Erkenning klasse 6 achteraf ‘lenen’ bij Cordeel: Raad van State schorst gunning van Fedasil-woonmodules in Jodoigne
De Regie der Gebouwen gunde perceel 7 van een opdracht voor prefab woonmodules voor asielzoekers in Jodoigne aan de nv Eagle Construct, hoewel die niet over de vereiste erkenning klasse 6 beschikte en pas na de opening van de offertes, op aandringen van de Regie, de nv Cordeel opvoerde als onderaannemer met de nodige erkenning — de Raad van State zag daarin een ernstige schending van de zorgvuldigheidsplicht en schorste de gunning op vordering van de nv De Meeuw.
Wat gebeurde er?
De Regie der Gebouwen schreef bij openbare aanbesteding een opdracht voor werken uit voor de fabricatie, levering, plaatsing en aansluiting van prefab woonmodules voor Fedasil, bestemd voor de huisvesting van asielzoekers, op acht sites met elk een eigen perceel (bestek nr. 2010/Arch/01). De opdracht werd geraamd tussen 5,5 en 6,5 miljoen euro exclusief btw en werd in april 2010 Europees bekendgemaakt. Voor perceel 7 in Jodoigne eisten aankondiging en bestek een erkenning in categorie D of F, klasse 6. Vier inschrijvers dienden voor dat perceel een offerte in, onder wie de nv De Meeuw en de nv Eagle Construct. Op 16 juni 2010 wees de Regie de nv Eagle Construct erop dat zij niet over klasse 6 beschikte, en vroeg ze het bewijs dat vóór de opening van de offertes op 18 mei 2010 een erkenningsdossier was ingediend. Eagle Construct antwoordde dat zij perceel 7 als twee subloten (7 en 7A) had begrepen, elk binnen de grens van klasse 5, en dat zij de hogere klasse desnoods kon aanleveren via een partner waarmee zij geregeld samenwerkte. Op 2 juli 2010 bevestigde de Regie dat klasse 6 vereist was en vroeg ze het bewijs dat een onderaannemer de erkenning bezat en zich verbond om de opdracht effectief uit te voeren. Op 12 juli 2010 bezorgde Eagle Construct het erkenningsgetuigschrift van de nv Cordeel (klasse 8) en een verklaring van 9 juli 2010, ondertekend door een commercieel directeur, waarin Cordeel zich verbond ‘de opdracht in onderaanneming uit te voeren’ en alle nodige middelen ter beschikking te stellen. Op 10 december 2010 weerde de minister van Financiën de nv Jan Snel wegens onvoldoende erkenning (klasse 4) en gunde hij perceel 7 aan Eagle Construct. De nv De Meeuw, op 14 december 2010 ingelicht, vorderde op 24 december 2010 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Omdat de opdracht na 24 februari 2010 was bekendgemaakt, gold het nieuwe rechtsbeschermingsregime van de wet van 23 december 2009: een moeilijk te herstellen ernstig nadeel moest niet meer worden aangetoond, enkel een ernstig middel. De Raad vond het tweede middel ernstig. Wie zich voor de erkenning op een onderaannemer wil beroepen, moet volgens de artikelen 18 tot 20 en 90 van het KB van 8 januari 1996 aantonen dat hij over diens middelen zal beschikken, en die onderaannemer en zijn erkenning in de offerte zelf vermelden. De offerte van Eagle Construct noemde Cordeel nergens: het inschrijvingsbiljet liet de rubriek over onderaannemers en het bedrag van de onderaanneming leeg, en Cordeel stond ook niet op de lijst van zeven onderaannemers die elders in de offerte stond. Pas toen het erkenningsprobleem opdook, verscheen Cordeel ten tonele, zonder dat ergens bleek voor welk deel van de opdracht. De Regie had die verbintenis niet concreet onderzocht en had in het gunningsverslag enkel genoteerd dat het bewijs was geleverd. Het erkenningsvereiste zou volledig worden uitgehold, aldus de Raad, als een inschrijver post factum een andere onderneming als onderaannemer mag opvoeren zonder dat de verbintenis wordt getoetst en zonder dat blijkt waarop ze slaat. De impliciete beslissing om de opdracht niet aan De Meeuw te gunnen, schorste de Raad niet: het ging om een zorgvuldigheidsgebrek, en de uitkomst van een nieuw onderzoek stond niet vast. Eagle Construct vroeg nog om met het oog op de dringende huisvesting van asielzoekers de schorsing achterwege te laten, maar de Raad zag geen reden: het ging om één van negen percelen, de opdracht was maar één van de initiatieven, een nieuwe beslissing op basis van de bestaande offertes kon snel volgen, en de Regie zelf, die het openbaar belang vertegenwoordigt, had geen belangenafweging gevraagd. De gunning van perceel 7 werd geschorst; Eagle Construct droeg de kosten van haar tussenkomst van 125 euro.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest stamt uit 2011 en past de regels van het KB van 8 januari 1996 toe, maar de kern is nog altijd actueel: een inschrijver die zelf niet voldoet aan een erkennings- of selectievereiste, kan zich op de draagkracht van een derde beroepen, maar dat moet blijken uit de offerte, met een concrete verbintenis van die derde. Wat de Raad hier afkeurt, is het patroon waarbij een inschrijver het probleem pas na de opening van de offertes oplost door een partner op te voeren — op uitnodiging van de aanbesteder zelf. Zo’n regularisatie achteraf raakt aan de gelijke behandeling: de andere inschrijvers moesten wel bij indiening over de erkenning beschikken of die aantonen. Het arrest legt ook de verantwoordelijkheid bij de aanbesteder: een verklaring van een commercieel directeur die niet zegt welk deel van de werken de onderaannemer uitvoert, is geen bewijs dat zomaar mag worden afgevinkt. Daarnaast toont het arrest hoe het toen nieuwe rechtsbeschermingsregime werkte: geen bewijs van ernstig nadeel meer, maar wel een belangenafweging waarin een beroep op het openbaar belang van een tussenkomende partij weinig gewicht had zolang de aanbesteder dat zelf niet inriep. Voor wie vandaag inschrijft, vindt dezelfde logica haar weerslag in het beroep op de draagkracht van derden onder de wet van 17 juni 2016.
De les
Voor inschrijvers: voldoet u zelf niet aan de vereiste erkenningsklasse, vermeld dan al in uw offerte op welke onderaannemer u zich beroept, voeg diens erkenning en een ondertekende, concrete verbintenis toe, en geef aan welk deel en welk bedrag van de werken hij uitvoert. Lees de aankondiging en het bestek nauwkeurig: hier dacht de gekozen inschrijver dat perceel 7 uit twee subloten van klasse 5 bestond, wat niet zo was. En als afgewezen inschrijver: controleer in het gunningsverslag en het dossier hoe de aanbesteder de erkenning van de gekozen inschrijver heeft beoordeeld en wanneer die bewijzen zijn binnengekomen. Voor aanbesteders: laat een inschrijver een ontbrekende erkenning niet na de opening van de offertes oplossen met een nieuwe onderaannemer, en vink een verbintenis van een derde niet af zonder te onderzoeken wie ze ondertekende en waarop ze precies slaat. Wil u een schorsing om redenen van openbaar belang vermijden, dan moet u die belangenafweging zelf vragen en onderbouwen.
Te onthouden
- Wie zich voor het erkenningsvereiste op een onderaannemer beroept, moet die onderaannemer en zijn erkenning in de offerte zelf vermelden en diens verbintenis voorleggen (artt. 18-20 en 90, § 1, 3°, KB 8 januari 1996).
- Een onderaannemer die pas na de opening van de offertes wordt opgevoerd om een erkenningsprobleem op te lossen, zonder dat blijkt welk deel van de opdracht hij uitvoert, holt het erkenningsvereiste uit.
- De aanbesteder moet de verbintenis van een derde concreet en zorgvuldig onderzoeken; een vermelding in het gunningsverslag dat het bewijs is geleverd, volstaat niet.
- Onder het regime van de wet van 23 december 2009 (bekendmaking na 24 februari 2010) moest geen moeilijk te herstellen ernstig nadeel meer worden aangetoond; een ernstig middel volstond.
- De impliciete weigering om aan de verzoeker te gunnen werd niet geschorst, omdat de uitkomst van een nieuw zorgvuldig onderzoek niet vaststond.
- Een beroep op het openbaar belang (huisvesting van asielzoekers) door de tussenkomende partij woog niet door: het ging om één van negen percelen en de aanbesteder zelf vroeg geen belangenafweging.
Waarop letten
- De vereiste erkenningsklasse per perceel, zoals vermeld in de aankondiging en het bestek.
- De volledige invulling van de rubriek onderaannemers in het inschrijvingsbiljet, met bedragen.
- De bevoegdheid van de ondertekenaar van een verbintenis van een derde en de precieze inhoud ervan.
- Het tijdstip waarop bewijsstukken over de erkenning of draagkracht van derden zijn ingediend: vóór of na de opening van de offertes.
Stel jezelf de vraag
Beschikt u zelf over de gevraagde erkenningsklasse voor het perceel waarop u inschrijft, en hebt u de klasse per perceel in de aankondiging correct gelezen? Zo niet: staat de onderaannemer op wie u zich beroept met naam, erkenning, aandeel en bedrag in uw offerte, en zit zijn ondertekende verbintenis erbij? Is die verbintenis ondertekend door iemand die de onderneming kan verbinden, en zegt ze welk deel van de werken hij uitvoert? Als aanbesteder: hebt u de erkenning van de gekozen inschrijver getoetst op basis van wat in de offerte stond, of hebt u ontbrekende elementen achteraf laten aanvullen? En als u zich op het openbaar belang wilt beroepen om een schorsing te vermijden, hebt u dat zelf aangevoerd en onderbouwd?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →