Geen asterisk, toch substantieel: Raad van State bevestigt dat veiligheidsspecs voor holsters impliciet essentieel zijn
Radar argumenteerde dat haar holster-offerte niet onregelmatig kon zijn omdat de betwiste specs 4.2.20 en 4.3.18 geen asterisk droegen, maar de VIe kamer oordeelde dat de expliciete koppeling aan "een veilige greep van het wapen" de specs inherent essentieel maakt, zelfs zonder formele nietigheidssanctie.
Wat gebeurde er?
De Federale Politie lanceerde in de zomer van 2022 een raamovereenkomst (4 jaar, max. 6.682.121,50 € incl. btw) voor koppels en holsters voor de Geïntegreerde Politie en Defensie. Lot 2 (holster, twee postes: dijholster en gordelholster) trok vijf offertes aan. Op 4 mei 2023 werd de offerte van de Italiaanse firma Radar Leather Division substantieel onregelmatig verklaard en lot 2 gegund aan SA United Security Group. De motivering: de drukknop op de holster zit "te hoog" en "te veel naar voor" – vooral voor mensen met grote handen – waardoor men geen definitieve greep op het wapen heeft bij de extractie en zich moet herpositioneren om te richten. Radar vocht dit aan bij UDN en bouwde haar verweer op één technisch-juridisch punt: in de "belangrijke inleidende opmerkingen" van bijlage B stond expliciet dat "alle met een asterisk (*) aangeduide punten essentiële voorwaarden zijn op straffe van nietigheid van de offerte" – en de specs 4.2.20/4.3.18 droegen geen asterisk. Daarnaast wees Radar erop dat zij al jaren dezelfde holsters leverde aan Belgische en Europese politiediensten, dat zij in 2017 een soortgelijk contract had gewonnen met dezelfde specs zonder problemen, en dat de federale politie op de dag zelf van de bestreden beslissing nog vroeg of Radar "witte holsters" kon leveren voor een eenheid in het Koninklijk Paleis. De VIe kamer verwierp elk van deze argumenten. Eerst materieel: de specs koppelen expliciet een perfecte greep bij extractie aan "het veilig ingestelde schot" en gelden voor een opdracht rond vuurwapengebruik – dat maakt hen volgens hun aard essentieel, ook zonder asterisk. Tweede: de specs staan onder "gebruiksgemak en veiligheid", wat ook een gunningscriterium is, maar de inleidende opmerkingen verplichten de inschrijver om "punt per punt elke technische specificatie" te bevestigen – specs en sub-gunningscriteria meten dus andere dingen. Derde: er ligt een intern preventierapport van 11 oktober 2017 over Smith&Wesson MP9-holsters waarin reeds werd opgemerkt dat "men minder snel naar een correcte en definitieve greep op het wapen overgaat"; en een e-mail van 8 oktober 2020 van de logistieke directie aan Radar zelf, jaren vóór de opdracht, stelde al dat "de (eerste) greep op het pistool vast/definitief moet zijn". Het vertrouwensbeginsel werd daardoor weggeblazen: zelfs als Radar legitieme verwachtingen had, rechtvaardigde het vastgestelde "veiligheidsrisico" om er op terug te komen. Op de zitting bracht een schietinstructeur van de federale politie een demonstratie, en zelfs de drie video's die Radar zelf op de zitting toonde spraken volgens de kamer de feitelijke vaststellingen niet tegen: in twee van de drie werd het eerste vergrendelingssysteem bovendien gedeactiveerd. UDN verworpen, Radar draagt alle kosten (994 €).
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest is een belangrijk signaal voor iedereen die offertes opstelt of evalueert voor opdrachten met een veiligheids- of risicocomponent. Het asterisk-criterium dat veel Belgische bestekken hanteren (* = substantieel, geen asterisk = indicatief) is géén automatische ontsnappingsroute wanneer de betrokken specificatie inherent raakt aan de veilige uitvoering van de opdracht. Voor holsters die dienstwapens moeten dragen, voor beschermingsmiddelen, voor medische apparatuur, voor elke opdracht waar de "bonne exécution" afhangt van technische marges – kan een spec essentieel worden door haar aard zelf. Een tweede, minder vaak bediscussieerde les: een aanbestedende overheid mag haar veiligheidsnormen naar boven bijstellen tussen twee opdrachten door, ook al kocht zij jaren eerder exact hetzelfde product bij dezelfde leverancier ("Wat toen aanvaardbaar was, is dat vandaag misschien niet meer"). En derde: de interne correspondentiegeschiedenis telt. De e-mail van oktober 2020 en het preventierapport van oktober 2017 die Radar "tegenkwam" in het administratief dossier vormden het sluitstuk van de verwerping – een aanbesteder die systematisch haar feedback documenteert, kan zich veel effectiever verdedigen bij een latere betwisting.
De les
Als aanbestedende overheid: gebruik het asterisk-systeem consequent, maar weet dat de Raad van State specs ook zonder asterisk als substantieel kan kwalificeren wanneer zij raken aan veiligheid of kerndoel van de opdracht. Overweeg om in de inleidende opmerkingen expliciet te schrijven dat veiligheidsgerelateerde specs ook zonder asterisk minimumeisen zijn. Documenteer feedback aan leveranciers: een e-mail of intern rapport jaren vóór de opdracht kan later het verschil maken tussen een verdedigbare en een onhoudbare uitsluiting. Als inschrijver: een eerder identieke gunning biedt géén bescherming tegen een strengere beoordeling van dezelfde specs bij een nieuwe opdracht – ga er niet van uit dat "wat gisteren conform was, conform blijft". Controleer bij elk nieuw bestek of bestaande feedback van de aanbesteder (interne rapporten, e-mails, debriefings) aangeeft dat iets aanpassing behoeft. Leun niet uitsluitend op het asterisk-argument: als de spec raakt aan veiligheid of bruikbaarheid, zal de Raad hem inhoudelijk wegen.
Stel jezelf de vraag
Waarop baseer ik dat de technische specs in dit bestek géén substantiële eis zijn – alleen op het ontbreken van een asterisk, of ook op een redelijke lezing van wat de aanbesteder met deze opdracht wil garanderen?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →