Rusthuismeubilair voor Aymonshof: ex aequo op 84 punten, één herrekend punt beslist — en Bulvano verliest zijn annulatieberoep na bijna zeven jaar
Het OCMW Dendermonde zag de nv Bulvano en de nv Buro Project ex aequo eindigen op 84 punten voor het meubilair van rusthuis Aymonshof, gunde aan Buro Project, en verving die beslissing na een opmerking van het VIPA door een nieuwe gunning op basis van een herrekende score voor de uitvoeringstermijn (85 tegen 84); de Raad van State oordeelde dat Buro Project niet zelf geregistreerd moest zijn omdat ze een geregistreerde onderaannemer aanbracht, dat de puntenschalen voor esthetica en volledigheid redelijk waren, en dat Bulvano’s kritiek op de herrekening te laat kwam.
Wat gebeurde er?
Het OCMW van Dendermonde schreef een algemene offerteaanvraag uit voor de levering en plaatsing van los en vast meubilair voor het rusthuis Aymonshof, bekendgemaakt in het Bulletin der Aanbestedingen van 24 december 2003. Artikel 115 van het bijzonder bestek bevatte zeven gunningscriteria: bedrag (30%), technische kwaliteit (20%), esthetica (20%, te beoordelen op basis van de documentatie en ‘zo nodig’ een facultatief toonzaalbezoek), uitvoeringstermijn (10%), volledigheid van de offerte (10%), extra waarborgen en naleverbaarheid (5%) en onderhoudskosten (5%). Bij de opening op 11 februari 2004 lagen negen offertes voor. Het gunningsverslag van ingenieursbureau Abetec van 5 maart 2004 stelde een ex aequo vast: de nv Bulvano en de nv Buro Project hadden elk 84 punten. Na bijkomende esthetische onderzoeken op 3 en 4 maart 2004 adviseerde Abetec om aan Buro Project te gunnen, gelet op haar lagere prijs (877.149,50 euro tegenover 899.117,92 euro excl. btw), haar kortere termijn voor uitvoeringstaak 1 (42 tegenover 65 kalenderdagen) en haar hogere esthetiekscore (19 tegenover 14 op 20). Het OCMW gunde op 12 maart 2004 aan Buro Project, mede omdat de eerste fase van de nieuwbouw eind april klaar zou zijn en de aannemer ruwbouw bij vertraging schadevergoeding kon eisen. Het VIPA, dat het dossier moest goedkeuren, liet daarop mondeling weten dat de punten voor de uitvoeringstermijn verkeerd waren berekend: 5 punten voor de kortste termijn, 0 voor de langste en de rest volgens de regel van drie. Na herrekening kreeg Buro Project 7 in plaats van 6 op 10 voor dat criterium en kwam ze uit op 85 punten, tegenover onveranderd 84 voor Bulvano. Op 26 maart 2004 trok het OCMW de eerste beslissing in en gunde het opnieuw aan Buro Project, nu als best gerangschikte inschrijver. Bulvano vernam op 29 april 2004 dat ze de opdracht niet kreeg en stelde op 28 juni 2004 een annulatieberoep in; het arrest volgde op 17 februari 2011. Het OCMW betwistte eerst haar belang, omdat ze enkel een onwettigheidsverklaring zou nastreven met het oog op een schadeclaim, maar liet die exceptie in zijn laatste memorie varen. In een eerste middel voerde Bulvano aan dat Buro Project niet geregistreerd was als aannemer, terwijl artikel 90, § 5, KB 8 januari 1996 en artikel 92 van het bestek dat eisten. De Raad gaf haar deels gelijk: het vaste meubilair (verpleegpostbalie, ingebouwde kleerkasten, ophangprofielen) was ingebouwd maatwerk dat door incorporatie onroerend werd, zodat het om registratieplichtige werkzaamheden ging. Maar volgens artikel 12, § 6, van de wet van 24 december 1993 wordt een aannemer geacht aan zijn fiscale en sociale verplichtingen te voldoen als zijn onderaannemer geregistreerd is, en dat vermoeden gold ook voor artikel 92 van het bestek. Buro Project had in haar offerte vermeld dat ze zelf niet geregistreerd was en ‘Keukens Redant’ als onderaannemer aangebracht, met een registratie op naam van Redant Hedwig in categorie 20 (timmer- en schrijnwerk). De prejudiciële vraag die Bulvano wou laten stellen over het verschil met privaatrechtelijke opdrachten, achtte de Raad onvoldoende onderbouwd. In haar tweede middel viel Bulvano de puntentoekenning aan. Voor ‘volledigheid’ kreeg ze 9 op 10 en Buro Project 8, hoewel het verslag over Buro Project sprak van ‘onvoldoende documenten en gegevens om tot een 100% conform geheel te komen’; de Raad vond de schaal (van 4 punten voor ‘zeer zwak’ tot 9 voor ‘volledig’) redelijk en de uitleg van het OCMW aannemelijk. Voor esthetica (14 tegenover 19 op 20, Bulvano ‘iets te modern voor de bedoelde residenten’) hanteerde het OCMW een schaal die opliep van 5 tot 19 punten, met grotere sprongen bovenaan; ook die vond de Raad relevant en redelijk, en het bestek liet uitdrukkelijk toonzaalbezoeken toe. De grieven dat Buro Project haar onvolledige offerte via die bezoeken had kunnen aanvullen, en dat de tweede berekeningsmethode voor de uitvoeringstermijn ongebruikelijk en strijdig met het bestek was, kwamen te laat: Bulvano had ze al in haar verzoekschrift of memorie van wederantwoord kunnen opwerpen. Ten overvloede merkte de Raad op dat Bulvano niet aantoonde waarom de eerste berekening correcter zou zijn, en dat een gelijk aantal punten voor beide offertes gepast was bij totale termijnen van 85 dagen (65 + 20) voor Bulvano en 84 dagen (42 + 42) voor Buro Project. Het beroep werd verworpen; Bulvano draagt 175 euro kosten.
Waarom doet dit ertoe?
Drie punten maken dit oude leveringsdossier nog altijd leerrijk. Eerst de registratie: wie vast meubilair levert en inbouwt, verricht werkzaamheden in onroerende staat, maar een inschrijver die zelf niet geregistreerd is, kan dat opvangen door een geregistreerde onderaannemer aan te brengen — het vermoeden van artikel 12, § 6, van de wet van 24 december 1993 werkte hier ook door in een bestek dat de registratie van ‘de aannemer’ eiste. Vervolgens de puntenschalen: de Raad toetst beoordelingstabellen enkel marginaal. Een schaal die bovenaan grotere sprongen maakt (16 naar 19 op 20) of een woordelijke kritiek die maar één punt verschil oplevert, is niet onredelijk zolang de methode relevant is en consequent wordt toegepast. Tot slot en vooral: de procedure. Bulvano’s sterkste argumenten — dat de concurrent zijn offerte via toonzaalbezoeken kon aanvullen, en dat de herrekening van de uitvoeringstermijn ongebruikelijk was — sneuvelden omdat ze pas in een latere memorie werden opgeworpen, terwijl de gegevens al bekend waren. In een dossier waarin één herrekend punt het verschil maakte tussen een ex aequo en een nederlaag, weegt dat zwaar.
De les
Voor inschrijvers: lees bij een nipte nederlaag het gunningsverslag meteen grondig en breng álle grieven aan in uw verzoekschrift. Wat u al wist toen u het beroep instelde, kunt u later niet meer toevoegen; de Raad verklaart zulke middelen laattijdig of onontvankelijk. Controleer bij een registratie-eis of de concurrent een geregistreerde onderaannemer aanbrengt — dan volstaat dat doorgaans. Voor aanbesteders: leg puntenschalen vooraf vast en pas ze consequent toe op alle offertes; een woordelijke beoordeling die strenger klinkt dan de score, moet u achteraf kunnen uitleggen. Wees voorzichtig met ‘correcties’ van de puntentelling na een eerste gunning: hier hield de herrekening stand, maar enkel omdat de verzoeker ze niet tijdig aanviel. En vermeld in uw bestek uitdrukkelijk of en hoe toonzaalbezoeken meetellen bij een subjectief criterium als esthetica.
Te onthouden
- De levering en inbouw van vast meubilair op maat (verpleegpostbalie, kleerkasten, ophangprofielen) zijn werkzaamheden in de zin van art. 400 WIB 1992 en art. 30bis wet van 27 juni 1969, omdat het meubilair door incorporatie onroerend wordt.
- Het vermoeden van art. 12, § 6, wet van 24 december 1993 geldt ook voor een bestekbepaling die de registratie van de aannemer eist: wie een geregistreerde onderaannemer aanbrengt, ontsnapt aan die eis.
- Beoordelingstabellen voor subjectieve criteria worden slechts marginaal getoetst; de schalen voor volledigheid (4 tot 9 punten) en esthetica (5 tot 19 punten) waren relevant en redelijk.
- Een bestek dat toelaat esthetica ‘zo nodig’ ook via een toonzaalbezoek te beoordelen, verplicht de aanbesteder niet zich enkel op de documentatie bij de offerte te baseren.
- Grieven die al in het verzoekschrift konden worden aangevoerd, zijn laattijdig in een latere memorie; wat al in de memorie van wederantwoord kon, is laattijdig in de laatste memorie.
- Een prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof wordt niet gesteld als de verzoeker de vergelijkbaarheid van de situaties niet minimaal aannemelijk maakt.
- Na herrekening van de uitvoeringstermijn kwam Buro Project op 85 punten tegenover 84 voor Bulvano; de kosten van 175 euro komen ten laste van Bulvano.
Waarop letten
- De volledigheid van het verzoekschrift: grieven die later worden toegevoegd, riskeren onontvankelijk te zijn.
- De coherentie tussen woordelijke beoordelingen en toegekende punten, en tussen verschillende criteria.
- De berekeningswijze voor criteria als uitvoeringstermijn, vooral als de opdracht meerdere uitvoeringstaken telt.
- De rol van onderaannemers bij registratie-eisen in opdrachten met werkzaamheden in onroerende staat.
Stel jezelf de vraag
Brengt u in uw verzoekschrift al uw grieven aan, ook die over de berekeningswijze van een criterium, of rekent u erop ze later nog te kunnen toevoegen? Weet u dat een inschrijver die zelf niet geregistreerd is, aan een registratie-eis kan voldoen via een geregistreerde onderaannemer? Kunt u uitleggen waarom een woordelijke beoordeling en een puntenscore uiteenlopen? En als aanbesteder: hebt u uw beoordelingstabellen vooraf vastgelegd, past u ze consequent toe, en voorziet uw bestek uitdrukkelijk in toonzaalbezoeken als u die bij de beoordeling wilt gebruiken?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →