Eén lid van een tijdelijke handelsvennootschap trekt in zijn eentje naar de Raad van State — en de vordering strandt op de ontvankelijkheid
De bv Maxwan Architects + Urbanists vocht alleen de gunning aan van de ontwerp- en studieopdracht voor Park Groot Schijn aan de concurrerende tijdelijke handelsvennootschap Buur / Hosper / Bulk, maar omdat niet Maxwan zelf maar de tijdelijke handelsvennootschap ‘TV MTW’ zich kandidaat had gesteld en de offerte had ingediend, miste Maxwan als afzonderlijk optredend lid de vereiste hoedanigheid en het belang, zodat de Raad van State zowel het annulatieberoep als de schorsingsvordering onontvankelijk verklaarde.
Wat gebeurde er?
Het Autonoom Gemeentebedrijf Stadsplanning Antwerpen schreef bij beperkte offerteaanvraag een opdracht van diensten uit met als voorwerp de ‘Ontwerp- en studieopdracht Park Groot Schijn’, onder bestek AGSTAN/SPIPGS/BE08. De oproep tot kandidaatstelling verscheen op 13 december 2012 in het Bulletin der Aanbestedingen en op 18 december 2012 in het Publicatieblad van de Europese Unie. Vierentwintig kandidaturen kwamen binnen, waaronder die van de ‘TV MTW’ — een tijdelijke handelsvennootschap gevormd door de bv Maxwan Architects + Urbanists, Witteveen+Bos Belgium en 1010 Architecture Urbanisms, die overeengekomen waren om bij gunning een tijdelijke handelsvennootschap aan te gaan. De kandidatuur van TV MTW werd geselecteerd, waarna diezelfde TV MTW een offerte indiende. Op 12 september 2013 besliste de raad van bestuur van het gemeentebedrijf om de opdracht te gunnen aan een andere inschrijver, de tijdelijke handelsvennootschap Buur / Hosper / Bulk. TV MTW werd van die gunningsbeslissing in kennis gesteld bij aangetekende brief van 30 september 2013. Op 15 oktober 2013 diende evenwel de bv Maxwan Architects + Urbanists — alleen — een enig verzoekschrift in dat zowel de schorsing als de nietigverklaring van de gunningsbeslissing vorderde. Het gemeentebedrijf wierp op dat het verzoekschrift manifest niet-ontvankelijk was, omdat het uitging van slechts één lid van de tijdelijke handelsvennootschap die de offerte had ingediend. De Raad van State volgde die exceptie. Alleen wie regelmatig kandidaat was voor de uitvoering van een overheidsopdracht, beschikt over de vereiste hoedanigheid en over een voldoende persoonlijk en rechtstreeks belang om de nietigverklaring te vorderen van de beslissing die de opdracht aan een ander gunt; het beroep strekt er immers idealiter toe de verzoeker een nieuwe kans te geven om de opdracht zelf gegund te krijgen en zelf uit te voeren. Aangezien het TV MTW was die zich kandidaat had gesteld, was geselecteerd en een offerte had ingediend, was het ook enkel die tijdelijke handelsvennootschap — desnoods in oprichting — die de schorsing en de nietigverklaring kon vragen. Een annulatieberoep namens zo’n vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid is alleen ontvankelijk wanneer alle vennoten samen geldig optreden. Hier had echter enkel de bv Maxwan het verzoekschrift ingediend en had enkel haar algemeen directeur beslist om in rechte te treden. Maxwan, alleen optredend, miste dan ook de vereiste hoedanigheid en het rechtens vereiste belang. De Raad verklaarde het annulatieberoep niet-ontvankelijk en, omdat een schorsing overeenkomstig artikel 17 van de gecoördineerde wetten enkel kan worden bevolen wanneer de akte vatbaar is voor vernietiging, verwierp hij ook de schorsingsvordering als niet-ontvankelijk. De verzoekende partij werd verwezen in de kosten van de schorsingsvordering, begroot op 175 euro.
Waarom doet dit ertoe?
Bureaus die samen inschrijven — als tijdelijke handelsvennootschap, bouwteam of andere combinatie zonder rechtspersoonlijkheid — vormen voor de duur van de opdracht één procespartij, en dat heeft gevolgen tot in de rechtbank. Wie zich als combinatie kandidaat stelt en een offerte indient, moet zich ook als combinatie verweren: een annulatieberoep tegen de gunning is maar ontvankelijk als álle leden samen optreden. Dit arrest maakt pijnlijk duidelijk wat er gebeurt als één partner in zijn eentje naar de Raad van State trekt — de vordering sneuvelt op de ontvankelijkheid, nog vóór één inhoudelijk argument is onderzocht, en de betrokkene draagt de kosten. De onderliggende logica is dat het belang bij een gunningsberoep erin bestaat een nieuwe kans te krijgen om de opdracht zelf uit te voeren; dat belang komt toe aan de inschrijver die de offerte deed, niet aan één van zijn onderdelen. Voor combinaties is dit geen formaliteit maar een strikte toegangsvoorwaarde tot de rechter, die zich niet laat repareren met een verwijzing naar de goede trouw of de nauwe band tussen de partners.
De les
Schrijft u in als tijdelijke handelsvennootschap of andere combinatie zonder rechtspersoonlijkheid, voer dan ook uw procedure als combinatie. Laat het verzoekschrift tot schorsing of nietigverklaring uitgaan van alle leden samen en zorg dat elk lid intern rechtsgeldig heeft beslist om in rechte te treden; een handtekening of bestuursbeslissing van één partner volstaat niet. Controleer wie precies de kandidaat en de inschrijver was in de opdrachtdocumenten en het proces-verbaal, want net die entiteit heeft de hoedanigheid en het belang om te procederen. Handelt u als aanbestedende overheid, dan loont het om bij een beroep de ontvankelijkheid vroeg te toetsen: is het ingesteld door de volledige combinatie die de offerte indiende, of maar door één lid? Een tijdig opgeworpen exceptie kan de zaak beslechten zonder debat ten gronde.
Te onthouden
- Alleen wie regelmatig kandidaat of inschrijver was, heeft de hoedanigheid en het persoonlijk, rechtstreeks belang om de gunning aan een ander aan te vechten.
- Schreef een tijdelijke handelsvennootschap (of andere vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid) in, dan is een annulatieberoep enkel ontvankelijk als alle vennoten samen geldig optreden.
- Een verzoekschrift dat uitgaat van één lid van de combinatie — hier de bv Maxwan alleen — mist de vereiste hoedanigheid en het belang en is niet-ontvankelijk.
- Omdat een schorsing alleen kan worden bevolen indien de akte vatbaar is voor vernietiging (art. 17), sleept de onontvankelijkheid van het annulatieberoep ook de schorsingsvordering mee.
- De verzoekende partij droeg de kosten van de schorsingsvordering, begroot op 175 euro.
Waarop letten
- De identiteit van de kandidaat/inschrijver in de opdrachtdocumenten en het proces-verbaal — die entiteit, en niet één van haar leden, procedeert.
- Het interne besluit van elk lid van de combinatie om in rechte te treden; één bestuursbeslissing volstaat niet.
- De timing: een ontvankelijkheidsexceptie die de aanbesteder tijdig opwerpt, kan de zaak zonder inhoudelijk debat beëindigen.
- Het onderscheid tussen de tijdelijke handelsvennootschap ‘in oprichting’ en haar afzonderlijke leden.
Stel jezelf de vraag
Weet u dat een tijdelijke handelsvennootschap die zich kandidaat stelt en een offerte indient, ook als geheel — met alle vennoten samen — het beroep tegen de gunning moet instellen? Hebt u nagegaan of elk lid van de combinatie intern rechtsgeldig heeft beslist om te procederen, en niet enkel de partner die het verzoekschrift ondertekent? Beseft u dat de hoedanigheid en het belang toekomen aan de inschrijver die de offerte deed, en niet aan één van zijn samenstellende bureaus afzonderlijk? En als aanbesteder: toetst u bij een gunningsberoep vroeg of het wel uitgaat van de volledige combinatie die inschreef, zodat een onontvankelijkheid u een inhoudelijk debat kan besparen?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →