Raad van State verwerpt beroepen tegen onregelmatigverklaring van offertes wegens verlies van belang — de niet-bestreden gunnings- en niet-gunningsbeslissingen zijn definitief geworden
De Raad van State verwerpt de annulatieberoepen van de CV LMJ Construct tegen de onregelmatigverklaring van haar offertes voor percelen 4 en 6 van een raamovereenkomst voor opleggers ten behoeve van de federale politie, omdat de verzoekende partij enkel de onregelmatigverklaringen heeft bestreden en niet de niet-gunningsbeslissing (perceel 4) noch de gunningsbeslissing aan de nv A&C Noyens (perceel 6), die daardoor definitief zijn geworden, zodat een vernietiging niet meer kan leiden tot een kans op gunning.
Wat gebeurde er?
De federale politie schrijft een overheidsopdracht voor leveringen uit in het kader van een meerjarige raamovereenkomst voor de aankoop en het onderhoud van trekkende voertuigen en ingerichte opleggers. De opdracht bestaat uit zes percelen. De CV LMJ Construct dient offertes in voor onder meer de percelen 4 en 6. Voor perceel 4 is zij de enige inschrijver; voor perceel 6 zijn er drie inschrijvers. Op 25 november 2022 beslist de minister van Binnenlandse Zaken dat de offertes van LMJ Construct voor de percelen 4 en 6 onregelmatig zijn. De reden: de verzoekende partij vermeldt dat de drie aangegeven leveringstermijnen « geschat » zijn, waardoor er geen bindende verbintenis is aangaande de leveringstermijn. Voor perceel 4 wordt bijgevolg beslist de opdracht niet te sluiten (geen enkele regelmatige offerte). Voor perceel 6 wordt de opdracht gegund aan de nv A&C Noyens, de enige regelmatige inschrijver. LMJ Construct stelt twee annulatieberoepen in bij de Raad van State, maar beperkt het voorwerp van haar beroepen tot de onregelmatigverklaringen van haar offertes. Zij bestrijdt niet de beslissing om perceel 4 niet te gunnen, noch de beslissing om perceel 6 te gunnen aan A&C Noyens. De verwerende partij werpt een exceptie van onontvankelijkheid op: nu de beroepstermijn van zestig dagen is verstreken zonder dat LMJ Construct de gunnings- en niet-gunningsbeslissingen heeft bestreden, zijn die beslissingen definitief geworden. Zelfs bij een eventuele vernietiging van de onregelmatigverklaring kan de opdracht niet meer aan LMJ Construct worden gegund. Zij heeft dus haar belang verloren. De verzoekende partij repliceert dat zij een belang behoudt bij de vaststelling dat haar een kans op gunning werd ontnomen, onder meer met het oog op een vordering tot schadevergoeding. Zij voert bovendien aan dat de definitief geworden gunnings- en niet-gunningsbeslissingen op grond van artikel 159 van de Grondwet buiten toepassing zouden moeten worden gelaten. De Raad van State oordeelt als volgt. Het belang bij een annulatieberoep moet erin bestaan dat de vernietiging de verzoeker opnieuw kans geeft op de gunning van de opdracht. Het belang dat louter bestaat in het faciliteren van een eventuele vordering tot schadevergoeding, of in morele genoegdoening, volstaat niet om een vernietiging te verkrijgen. Omdat LMJ Construct enkel de onregelmatigverklaringen heeft bestreden en niet de gunnings- en niet-gunningsbeslissingen, zijn die beslissingen definitief geworden en kan de opdracht niet meer aan haar worden gegund. Het argument op grond van artikel 159 van de Grondwet wordt verworpen: een individuele bestuurshandeling die definitief is geworden doordat de beroepstermijn is verstreken, kan nadien niet meer bij wege van exceptie worden betwist, zelfs niet op grond van artikel 159. Deze regel waarborgt de rechtszekerheid en de stabiliteit van de rechtsbetrekkingen. De exceptie is gegrond. De beroepen worden verworpen. De zaken worden samengevoegd.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest bevestigt twee belangrijke principes. Ten eerste moet een inschrijver die de onregelmatigverklaring van zijn offerte wil aanvechten, tegelijk ook de daaruit voortvloeiende gunnings- of niet-gunningsbeslissing bestrijden. Doet hij dat niet, dan verliest hij elke kans op de opdracht zodra de beroepstermijn voor die beslissingen verstrijkt, en daarmee ook zijn belang bij het annulatieberoep tegen de onregelmatigverklaring. Ten tweede herbevestigt de Raad van State dat artikel 159 van de Grondwet geen uitweg biedt: een individuele bestuurshandeling die definitief is geworden, kan niet meer worden aangevochten bij wege van exceptie voor de Raad van State, ook niet op grond van de exceptie van onwettigheid. Het enkele belang bij een eventuele schadevergoeding volstaat niet om de vernietiging van een handeling te verkrijgen.
De les
Een inschrijver die de onregelmatigverklaring van zijn offerte wil aanvechten, moet altijd ook de gunnings- of niet-gunningsbeslissing bestrijden. Beperkt hij zijn beroep tot de onregelmatigverklaring alleen, dan verliest hij zijn belang zodra de beroepstermijn voor de gunningsbeslissing is verstreken. Een vernietiging die niet meer kan leiden tot een hernieuwde kans op de gunning, zal niet worden uitgesproken — het faciliteren van een eventuele schadeclaim volstaat niet als belang bij een annulatieberoep. Bovendien biedt artikel 159 van de Grondwet geen soelaas: een definitief geworden individuele bestuurshandeling kan zelfs niet bij wege van exceptie nog worden betwist.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver wiens offerte onregelmatig is verklaard: heb ik niet alleen de onregelmatigverklaring bestreden, maar ook de gunningsbeslissing (of de beslissing om de opdracht niet te sluiten)? Heb ik deze beroepen tijdig ingesteld, binnen de beroepstermijn van zestig dagen? Als ik enkel de onregelmatigverklaring heb bestreden, ben ik me er dan van bewust dat mijn beroep verworpen kan worden wegens verlies van belang? Als aanbestedende overheid: heb ik de inschrijver correct en tijdig in kennis gesteld van zowel de onregelmatigverklaring als de gunnings- of niet-gunningsbeslissing, met vermelding van de rechtsmiddelen?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →