Wie inschrijver A wegstuurt voor een bepaald gebrek mag inschrijver B niet binnenlaten met exact hetzelfde gebrek
De Raad van State vernietigt de gunning van een Luikse opdracht omdat de stad de offerte van Genetec onregelmatig verklaarde wegens het ontbreken van een gedetailleerde kostennota voor veiligheidsmaatregelen, terwijl de winnende offerte van Yvan Paque op datzelfde punt enkel twee globale bedragen vermeldde — zonder enig detail.
Wat gebeurde er?
De stad Luik schrijft eind 2016 een onderhandelingsprocedure met bekendmaking uit voor de vervanging van verkeerslichten aan twee kruispunten — het bestek (CSC 2016-535) eist op straffe van absolute nietigheid een bijlage met 'een gedetailleerde berekening van de kost van de maatregelen en middelen ter preventie bepaald in het veiligheids- en gezondheidsplan'. Het bestek verwijst naar een ad hoc-formulier en specificeert dat de inschrijver de geschatte kost moet becijferen 'voor de hoofdhoofdstukken van de inschrijving'. Op 19 december 2016 verklaart Luik de offerte van SA Genetec onregelmatig met onder meer als motivering: 'firma GENETEC heeft geen rekennota gevoegd die de kost van de uitvoering van de preventiemaatregelen detailleert (…) terwijl firma YVAN PÂQUE wél een rekennota heeft gevoegd'. De opdracht wordt aan Yvan Paque gegund. Genetec stapt naar de Raad. In een eerste arrest (n° 248.956 van 17 november 2020) wordt het beroep deels verworpen, maar de debatten heropend; een tweede arrest (n° 249.290 van 18 december 2020) heft de confidentialiteit op van pagina's 112-114 van de Yvan Paque-offerte — die de stad zelf vertrouwelijk had laten houden tot dat moment. Daar blijkt waaruit de befaamde 'rekennota' van Yvan Paque bestond: één enkele zin plus twee bedragen. 'Toutes les activités de ce projet relèvent selon nous d'activités générales. En conséquence, nous estimons un coût unique par tranche. Tranche 1: 1105 € HTVA. Tranche 2: 1029 € HTVA.' Dat is alles. Geen onderverdeling per hoofdstuk, geen onderbouwing, geen detailberekening. Genetec roept een nieuw middel in op grond van het gelijkheidsbeginsel: dezelfde offerte die volgens de stad voor Genetec onregelmatig is, wordt voor Yvan Paque regelmatig verklaard. De stad pareert: het middel is laattijdig (Genetec had eerder om opheffing van de confidentialiteit kunnen vragen) én ongegrond (de twee inschrijvers zaten in een verschillende situatie). De Raad volgt geen van beide stellingen. Op de ontvankelijkheid: het verwijt is 'in tegenspraak met de houding van de tegenpartij die zelf het behoud van de confidentialiteit had gevraagd'. Op de grond: 'de vermelding van de twee bedragen aangekondigd in de offerte van Yvan Paque, zonder enige andere precisering dan de aanduiding van de tranches waarop ze betrekking hebben, kan redelijkerwijs niet worden beschouwd als beantwoordend aan de vereiste van presentatie van gedetailleerde kosten'. Als de cijfers van Genetec ontoereikend waren, dan moest 'een vergelijkbare vaststelling zich opdringen wat de offerte van Yvan Paque betreft'. De twee inschrijvers bevonden zich in een vergelijkbare situatie en zijn daarom ongelijk behandeld. Vernietiging van zowel de onregelmatigverklaring van Genetec als van de gunning aan Yvan Paque.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest gaat over de meest klassieke valkuil in offerte-evaluatie: dezelfde maatstaf op de ene offerte streng toepassen en op de andere mild. Het gelijkheidsbeginsel verbiedt dat — niet abstract maar heel concreet. Als jij als aanbesteder een formele eis stelt (hier: gedetailleerde rekennota voor veiligheidskosten op straffe van absolute nietigheid), dan moet die eis op alle offertes met dezelfde scherpte worden getoetst. Een paar bedragen zonder detail kun je niet bij de ene aanvaarden als 'rekennota' en bij de andere weigeren omdat het 'niet voldoende' is. Bij twijfel: óf beide offertes regulariseren via vraag om verduidelijking, óf beide afwijzen. Wat niet kan: de onregelmatigheid wegredeneren bij de winnaar door te suggereren dat 'de situaties niet vergelijkbaar zijn'. Hier struikelde de stad bovendien over haar eigen confidentialiteitsstrategie: door de winnende offerte vertrouwelijk te houden, kon de verzoeker pas na opheffing daarvan vaststellen dat de winnaar dezelfde tekortkoming had — en dat maakt een 'laattijdig' middel net wél ontvankelijk.
De les
Als je een offerte onregelmatig verklaart wegens een formeel gebrek (geen detailberekening, geen attest, geen ondertekening op de juiste plaats), kijk dan systematisch na of de winnende offerte op datzelfde punt wél voldoet — niet wat de winnaar bij die rubriek heeft staan, maar of dat materieel hetzelfde antwoord is op dezelfde eis. Twee globale bedragen zonder detail zijn geen 'gedetailleerde berekening', ongeacht wat er in de begeleidende zin staat. En als je ervoor kiest een offerte vertrouwelijk te houden: hou rekening dat een latere opheffing nieuwe middelen kan openen die anders niet kenbaar waren — de 'laattijdigheid' van die middelen valt dan op jou terug.
Te onthouden
- Het gelijkheidsbeginsel is geen abstract principe — het verbiedt concreet dat dezelfde tekortkoming bij de ene wordt afgestraft en bij de andere genegeerd
- Een vereiste 'op straffe van absolute nietigheid' moet je consequent toepassen — anders wordt de absolute nietigheid jouw eigen valstrik
- Twee globale bedragen zonder onderbouwing zijn geen 'gedetailleerde berekening' — wat er als opschrift boven staat verandert daar niets aan
- Wie de winnende offerte vertrouwelijk houdt en die confidentialiteit pas later moet opgeven, kan zich nadien moeilijk beklagen over 'laattijdige' middelen die op die opheffing zijn gebaseerd
- Zelfs in een onderhandelingsprocedure (toen: directe onderhandelingsprocedure met bekendmaking) blijft het gelijkheidsbeginsel onverkort gelden — soepele procedure betekent geen soepele toetsing
Waarop letten
- Een gunningsverslag dat met dezelfde formulering ('heeft een rekennota gevoegd' / 'heeft geen rekennota gevoegd') twee offertes onderscheidt waarvan de inhoud feitelijk niet veel verschilt
- Confidentialiteit gevraagd op de winnende offerte — dat geeft een verzoeker bij latere opheffing een sterk argument tegen elk verwijt van laattijdigheid
- Een formeel vereiste die in het bestek expliciet 'op straffe van nietigheid' staat — daar mag geen pragmatische soepelheid op worden toegepast voor één van de inschrijvers
- Een rekennota die bestaat uit één zin plus twee globale bedragen, ook al staat er een ad hoc-tabel boven of een formuleverwijzing in
Stel jezelf de vraag
Voor elk gebrek waarvoor je een offerte hebt afgewezen: kun je in één zin uitleggen wat de winnaar op datzelfde punt heeft ingediend? En kan een externe lezer (advocaat, auditeur, Raad van State) op basis van die zin objectief vaststellen dat het iets fundamenteel anders is dan wat de afgewezen inschrijver had? Zo niet, herbekijk de onregelmatigheid.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →