuwe FIFA-tests uitvoeren en leverde op 7 juni een conform testrapport. Sportinfrabouw daarentegen betwistte het verdict zelf: haar hogere dtex-waarde compenseert het lagere aantal tufts, dus “we voldoen wel degelijk”. Ze stelde geen aangepaste offerte voor, zelfs niet subsidiair.

Sint-Truiden gunde aan Lesuco. Sportinfrabouw klaagde voor de Raad van State over ongelijke behandeling: zij kreeg slechts enkele dagen (inclusief 1 mei) om te reageren, Lesuco wekenlang om nieuwe tests te laten uitvoeren. De Raad verwierp. Het essentieel verschil lag niet in de behandeling door de stad, maar in de houding van de inschrijvers. “Zou het mogelijk zijn ons deze informatie voor vrijdag 03/05/2024 te bezorgen?” is prima facie geen harde deadline — Sportinfrabouw had kunnen antwoorden dat ze haar offerte wilde aanpassen en daarvoor meer tijd nodig had. Niets wijst erop dat dat geweigerd zou zijn.

De les. Als je offerte technisch afwijkt van het bestek en de aanbesteder je daarop wijst, doe twee dingen tegelijk: betwist het verdict (als je dat meent) én bied subsidiair een gecorrigeerde variant aan. De twee strategieën sluiten elkaar niet uit. En een deadline die geformuleerd is als “zou het mogelijk zijn tegen …” is een vraag, geen harde afsnijding. Beantwoord ze actief.

3. De evaluatiemethodologie hoeft niet in het bestek — maar een offerte met ”…” kost altijd punten (arrest 260.454)

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest schreef in maart 2024 een openbare procedure uit voor vertaaldiensten Frans-Nederlands (raamovereenkomst met cascade). Twee gunningscriteria: kwaliteit methodologie (40 punten, zeven subcriteria) en prijs (60 punten). Twee regelmatige offertes: Oneliner en Production. Eindscore: 84,69 tegen 80. Een kloof van 4,69 punten.

Production vocht de gunning aan in UDN en betwistte 8,5 punten verspreid over zes subcriteria. Haar hoofdargument: de concrete scoringsmethodologie — basispunt 2,5/5 voor een complete en duidelijke beschrijving, met plus of min 0,5 tot 2 punten voor meerwaarde of tekort — werd pas bekendgemaakt in de gunningsbeslissing, niet in het bestek.

De Raad van State bevestigt een vaste regel: de aanbesteder moet de evaluatiemethodologie niet vooraf delen, mits ze niet arbitrair is, de criteria niet denatureert en op alle offertes identiek wordt toegepast. Grief per grief viel het beroep dan door.

Interessanter voor de praktijk zijn de puntenaftrekken bij Production. Het bestek eiste dat de vertaler bestanden kon aanleveren in het formaat van de kantoortoepassing én in .tmx/txlf (Wordfast) en .sdlxliff (SDL Trados Studio). Production vermeldde “xliff” als “output van vertaalhulpmiddelen” en sloot haar lijst af met drie puntjes en de vermelding “niet-exhaustief”. Min twee punten. Daarbovenop vermeldde ze een externe DTP-graficus zonder te zeggen of zijn tussenkomst inbegrepen is in de prijs — terwijl elders in haar offerte stond dat ze geen onderaannemers gebruikt. Min een half punt. En haar hotline biedt wel extended hours, maar tegen aparte tarifering — niet inbegrepen in de basisservice, dus niet gevaloriseerd tegenover Oneliners gratis avondlevering.

De les. Vermijd in kwaliteitsbeschrijvingen elke uitdrukking die een evaluator toelaat te twijfelen: ”…”, “niet-exhaustief”, “en andere”, “onder meer”, “op verzoek tegen tarief”. Maak je lijsten expliciet. Vermeld onomwonden welke diensten gratis en in de basisprijs inbegrepen zijn. En vóór je aantekent tegen een scoring: reken. Als het betwiste puntentotaal niet volstaat om het klassement te kantelen, is je beroep onontvankelijk bij gebrek aan belang, ongeacht de merites.

4. De borgtochtclausule verklapt de raming (arrest 260.452)

De gemeente Edegem schreef een raamovereenkomst uit voor studieopdrachten (architectuur, gebouwtechnieken, stabiliteit, omgevingsaanleg, werken in regie). Inschrijvers moesten per perceel een ereloonpercentage opgeven. Voor perceel 2 (gebouwtechnieken) zat Arcade Engineering met 15,13 % — de winnaar (BV D) zat op 9,00 %. Een verschil dat geen plan van aanpak meer dicht rijdt.

Arcade trok naar de Raad van State met twee argumenten. Eén: het totale uitvoeringsbedrag waarop de percentages worden toegepast, werd nergens meegedeeld — dus werden er alleen percentages vergeleken, geen “daadwerkelijke prijzen”. Twee: het bestek kwalificeert de opdracht als “opdracht tegen prijslijst”, maar een percentage is geen eenheidsprijs.

De Raad wijst beide argumenten af, maar het mooiste moment is dit: Arcade spreekt zichzelf tegen. In hetzelfde middelonderdeel argumenteert ze eerst dat de raming niet werd meegedeeld, en rekent vervolgens voor dat ze wél afleidbaar is. Hoe? Uit de borgtochtclausule. Artikel 2.4 van het bestek bepaalde de borgtocht op “3 % van het geraamde bedrag, afgerond naar het hogere tiental”. Voor perceel 2 bedroeg de borgtocht 3.750 € → geraamd bedrag 125.000 €. Voor perceel 3 was dat 1.720 € → 57.333,33 €. De Raad: de aanbesteder had de raming beter expliciet kunnen vermelden, maar Arcade laat niet verstaan welk concreet nadeel ze door die afwezigheid leed. Als professioneel speler kon ze de rekenoefening zelf maken.

De les. Besteksclausules zijn geen silo’s. De borgtocht, verzekeringsbedragen, drempels voor referenties, vermoedelijke hoeveelheden — ze lekken voortdurend informatie die nergens anders expliciet staat. Lees het bestek als een puzzel voor je begint te schrijven. Als je bij een ereloonpercentage geen orde van grootte vindt, stel de vraag tijdens de vragenronde, niet na de gunning.

5. Wettelijke erkenningen zijn niet ‘leenbaar’ in een combinatie (arrest 260.450)

De luchthaven van Luik heeft in maart 2024 een Europese aanbesteding uitgeschreven voor bewakings- en controlediensten. Alliance Security (BE) en Capital Security (FR) dienden samen een kandidatuur in als tijdelijke vereniging. Alliance beschikte over de Belgische erkenning volgens de wet van 2 oktober 2017 op de bijzondere veiligheid, Capital niet. In haar DUME presenteerde Capital zich als “chef de groupe et responsable de l’exécution de tâches spécifiques de gardiennage et d’encadrement”.

Toen de aanbesteder om beide erkenningen vroeg, antwoordde de combinatie openhartig: Capital heeft ze niet, maar “dat vormt geen probleem” — Alliance’ erkenning wordt ter beschikking gesteld van de vereniging, het personeel op de site staat minstens in contractueel verband met Alliance, en de doctrine staat cumulatie van selectiecapaciteit toe.

Liège Airport Security selecteerde de SM niet. De Raad van State bevestigt de beslissing onverkort. De juridische logica: artikel 150, tweede lid van de overheidsopdrachtenwet en artikel 72, § 2 van het KB speciale sectoren laten beroep op de capaciteit van derden toe voor economische/financiële en technische/professionele capaciteit. Nooit voor “aptitude à exercer une activité professionnelle” — de wettelijke bekwaamheid om de activiteit te verrichten. De erkenning uit de wet van 2 oktober 2017 is net zo’n autorisation spécifique, in de zin van artikel 66 KB klassieke sectoren. Elk lid van een combinatie dat partij wordt bij het contract moet de erkenning persoonlijk bezitten.

Twee bijkomende details van belang. Eén: de wet van 2 oktober 2017 viseert niet alleen uitvoerend personeel op de site, maar ook het directiepersoneel en iedereen die aan de gereguleerde activiteit meewerkt. Dus zeggen dat “het personeel op de site bij de vergunde partner onder contract staat” lost niks op. Twee: nieuwe argumenten op de zitting (“eigenlijk levert Capital alleen financiële ondersteuning”) worden afgewezen als ze haaks staan op eerdere verklaringen in de DUME.

De les. In elke gereguleerde sector — bewaking, transport, farmaceutische groothandel, asbestsanering, architectuur, geneeskunde — moet elk lid van je combinatie de wettelijk vereiste vergunningen persoonlijk bezitten. Controleer dat vóór je de kandidatuur indient. Als minstens één lid de vergunning niet heeft, overweeg een andere structuur: onderaanneming (indien regelgeving toelaat), afzonderlijke inschrijving, of een ander partnerschap.

De rode draad

Als je deze vijf arresten samen leest, zie je hetzelfde type denkfout in verschillende gedaanten terugkeren.

Verzoekers lezen het bestek selectief: ze negeren de borgtocht-clausule die ze stoort, interpreteren “vergelijkbare werken” zoals het hen uitkomt, of vertrouwen op algemene formules zoals “accessoire diensten inbegrepen in de prijs”. Verzoekers reageren defensief op vragen: ze betwisten de vaststelling van onregelmatigheid in plaats van te regulariseren, klagen achteraf over informatietekort zonder tijdens de vragenronde om verduidelijking te hebben gevraagd, schuiven pas op de zitting een volledig nieuwe feitelijke invalshoek naar voren. Verzoekers vertrouwen op doctrine die hun positie lijkt te ondersteunen (“de combinatie mag capaciteit cumuleren”, “de evaluatiemethodologie moet vooraf”) zonder de precieze uitzonderingen te checken.

En in alle vijf zaken wordt de verzoeker op zijn eigen documenten teruggevoerd. Het DUME, de offerte, de e-mailcorrespondentie — elk document legt een positie vast waarmee je later moet leven. De motivering van de gunningsbeslissing verwijst er uitvoerig naar. De conclusies op de zitting kunnen ze niet meer corrigeren.

Voor wie overheidsopdrachten wint of verliest op deze details, is de praktische conclusie simpel. Lees het bestek holistisch, niet selectief. Beantwoord vragen van de aanbesteder proactief en met meerdere opties op tafel. Controleer of elk bouwblok van je offerte — structuur van de combinatie, formatlijsten, verwijzingen naar ondersteunende diensten — de toets doorstaat van een kritische lezer die plus- en minpunten aan het tellen is. En als je overweegt naar de Raad van State te trekken, reken dan eerst alles op: welk puntenverschil moet je dichtrijden, en hebben je middelen genoeg massa om dat te doen?

De vakantiekamer geeft in vijf dagen een soort masterclass weg. De prijs van de les is dertig rechtsplegingsvergoedingen van 770 euro en vijf verloren gunningen.

---

De vijf arresten besproken in dit artikel zijn raadpleegbaar in onze arrestendatabank: 260.458, 260.456, 260.454, 260.452 en 260.450.