Een goedkopere offerte, maar geen geldige beslissing om te procederen: Kepenne-Meplac verliest tegen het OCMW van Charleroi op de statuten — de zaakvoerder van de combinatie mocht niet alleen beslissen, en Menuiserie Kepenne was al sinds 1993 geen bvba meer
De tijdelijke vennootschap Kepenne-Meplac, die met 80.093 euro de laagste prijs had geboden voor het vaste meubilair van het woon- en zorgcentrum van Couillet maar als abnormaal laag werd geweerd, vocht de gunning aan Brion et Charlot aan, maar de Raad van State verwierp het verzoekschrift zonder naar de grond te kijken: de beslissing om te procederen was genomen door één zaakvoerder terwijl het protocol eenparigheid eiste, de gedelegeerd bestuurder van Meplac mocht de NV niet alleen in rechte vertegenwoordigen, en de beslissing voor Menuiserie Kepenne ging uit van een ‘zaakvoerder’ van een bvba die in 1993 een NV was geworden.
Wat gebeurde er?
Op 17 december 2009 keurde de raad van het OCMW van Charleroi de plannen en het bestek goed voor perceel 9 ‘vast meubilair’ van de eerste fase van de uitbreiding van het woon- en zorgcentrum van Couillet. Het bedrag werd vastgelegd op 175.000 euro en als plaatsingswijze koos het OCMW een openbare aanbesteding met Europese bekendmaking; de aankondiging vertrok op 28 december 2009 naar het Publicatieblad. Bij de opening op 22 februari 2010 lagen vijf offertes op tafel (excl. btw): Brion et Charlot uit Montignies-sur-Sambre 86.928,50 euro, de tijdelijke vennootschap Kepenne-Meplac uit Ans 80.093,00 euro, MAM Menuiserie uit Neupré 100.194,00 euro, Dherte uit Flobecq 144.173,30 euro en Menuiserie Freson uit Hognoul 113.140,00 euro. De technische dienst van het OCMW liet de hoogste en de laagste offerte weg om een gemiddelde te berekenen, kwam uit op 100.461,87 euro, trok daar 15 procent af en hield zo een ondergrens van 85.392,59 euro over. Kepenne-Meplac zat volgens de dienst 19 procent onder het gemiddelde en werd als abnormaal laag beschouwd. Op 22 april 2010 gunde de OCMW-raad het perceel eenparig aan Brion et Charlot, als ‘de regelmatige offerte met de laagste prijs’ voor het verbeterde bedrag van 88.051,61 euro excl. btw (98.617,80 euro incl. btw), met daarbovenop 10.000 euro voor prijsherziening en onvoorziene werken. Op 25 mei 2010 vroegen de tijdelijke vennootschap Kepenne-Meplac en haar twee leden, de NV Meplac en Menuiserie Kepenne, met één verzoekschrift de schorsing en de nietigverklaring van die gunning. Het OCMW stelde dat het, ondanks een verzoek van 31 mei 2010, de stukken vanaf nummer 3 nooit had ontvangen en dat alleen de tijdelijke vennootschap, en niet haar leden afzonderlijk, een offerte had ingediend. Voorzitter Odile Daurmont van de VIe kamer ging, na een verslag van eerste auditeur-afdelingshoofd Derouaux in de verkorte procedure, verder dan het OCMW vroeg en onderzocht de beslissingen om in rechte te treden van alle verzoekers. Omdat de offerte uitging van een tijdelijke vennootschap, moest het verzoekschrift door die vennootschap worden ingediend: zij alleen had een rechtstreeks belang. Zonder eigen rechtspersoonlijkheid en zonder clausule over de vertegenwoordiging in rechte kan een tijdelijke vennootschap echter, zoals elke feitelijke vereniging, enkel procederen als al haar leden samen en regelmatig optreden, en dat veronderstelt dat binnen elke vennootschap het wettelijk of statutair bevoegde orgaan beslist. De beslissing om naar de Raad van State te stappen was genomen door Philippe Quertainmont, als zaakvoerder van de tijdelijke vennootschap op grond van artikel 6 van het protocol van 8 februari 2010, zowel voor de combinatie als voor de NV Meplac. Artikel 6 gaf hem de zaakvoering en de vertegenwoordiging, maar artikel 4 bepaalde dat ‘alle beslissingen over […] eventuele beroepen […] bij eenparigheid’ worden genomen. Een beroep bij de Raad van State valt bovendien niet onder het dagelijks bestuur; Quertainmont kon die beslissing dus niet alleen nemen. Ook voor de NV Meplac schoot de beslissing tekort. Volgens artikel 522, § 2 van het Wetboek van vennootschappen vertegenwoordigt de raad van bestuur de NV in rechte, tenzij de statuten anders bepalen. Artikel 15 van de statuten (gecoördineerd op 30 oktober 2001) liet de gedelegeerd bestuurder alleen, of twee bestuurders samen, de vennootschap vertegenwoordigen ‘ten aanzien van derden’, maar zei niets over de vertegenwoordiging in rechte, en de delegatie van het dagelijks bestuur in artikel 14 hielp niet, omdat een procedure bij de Raad van State daarbuiten valt. Het uittreksel in de bijlagen bij het Belgisch Staatsblad van 13 oktober 2000 liet daarover geen twijfel: de raad van bestuur had moeten beslissen. Voor Menuiserie Kepenne lag het nog eenvoudiger. Bij het verzoekschrift zaten de statuten van een bvba, gepubliceerd op 23 april 1976, met uittreksels van 11 januari 1984 en 7 september 1990. Uit de databank van rechtspersonen van de FOD Justitie bleek echter dat de vennootschap op 23 juni 1993 een NV was geworden. De beslissing om te procederen was genomen door Olivier Kepenne ‘als zaakvoerder van de bvba’; zijn aanstelling zat niet in het dossier, en zelfs als die bestond, gaf ze hem geen bevoegdheid om een NV in rechte te vertegenwoordigen. Het verzoekschrift werd verworpen, over de schorsing hoefde niet meer te worden beslist, en de verzoekers droegen de kosten van 525 euro, elk 175 euro. Of de prijs van Kepenne-Meplac terecht abnormaal laag werd bevonden, kwam niet aan bod.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest laat zien hoe een zaak die inhoudelijk interessant leek — de laagste offerte geweerd via een rekenkundige drempel van gemiddelde min 15 procent — verloren ging vóór de Raad er ook maar naar keek. De les gaat over combinaties. Een tijdelijke vennootschap heeft geen rechtspersoonlijkheid. Als het protocol geen clausule over de vertegenwoordiging in rechte bevat, kan ze alleen procederen wanneer al haar leden, elk via hun eigen bevoegde orgaan, de beslissing nemen. Een zaakvoerder van de combinatie die volgens het protocol beroepen bij eenparigheid moet laten beslissen, kan dat niet alleen. En binnen een NV is het dagelijks bestuur niet genoeg: een procedure bij de Raad van State valt daarbuiten, en tenzij de statuten de vertegenwoordiging in rechte uitdrukkelijk aan een of meer bestuurders toevertrouwen, moet de raad van bestuur beslissen. Een clausule over vertegenwoordiging ‘ten aanzien van derden’ volstaat niet. Opvallend is ook dat de Raad zelf de databank van rechtspersonen raadpleegde en zo vaststelde dat de statuten bij het verzoekschrift sinds 1993 achterhaald waren. Het OCMW had enkel de ontvankelijkheid voor de twee leden betwist; de Raad onderzocht de beslissingen van alle verzoekers, de combinatie zelf inbegrepen. Voor aanbesteders is het arrest een herinnering dat zulke ontvankelijkheidsvragen het onderzoeken waard zijn, maar dat ze een inhoudelijke discussie over de methode voor abnormaal lage prijzen niet beslechten.
De les
Voor inschrijvers die in combinatie meedingen: schrijf in het protocol van de tijdelijke vennootschap uitdrukkelijk wie de combinatie in rechte vertegenwoordigt en hoe snel een beslissing om te procederen kan worden genomen — termijnen in het aanbestedingscontentieux zijn kort. Eist het protocol eenparigheid voor beroepen, zorg dan voor een schriftelijke beslissing van alle leden. Laat binnen elke vennootschap het juiste orgaan beslissen: bij een NV in de regel de raad van bestuur, tenzij de statuten de vertegenwoordiging in rechte uitdrukkelijk aan een of meer bestuurders geven. Leg bij het verzoekschrift de geldende statuten, de aanstelling van de organen en de beslissing zelf voor, en controleer of de rechtsvorm nog klopt. Bezorg de stukken ook aan de tegenpartij. Voor aanbesteders: kijk bij een beroep na wie precies procedeert en of de beslissing om te procederen regelmatig is genomen, zeker bij combinaties. Besef tegelijk dat een ontvankelijkheidsverweer de vraag niet beantwoordt of uw methode om abnormaal lage prijzen op te sporen standhoudt; een rekenkundige drempel is hooguit een signaal dat een prijsonderzoek nodig is.
Te onthouden
- Dient een tijdelijke vennootschap de offerte in, dan heeft zij — en niet haar leden afzonderlijk — het rechtstreekse belang om de gunning aan te vechten.
- Zonder rechtspersoonlijkheid en zonder clausule over de vertegenwoordiging in rechte kan een tijdelijke vennootschap alleen procederen als alle leden samen en regelmatig optreden.
- Een beroep bij de Raad van State valt buiten het dagelijks bestuur.
- Bij een NV beslist de raad van bestuur over de vertegenwoordiging in rechte (art. 522, § 2 W.Venn.), tenzij de statuten dat uitdrukkelijk anders regelen; een clausule over vertegenwoordiging ‘ten aanzien van derden’ volstaat niet.
- De Raad kan zelf de databank van rechtspersonen raadplegen en zo vaststellen dat voorgelegde statuten achterhaald zijn.
- De grond van de zaak — de weging van de prijs als abnormaal laag — werd niet onderzocht.
Waarop letten
- De clausules in het protocol van tijdelijke vennootschap over zaakvoering, vertegenwoordiging en eenparigheid.
- Het onderscheid tussen vertegenwoordiging ‘ten aanzien van derden’ en vertegenwoordiging ‘in rechte’ in de statuten.
- Een wijziging van rechtsvorm (hier van bvba naar NV in 1993) die niet in de voorgelegde stukken is verwerkt.
- De volledigheid van de stukken bij het verzoekschrift en de mededeling ervan aan de tegenpartij.
- Een rekenkundige drempel voor abnormaal lage prijzen (gemiddelde zonder uitersten, min 15 procent).
Stel jezelf de vraag
Bevat uw protocol van tijdelijke vennootschap een clausule over de vertegenwoordiging in rechte, en hoe wordt een beslissing om te procederen genomen? Heeft binnen elke deelnemende vennootschap het bevoegde orgaan beslist om naar de Raad van State te stappen? Geven de statuten van uw NV een of meer bestuurders uitdrukkelijk de bevoegdheid om de vennootschap in rechte te vertegenwoordigen, of moet de raad van bestuur beslissen? Zijn de statuten die u bij het verzoekschrift voegt de geldende, met de juiste rechtsvorm en de akte van aanstelling van de organen? Controleert u als aanbesteder de ontvankelijkheid van een beroep, zonder te vergeten dat de inhoud van uw beslissing even sterk moet staan?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →