Een verzekeringsattest is geen VCA: Martens André valt uit de selectie voor het polderonderhoud van Belham, en de gunning zelf is nog niet eens aanvechtbaar
De Polder van Belham selecteerde de BVBA Grond- en Kraanwerken Martens André niet voor een beperkte aanbesteding van onderhoudswerken aan waterlopen omdat ze geen ISO-certificaat of VCA-attest had; de Raad van State oordeelde dat de vermelding ‘(ISO-certificatie, VCA-attest, e.d.)’ in de aankondiging enkel werkelijk gelijkaardige attesten toeliet — niet een verzekeringsattest over arbeidsongevallen of getuigschriften van goede uitvoering — en verklaarde het beroep tegen de nog niet door de gouverneur goedgekeurde gunning onontvankelijk.
Wat gebeurde er?
De Polder van Belham maakte op 3 september 2010 in het Bulletin der Aanbestedingen een beperkte aanbesteding bekend voor gewone onderhoudswerken aan de waterlopen binnen zijn omschrijving: maai-, ruimings- en oeverversterkingswerken van 1 november 2010 tot en met 30 september 2015, geraamd op 1.474.717,75 euro inclusief btw. Als objectieve criteria om het beperkte aantal gegadigden te kiezen (minimum vijf, maximum zes) vermeldde de aankondiging onder meer ‘documenten die aantonen dat de kwaliteit en de veiligheid van de uitvoering gewaarborgd zijn (ISO-certificatie, VCA-attest, e.d.)’, naast registratie, erkenning in categorie B klasse 4, referenties voor vergelijkbare werken en een RSZ-attest. Zes kandidaten dienden tijdig een aanvraag tot deelneming in. De BVBA Grond- en Kraanwerken Martens André uit Jabbeke had geen ISO- of VCA-certificaat, maar voegde een attest van haar verzekeraar toe dat sinds 2006 geen arbeidsongevallen waren gemeld, en een reeks getuigschriften van goede uitvoering. Op 21 september 2010 selecteerde de polder slechts drie kandidaten — de BVBA A. Audenaert uit Laarne, de NV Carpentier uit Lokeren en de BVBA Cocquyt uit Beervelde — en weerde hij Martens ‘omdat hij niet beschikt over een ISO-certificaat, noch over een VCA-attest dat betrekking heeft op werken in waterlopen’. De brief daarover was gedateerd op 21 september, maar werd pas op 29 september 2010 verstuurd. Op 7 oktober 2010 werden de offertes van de drie geselecteerden geopend; diezelfde dag vroeg de advocaat van Martens de selectiebeslissing op. Op 11 oktober 2010 gunde de polder de opdracht aan Audenaert voor 1.532.519,45 euro inclusief btw, en een dag later antwoordde hij dat de gunning ter goedkeuring bij de hogere overheid lag en dat de gevraagde stukken zouden volgen zodra die goedkeuring er was. Martens vorderde op 14 oktober 2010 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van zowel de niet-selectie als de gunning. De Raad splitste de zaak. Artikel 85 van de polderwet onderwerpt de gunningsbeslissing aan de goedkeuring van de provinciegouverneur; zolang die goedkeuring er niet is, is het beroep tegen de gunning onontvankelijk. Voor de niet-selectie geldt dat toezicht niet: die beslissing ontnam Martens elke kans op de opdracht, was al uitgevoerd en kon — zoals de algemene vergadering al in het arrest Amec Spie Belgium (nr. 152.174 van 2 december 2005) had geoordeeld — afzonderlijk worden aangevochten. Omdat de opdracht na 24 februari 2010 was bekendgemaakt, volstond een ernstig middel, ook onder de Europese drempel. Het eerste middel, dat de polder de aankondiging achteraf strenger had gelezen dan ze was geformuleerd, overtuigde niet. De uitdrukkelijke vermelding van ISO en VCA had Martens erop moeten wijzen dat een hoog, gecertificeerd niveau van kwaliteit en veiligheid werd gevraagd, en ‘e.d.’ sloeg enkel op werkelijk gelijkaardige attesten. Een verzekeringsattest en getuigschriften van goede uitvoering zijn dat op het eerste gezicht niet. De polder paste de aankondiging ‘misschien streng, maar daarom nog niet onzorgvuldig’ toe; Martens bleek bovendien de enige kandidaat zonder een van beide certificaten, zodat geen nadere formele motivering nodig was. Het tweede middel — dat de polder de niet-selectiebeslissing niet vóór de uitnodiging tot offerte had meegedeeld, in strijd met artikel 65/7 van de wet van 24 december 1993 — ging over het verloop van de procedure ná de selectie en kon de selectiebeslissing zelf niet aantasten. De vordering werd verworpen; Martens droeg de kosten van 175 euro.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest bevat twee lessen die elk afzonderlijk het lezen waard zijn. De eerste is procedureel. Bij besturen waarvan de gunningsbeslissing aan goedkeuringstoezicht onderworpen is — hier een polder, waar de provinciegouverneur moet goedkeuren — kan de gunning pas worden aangevochten nadat ze is goedgekeurd. De selectiebeslissing in een beperkte procedure staat daarentegen op zichzelf: ze sluit de kandidaat definitief uit en kan meteen worden aangevochten. Wie wacht tot de gunning, riskeert dus te laat te zijn voor de niet-selectie; wie meteen tegen de gunning opkomt, botst op de ontvankelijkheid. De tweede les is inhoudelijk. Een opsomming tussen haakjes met ‘e.d.’ opent de deur voor gelijkwaardige bewijzen, maar niet voor eender welk document dat iets over kwaliteit of veiligheid zegt. De Raad las ‘e.d.’ in het licht van de uitdrukkelijk genoemde certificaten: wat gevraagd wordt, is een vergelijkbaar, extern gecertificeerd kwaliteits- of veiligheidssysteem. Een attest van een verzekeraar of een stapel referenties vervangt dat niet. Opvallend is ook de vaststelling dat een schending van de informatieplicht na de selectie (de niet-geselecteerde moet de motieven krijgen vóór de anderen worden uitgenodigd) de selectiebeslissing zelf niet onwettig maakt. Die schending kan wel gevolgen hebben voor de latere fasen, maar dan moet men ze daar aanvoeren.
De les
Voor kandidaten: neem een vermelding als ‘(ISO-certificatie, VCA-attest, e.d.)’ letterlijk. Hebt u die certificaten niet, voeg dan een werkelijk gelijkwaardig, extern gecertificeerd systeem toe en leg uit waarom het gelijkwaardig is — een verzekeringsattest of referenties zullen het niet halen. Twijfelt u over de draagwijdte, stel dan vóór de indiening een vraag aan de aanbesteder. Wordt u niet geselecteerd, vecht die beslissing dan meteen aan: ze staat los van de gunning. Weet ook dat een gunning door een bestuur onder goedkeuringstoezicht (polders, wateringen en dergelijke) pas aanvechtbaar wordt na de goedkeuring, en volg die goedkeuring dus op. Voor aanbesteders: wees zo precies mogelijk in de selectiecriteria — schrijf liever ‘ISO 9001, VCA of een gelijkwaardig gecertificeerd systeem’ dan een open opsomming tussen haakjes. Deel de motieven van niet-selectie mee vóór u de geselecteerden uitnodigt een offerte in te dienen, zoals de wet voorschrijft, en antwoord niet dat de stukken pas na de goedkeuring van de gunning volgen.
Te onthouden
- Een gunningsbeslissing van een polder is onderworpen aan de goedkeuring van de provinciegouverneur (art. 85 polderwet); zolang die goedkeuring ontbreekt, is een beroep ertegen onontvankelijk.
- Een niet-selectiebeslissing kan afzonderlijk worden aangevochten (arrest Amec Spie Belgium, nr. 152.174 van 2 december 2005) en valt niet onder dat goedkeuringstoezicht.
- Sinds 25 februari 2010 is voor een UDN-schorsing in het aanbestedingscontentieux geen moeilijk te herstellen ernstig nadeel meer vereist, ook niet onder de Europese drempel (art. 65/15 en 65/31 wet 24 december 1993).
- ‘(ISO-certificatie, VCA-attest, e.d.)’ laat enkel werkelijk gelijkaardige attesten toe; een verzekeringsattest over arbeidsongevallen en getuigschriften van goede uitvoering volstaan op het eerste gezicht niet.
- Een strenge maar consequente toepassing van de aankondiging is niet onzorgvuldig.
- De informatieplicht van art. 65/7, § 1 betreft de fase ná de selectie en kan de selectiebeslissing zelf niet aantasten.
Waarop letten
- De precieze formulering van de selectiecriteria in de aankondiging, ook wat tussen haakjes staat.
- Het onderscheid tussen een extern gecertificeerd systeem en andere bewijsstukken over kwaliteit of veiligheid.
- Het goedkeuringstoezicht op de gunningsbeslissing en het tijdstip waarop een beroep daartegen ontvankelijk wordt.
- De termijn om de niet-selectie zelf aan te vechten, los van de latere gunning.
- Een brief die vroeger gedateerd is dan hij verzonden werd (hier 21 versus 29 september 2010).
Stel jezelf de vraag
Beschikt u over de kwaliteits- en veiligheidscertificaten die in de aankondiging worden genoemd, of over een systeem dat u aantoonbaar als gelijkwaardig kunt voorstellen? Begrijpt u dat ‘e.d.’ in een selectiecriterium slaat op werkelijk gelijkaardige attesten, en niet op elk document dat iets over kwaliteit of veiligheid zegt? Weet u dat een niet-selectiebeslissing in een beperkte procedure afzonderlijk en onmiddellijk kan worden aangevochten? Is de gunningsbeslissing die u wilt aanvechten onderworpen aan goedkeuringstoezicht, en is die goedkeuring al verleend? Deelt u als aanbesteder de motieven van niet-selectie mee vóór u de uitnodiging tot het indienen van een offerte verstuurt?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →