Een nieuwe Design & Build-procedure aankondigen tussen UDN-vordering en zitting laat het belang van de verzoeker verdampen — maar de stad Veurne betaalt wél de proceskosten
De Raad van State verwerpt het beroep van Antwerps Architecten Atelier tegen de stopzetting van de architectenopdracht in Veurne, omdat de stad zes dagen vóór de zitting een nieuwe Design & Build-procedure aankondigde — maar legt de proceskosten toch ten laste van de stad.
Wat gebeurde er?
De stad Veurne schreef in januari 2019 een open procedure uit voor de aanstelling van een architect voor de inrichting van een casco nieuwbouwvolume als kunstenacademie. Het bestek voorzag drie gunningscriteria, waarbij het criterium 'ereloon' goed was voor 55 punten. Voor de berekening van het ereloon werd uitgegaan van een totaalbedrag van de werken van 2.500.000 euro. Tegelijk werd de opdracht beschouwd als 'opdracht tegen een globale prijs' — een spanning die later cruciaal zou blijken. Zes inschrijvers dienden een offerte in, waaronder Antwerps Architecten Atelier (AAA). Op 5 augustus 2019 gunde Veurne de opdracht aan A 1 Planning Architectenbureau. Bij arrest nr. 245.480 van 19 september 2019 schorste de Raad van State die gunningsbeslissing. In dat arrest oordeelde de Raad dat de opdracht een opdracht tegen een globale prijs betrof — wat strijdig was met de manier waarop het ereloonpercentage was uitgewerkt. In de nasleep van die schorsing nam Veurne een opvallende route. Op 8 oktober 2019 vroeg de stad aan de geselecteerde inschrijvers of zij bereid waren de opdracht uit te voeren tegen het bedrag op hun offerteformulier. Drie van de vier stemden in, AAA niet. Vervolgens besliste het college op 25 november 2019 om de opdracht volledig stop te zetten. Twee motieven werden aangevoerd: (i) het bestek bevatte 'onjuistheden, minstens onduidelijkheden' over het gunningscriterium ereloon, en (ii) bij voortschrijdend inzicht zou de aanstelling van een zelfstandig en wettelijk beschermd architect niet noodzakelijk zijn om het project te realiseren. AAA diende op 13 december 2019 een vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid in tegen die stopzettingsbeslissing. De zitting werd vastgelegd op 10 januari 2020. Op 23 december 2019 — tien dagen ná de UDN-vordering — besliste het college dan om de opdracht alsnog opnieuw aan te besteden, maar in een andere vorm: een Design & Build-opdracht via onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking, geraamd op 2.500.000 euro. AAA zou dus opnieuw kunnen meedingen, weliswaar in een ruimer team van ontwerpers en bouwers. De Raad oordeelde dat AAA in haar verzoekschrift het verlies van een kans inriep, niet de gunning aan haar. Door de beslissing van 23 december 2019 leek dat verlies grotendeels te worden goedgemaakt: de aanvankelijk afgewezen opdracht kwam in een nieuwe vorm terug op de markt. AAA leek zelf ter zitting toe te geven dat haar streven naar schorsing 'contraproductief' was geworden. Bovendien gaf AAA op de zitting toe dat het bestek inderdaad onduidelijkheden bevatte rond de stabiliteitsstudie — wat het tweede motief van de stopzetting indirect ondersteunde. De Raad besloot dat AAA onvoldoende belang had en verwierp de vordering, maar legde wél de proceskosten en een rechtsplegingsvergoeding van 700 euro ten laste van de stad Veurne, omdat het belang pas was weggevallen door toedoen van de beslissing van 23 december 2019.
Waarom doet dit ertoe?
Een aanbesteder die een opdracht stopzet en kort daarna een nieuwe procedure aankondigt voor hetzelfde voorwerp, raakt vaak aan het belang van de oorspronkelijke verzoeker — zelfs als de nieuwe procedure een ander procedureel kleed draagt (zoals hier een onderhandelingsprocedure in plaats van een open procedure, of Design & Build in plaats van een loutere architectenopdracht). Voor inschrijvers betekent dit dat een UDN-vordering tegen een stopzetting riskant is wanneer de aanbesteder de optie heeft om snel met iets nieuws op de markt te komen. Voor aanbesteders is het tegelijk een waarschuwing: de beslissing om opnieuw aan te besteden verschuift het belang, maar maakt je niet immuun voor de proceskosten — als die nieuwe beslissing pas valt nadat de UDN-vordering is ingesteld, draai je in de regel zelf op voor de rolrechten en de rechtsplegingsvergoeding.
De les
Als je als inschrijver overweegt om een stopzettingsbeslissing aan te vechten, breng dan eerst in kaart of de aanbesteder een nieuwe procedure kan opstarten waaraan je opnieuw kan deelnemen — al is het in een andere constellatie. Lukt dat, dan vervalt je belang vrijwel zeker en blijft alleen de discussie over de kosten over. Als aanbesteder geldt het omgekeerde: een snelle herstart van de opdracht in een nieuwe vorm kan het belang van de verzoeker doen verdampen, maar pas op met timing — een beslissing die pas valt nadat de UDN al is ingesteld, kost je sowieso de rolrechten en de rechtsplegingsvergoeding.
Te onthouden
- Een stopzettingsbeslissing aanvechten is risicovol als de aanbesteder ondertussen een nieuwe procedure aankondigt voor hetzelfde voorwerp.
- Het 'verlies van kans' verdwijnt als de inschrijver opnieuw kan deelnemen aan een nieuwe gunningsprocedure, zelfs in een andere constellatie of een ruimer team.
- Een UDN-vordering die haar belang verliest, leidt niet automatisch tot proceskosten ten laste van de verzoeker — als de aanbesteder de wending zelf veroorzaakt, draait die op voor de kosten.
- Een spanning tussen 'forfaitair ereloon als percentage' en 'opdracht tegen een globale prijs' in eenzelfde bestek is een tijdbom en kan alleen al een stopzetting verantwoorden.
Waarop letten
- De aanbesteder kondigt tussen de UDN-vordering en de zitting een nieuwe procedure aan voor hetzelfde of een verwant voorwerp.
- Het bestek bevat tegenstrijdige bepalingen rond de prijsvaststelling (forfaitair percentage versus globale prijs).
- De aanbesteder beroept zich op een 'voortschrijdend inzicht' om af te zien van een wettelijk beschermd beroep (zoals architect).
Stel jezelf de vraag
Heb je tussen je UDN-vordering en de zitting bericht gekregen van een nieuwe procedure voor hetzelfde voorwerp? Bekijk dan kritisch of je belang nog overeind blijft — een Design & Build-procedure waarin je opnieuw kan inschrijven, ook al is het in een team, doet meestal afbreuk aan je verlies van kans.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →