Londerzeel gunt aan de abnormaal lage inschrijver zonder de prijsverantwoording echt te toetsen — en de Raad van State vernietigt

Wat gebeurde er?

De gemeente Londerzeel schreef een openbare aanbesteding uit voor werken aan de pastorij te Malderen, die zou worden uitgebreid en verbouwd tot lokalen voor buitenschoolse kinderopvang (bestek nr. 2012-046, aangekondigd in het Bulletin der Aanbestedingen van 2 juni 2012). Bij de opening van de offertes op 6 juli 2012 lagen er vijf inschrijvingen op tafel, btw niet inbegrepen: de nv De Brandt met 793.000,44 euro, de nv Alpas met 908.139,07 euro, de nv Bouwbedrijf VMG – De Cock met 950.000,00 euro, de nv Hero Construct met 992.318,31 euro en de bvba Vochten met 1.001.060,97 euro. De offerte van De Brandt lag meer dan 15% onder het gemiddelde en moest daarom op haar mogelijk abnormale karakter worden nagezien. De ontwerper-architect vroeg De Brandt bij brief van 12 september 2012 om een prijsverantwoording voor haar totale inschrijvingsbedrag én voor een reeks specifieke eenheidsprijzen. De Brandt antwoordde op 19 september 2012 met een algemeen gehouden brief — zij verwees naar haar machinepark, de korte afstand tot de werf, de samenwerking met vaste onderaannemers en kortingen bij contante betaling — met daarbij een bundel technische fiches en enkele onderaannemersoffertes. In het gunningsverslag van 24 september 2012 verklaarde de architect de tweede laagste offerte (Alpas) onregelmatig wegens ontbrekende eenheidsprijzen en stelde hij voor de opdracht aan De Brandt te gunnen; het college besliste in die zin op 1 oktober 2012. De nv Bouwbedrijf VMG – De Cock vocht die gunning aan. De Raad van State stelde vast dat de gemeente de prijsverantwoording niet met de nodige ernst en zorgvuldigheid had onderzocht: het gunningsverslag hernam zo goed als woordelijk de brief van De Brandt zonder de aangevoerde elementen te bespreken of te evalueren. Die elementen waren bovendien vaag en algemeen, niet met stukken gestaafd, en golden evengoed voor om het even welke inschrijver — het machinepark, de nabijheid van de werf en de vaste onderaannemers verklaarden niet in concreto hoe uitgerekend De Brandt tot zo'n lage prijs kwam, en de ingeroepen kortingen bleven een blote bewering. De Raad verwierp ook het argument dat De Brandt enkel het bedrag boven de 15%-drempel hoefde te verantwoorden: artikel 110, § 4, van het koninklijk besluit van 8 januari 1996 slaat op het abnormale karakter van de offerteprijs in zijn geheel, en ook de vraag om verantwoording sprak uitdrukkelijk over het ‘totaal inschrijvingsbedrag’. Dat de opdracht nadien binnen budget werd uitgevoerd, deed niet ter zake, want de uitvoering telt in beginsel niet mee bij de beoordeling van de daaraan voorafgaande gunningsbeslissing. De gemeente mocht de offerte van De Brandt dan ook niet als voldoende verantwoord beschouwen en had ze overeenkomstig artikel 110, § 4, laatste lid, 2°, als onregelmatig moeten weren. De Raad vernietigde de gunningsbeslissing van 1 oktober 2012 én de impliciete beslissing om de opdracht niet aan VMG – De Cock te gunnen, en verwees de gemeente in de kosten van 175 euro.

Waarom doet dit ertoe?

Het arrest legt de vinger op wat de toets van een abnormaal lage offerte precies inhoudt. Bij een aanbesteding van werken met minstens vier offertes is het nazicht van elke inschrijving die meer dan 15% onder het gemiddelde ligt, geen vrije keuze maar een verplichting: de aanbesteder moet ofwel de verwerping van het vermoeden van abnormaliteit formeel motiveren, ofwel een prijsverantwoording vragen en die dan écht onderzoeken. Dat laatste is de kern. De aanbesteder beschikt over een ruime discretionaire bevoegdheid en de Raad van State stelt zich niet in zijn plaats, maar de Raad kijkt wél na of het bestuur zorgvuldig te werk ging. Een gunningsverslag dat de rechtvaardigingsbrief van de inschrijver gewoon overschrijft, doorstaat die toets niet: dan blijkt niet dat de verantwoording de facto is onderzocht. Voor aanbesteders is de boodschap dat de laagste prijs geen vrijgeleide is en dat een abnormaal lage offerte een gemotiveerde, concrete afweging vergt. Voor inschrijvers die net naast de gunning grijpen, toont het arrest dat de manier waarop een concurrent zijn lage prijs verantwoordt — en hoe de aanbesteder daarmee omgaat — een vruchtbaar aanknopingspunt is voor een beroep.

Gerelateerde arresten

• Arrest 225775 — Arrest van dezelfde XIIe kamer, enkele dagen later (10 december 2013), eveneens over een werkenopdracht waarin de Raad de aanbesteder aan zijn eigen besteksregels en aan het gelijkheidsbeginsel houdt — daar over de regularisatie van een niet-ondertekende offerte.