Nul procent uit principe: Bruggefarma weigert het OCMW Brugge een ‘administratieve kost’ te betalen omdat de geneesmiddelenwet dat zou verbieden, eindigt laatst — en vangt bot bij de Raad van State
Het OCMW Brugge vroeg apothekers die de geneesmiddelen en verzorgingsproducten voor drie woonzorgcentra wilden leveren een percentage op de omzet als ‘administratieve kost’, goed voor 70 van de 100 punten; Bruggefarma vulde 0% in omdat elk voordeel voor een instelling bij de aflevering van geneesmiddelen verboden zou zijn, eindigde laatst met 30 punten tegenover 79,75 voor Patrona Pharma Group (30%), en zag haar UDN-vordering verworpen omdat het verbod niet geldt voor de verzorgingsproducten die ook onder de opdracht vielen.
Wat gebeurde er?
De raad voor maatschappelijk welzijn van het OCMW Brugge besliste op 1 oktober 2010 een algemene offerteaanvraag uit te schrijven voor de aankoop van geneesmiddelen en bepaalde verzorgingsproducten ‘op basis van een multidosis per bewoner, per dag en per bedelingsmoment’, voor de woonzorgcentra De Zeventorentjes, De Vliedberg en Het Hallenhuis. De opdracht ‘Levering medicatie 2011 – 2012’ verscheen op 11 oktober 2010 in het Bulletin der Aanbestedingen. Het bestek nr. 132/201009/OZ/MG/VVV voorzag in een contract voor levering op afroep gedurende één jaar, met een proefperiode van drie maanden, en gaf de gekozen leverancier de exclusiviteit voor alle materiaal in die periode. Er waren twee gunningscriteria. ‘Prijskorting bewoners’ (30 punten) beoordeelde de korting op niet-terugbetaalde voorschriftplichtige geneesmiddelen, niet-voorschriftplichtige geneesmiddelen en verzorgingsproducten, telkens op 10 punten. ‘Administratieve kost OCMW’ (70 punten) was een percentage op de totale omzet, bedoeld als vergoeding voor de inspanningen van de woonzorgcentra voor bestellingen, voorschotten, ICT, stockbeheer en administratie; het OCMW zou dat bedrag maandelijks aan de apotheker factureren. Het bestek voegde eraan toe dat dit percentage ‘moet beantwoorden aan de wettelijke voorschriften’. Vijf inschrijvers dienden een offerte in: de NV Pharma2Care, de CVBA Bruggefarma, de THV Rusthuis Apothekers Brugge, de NV De Lindeboom Apotheek en de NV Patrona Pharma Group. Iedereen bood de bewoners een korting. Voor de administratieve kost vulde Bruggefarma echter ‘0%’ in, met de opmerking ‘wettelijk niet toegestaan’. Ze verwees naar het verbod voor apothekers om bij de aflevering van geneesmiddelen ‘enige winst, korting of ander voordeel’ te verschaffen aan de gemachtigde of aan derden die bij de aflevering betrokken zijn. De anderen deden wel een voorstel: Patrona 30%, de THV 15%, De Lindeboom 25% en Pharma2Care 25% ‘onder de vorm van toegevoegde waarde’, zoals medicatiekarren met laptops en scanners, farmaceutische zorg ter plaatse en een software-interface. Het evaluatieverslag van 20 december 2010 stelde dat de administratieve kost ‘geen korting betreft, maar een vergoeding’ voor reële kosten, en dus wettig was. Patrona eindigde eerste met 79,75 op 100, Bruggefarma laatste met 30 punten. Op 23 december 2010 gunde de raad voor maatschappelijk welzijn de opdracht aan Patrona. Bruggefarma kreeg met een aangetekende brief van 27 december 2010 het evaluatieverslag, maar blijkbaar niet de gunningsbeslissing zelf, en vorderde op 8 januari 2011 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Haar enig middel: elk percentage boven 0% was een verboden voordeel in de zin van artikel 10, §§ 1 en 6, van de wet van 25 maart 1964 op de geneesmiddelen, een bepaling van openbare orde. De vier andere offertes waren dus substantieel onregelmatig, en de hare was de enige regelmatige. Staatsraad Pierre Barra stelde eerst vast dat de opdracht na 24 februari 2010 was bekendgemaakt, zodat de wet van 23 december 2009 gold: een moeilijk te herstellen ernstig nadeel moest niet meer worden aangetoond, ook niet onder de Europese drempel, en enkel de ernst van het middel telde. Ter zitting gaf Bruggefarma op vraag van de Raad toe dat de verzorgingsproducten, die ook onder de opdracht vielen, niet onder het verbod van de geneesmiddelenwet lijken te vallen. Daarmee viel het uitgangspunt van het middel weg: het tweede criterium kon prima facie wettig worden ingevuld voor in elk geval de verzorgingsproducten. Dat dit een herlezing van het criterium zou zijn, overtuigde niet, want het bestek verwees zelf naar ‘de wettelijke voorschriften’ en Bruggefarma vocht de wettigheid van die besteksbepaling niet aan. Dat de verzorgingsproducten maar een marginaal deel van het pakket zouden zijn, deed er evenmin toe: het voorwerp bleef ruimer dan het verbod. Voor het KB nr. 78 en het KB van 21 januari 2009 toonde Bruggefarma niet aan dat ze verder reikten dan de wet van 1964. Haar kritiek dat de ‘toegevoegde waarde’ van Pharma2Care een ontoelaatbare variante was, betrof niet de gekozen inschrijver, zodat ze daar geen belang bij had. En de schending van de motiveringsplicht werd onvoldoende toegelicht. De vordering werd verworpen, overeenkomstig het advies van eerste auditeur Luc Vermeire. Ook de tussenkomst van Patrona werd verworpen: afgezien van de vraag of ze laattijdig was (de termijn liep tot 20 januari 2011, het verzoekschrift werd pas op 1 februari 2011 aangetekend verstuurd), bewees Patrona niet dat haar bevoegd orgaan had beslist om in rechte te treden. Bruggefarma draagt 175 euro kosten, Patrona 125 euro voor haar tussenkomst. Over de vraag of de impliciete beslissing om niet aan Bruggefarma te gunnen afzonderlijk kon worden aangevochten, deed de Raad geen uitspraak.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest raakt aan een spanning die in opdrachten voor medicatie in woonzorgcentra lang heeft gespeeld: mag een OCMW de apotheker laten betalen voor het werk dat zijn woonzorgcentra rond die medicatie verrichten, terwijl de geneesmiddelenwet voordelen aan instellingen bij de aflevering verbiedt? Bruggefarma koos de principiële weg en vulde 0% in op een criterium dat 70 van de 100 punten waard was. Daarmee speelde ze alles of niets: als haar lezing klopte, waren alle andere offertes onregelmatig; als ze niet klopte, was ze kansloos. De Raad hakt de knoop over de geneesmiddelenwet niet door, maar laat het middel stranden op een eenvoudiger punt. Het verbod geldt voor geneesmiddelen, de opdracht omvatte ook verzorgingsproducten, en het bestek vroeg uitdrukkelijk een invulling die ‘aan de wettelijke voorschriften’ beantwoordt. Een inschrijver die meent dat een criterium onwettig is, moet de besteksbepaling zelf aanvechten, in plaats van te veronderstellen dat iedereen die het criterium wel invult, onregelmatig handelt. Het arrest is daarnaast een vroeg voorbeeld van het nieuwe regime van de wet van 23 december 2009: vanaf 25 februari 2010 moet een verzoeker bij een UDN tegen een gunningsbeslissing geen moeilijk te herstellen ernstig nadeel meer aantonen, ook onder de Europese drempel. En het herinnert eraan dat een gekozen inschrijver die wil tussenkomen, tijdig moet zijn en moet bewijzen dat zijn bevoegd orgaan tot procederen besliste.
De les
Voor inschrijvers: twijfelt u aan de wettigheid van een gunningscriterium, stel dan vragen tijdens de procedure of vecht het bestek zelf aan. Een offerte op 0% zetten uit principe is een gok die u enkel wint als de rechter uw lezing van de wet volledig volgt — en als het criterium niet ook een wettige invulling toelaat. Kijk daarbij naar het hele voorwerp van de opdracht: een verbod dat voor een deel van de producten geldt, maakt het criterium niet onwettig voor het geheel. En kritiek op de offerte van een inschrijver die niet heeft gewonnen, levert u in een UDN niets op. Voor aanbesteders: een criterium dat inschrijvers vraagt geld terug te geven aan de instelling, ligt in de zorgsector juridisch gevoelig. De verwijzing naar ‘de wettelijke voorschriften’ in het bestek hielp het OCMW hier, maar een duidelijke afbakening — welke producten, welke kosten, welke vergoeding — voorkomt dat de discussie überhaupt ontstaat. Voor gekozen inschrijvers die willen tussenkomen: dien het verzoek tijdig in en voeg de beslissing van uw bevoegd orgaan toe.
Te onthouden
- Voor opdrachten bekendgemaakt vanaf 25 februari 2010 geldt de wet van 23 december 2009: bij een UDN tegen een gunningsbeslissing hoeft geen moeilijk te herstellen ernstig nadeel meer te worden aangetoond, ook niet onder de Europese drempel (artt. 65/15 en 65/31 wet van 24 december 1993).
- Een middel dat steunt op de stelling dat enkel 0% een wettige invulling van een gunningscriterium is, valt weg als het criterium voor een deel van het voorwerp (hier de verzorgingsproducten) wettig kan worden ingevuld.
- Het verbod op voordelen bij de aflevering van geneesmiddelen (art. 10, §§ 1 en 6, wet van 25 maart 1964) lijkt niet te gelden voor verzorgingsproducten.
- Wie een besteksbepaling onwettig acht, moet die uitdrukkelijk aanvechten; zeker als het bestek zelf vraagt dat de invulling ‘aan de wettelijke voorschriften’ beantwoordt.
- Een verzoeker heeft geen belang bij een middelonderdeel dat enkel de offerte van een niet-gekozen inschrijver viseert.
- Een tussenkomst wordt verworpen als niet wordt bewezen dat het bevoegd orgaan van de tussenkomende partij besliste om in rechte te treden.
- Kosten: 175 euro ten laste van de verzoekende partij, 125 euro ten laste van de verzoekende partij tot tussenkomst.
Waarop letten
- Gunningscriteria die een vergoeding of korting voor de instelling vragen in sectoren met specifieke verboden, zoals de geneesmiddelensector.
- De volledige omvang van het voorwerp van de opdracht wanneer een wettelijk verbod slechts een deel van de producten treft.
- De keuze tussen een criterium principieel weigeren in te vullen en het bestek tijdig aanvechten.
- Het belang bij een middel: kritiek op de offerte van een niet-gekozen inschrijver levert niets op.
- Voor tussenkomende partijen: tijdigheid en het bewijs van de beslissing van het bevoegd orgaan.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver: hebt u een criterium dat u onwettig vindt tijdens de procedure aangekaart of rechtstreeks aangevochten, of rekent u erop dat de concurrentie later onregelmatig wordt verklaard? Geldt het verbod waarop u zich beroept voor het hele voorwerp van de opdracht, of maar voor een deel? Betreft uw kritiek de gekozen inschrijver, of een andere? Als aanbesteder: is duidelijk voor welke producten en welke kosten een vergoeding of korting wordt gevraagd, en strookt dat met de sectorregelgeving? Als gekozen inschrijver: weet u binnen welke termijn u moet tussenkomen, en hebt u de beslissing van uw bevoegd orgaan klaar?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →