Een 'inschattingsfout' toegeven in een e-mail kost WattElse een heel windmolenproject — ook al is dit géén overheidsopdracht
De Raad van State verwerpt het beroep van WattElse omdat haar offerte de bestekvereiste afstand van 1000 meter tot bestaande woningen niet respecteerde, en omdat zij in een e-mail van 20 mei 2020 zelf 'een inschattingsfout' had toegegeven — daardoor verloor ze haar rechtsbelang om de gunning aan Eneco-Engie aan te vechten.
Wat gebeurde er?
De stad Houffalize, de gemeente Gouvy en het OCMW van Brugge wilden samen een windmolenpark op hun eigendommen tussen Dinez, Tailles en Mabompré. Geen overheidsopdracht in strikte zin, oordeelden ze: ze namen geen werken of diensten af, ze verleenden alleen opstalrechten voor 30 jaar. Toch werd een 'projectoproep' georganiseerd met een eigen bestek. Eén essentiële vereiste: minimaal 1000 meter afstand tot elk woongebied of elke vergunde alleenstaande woning. Op 8 april 2020 dienden elf ontwikkelaars een offerte in. Drie kwamen in de shortlist: Eneco-Engie, WattElse en Luminus. Tijdens de gesprekken op 15 mei 2020 botste WattElse: in haar plan voor de zone 'Mabompré' lagen camping C&P (ten westen van de E25) en Hôtel L'Ermitage (ten oosten) binnen 1000 meter — gebieden die op het gewestplan in 'recreatiegebied' lagen en die WattElse als onbewoond had ingeschat. In een e-mail van 20 mei 2020 schreef WattElse zelf: 'Het gaat vermoedelijk om een inschattingsfout … We begrijpen dat de Gemeente wenst dat de windturbines op minimaal 1000 meter van die gebieden worden gebouwd. WattElse is bereid een nieuwe buffer aan te houden, wat betekent dat het aantal windturbines zou dalen van 8 naar 6.' Die zin zou haar duur komen te staan. Op 29 mei 2020 stelde de bevoegde schepen het analyseverslag op: WattElse 'neemt de voorschriften van het bestek onvoldoende in acht' wegens niet-naleving van de minimumafstand. Op 3 juni 2020 koos het college van Houffalize Eneco-Engie. WattElse ging in beroep. Bij arrest nr. 248.148 van 17 augustus 2020 was de UDN-vordering al verworpen; in het eindarrest van 11 april 2024 verwerpt de Vde kamer ook het annulatieberoep. De Raad oordeelt eerst dat de operatie noch een overheidsopdracht noch een concessie is in de zin van de wet van 17 juni 2016 — er is geen contractueel voorwerp dat onder die wetten valt. Maar dat redt WattElse niet. Onder het algemene administratief recht (artikel 14, §1 en artikel 19, eerste lid van de gecoördineerde wetten op de Raad van State) gelden dezelfde standing-vereisten: wie zelf erkent een essentiële bestekvereiste te hebben miskend, heeft geen rechtsbelang bij een vernietiging — zijn offerte zou immers hoe dan ook zijn afgewezen. Het voorstel om het aantal windturbines van 8 naar 6 te reduceren werd afgewezen als wezenlijke wijziging na de opening. Kostprijs voor WattElse: 200 euro rolrecht, 20 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding aan de drie verwerende partijen, plus 150 euro per tussenkomende partij.
Waarom doet dit ertoe?
Aanbesteders denken vaak dat een 'atypische' procedure — projectoproep, marktbevraging, opstalrechtenverkoop, terreinconcessies — hen vrijspeelt van de overheidsopdrachtenregelgeving. Soms klopt dat ook juridisch, zoals hier. Maar voor bidders verandert dat de spelregels niet: zodra er een bestek met essentiële vereisten op tafel ligt, gelden dezelfde fundamenten van gelijkheid, transparantie en conformiteit, en past de Raad van State dezelfde standing-doctrine toe als bij formele gunningen. Wie zijn offerte schriftelijk laat afwijken van het bestek, verliest zijn beroepsrecht.
De les
Als je tijdens de evaluatiefase merkt dat je een bestekvereiste mogelijk hebt miskend, geef dat dan nooit zwart-op-wit toe in een e-mail aan de aanbesteder. WattElse schreef in mei 2020 letterlijk dat het 'vermoedelijk om een inschattingsfout' ging — die ene zin werd in twee instanties tegen haar gebruikt om haar rechtsbelang weg te halen. Een verdedigbare interpretatie van een vage bestekterm wordt in beroep een sterk middel; een toegegeven fout is een doodvonnis.
Te onthouden
- Een 'projectoproep' kan buiten de overheidsopdrachtenwet vallen — maar de standing-doctrine van de Raad van State geldt onverminderd
- Wie een essentiële bestekvereiste heeft miskend, verliest zijn rechtsbelang om de gunning aan een concurrent aan te vechten
- Een schriftelijke toegeving ('inschattingsfout', 'vergissing') tijdens de evaluatiefase is in beroep fataal
- Aanpassen van de offerte na opening — bv. 8 windturbines reduceren tot 6 — wordt afgewezen als wezenlijke wijziging
- Eén verwerende partij die de offerte onregelmatig acht volstaat: bij gezamenlijke gunningen moet er eensgezindheid bestaan binnen alle bevoegde organen
Waarop letten
- Concurrent geeft in een e-mail toe dat hij een bestekterm 'verkeerd heeft ingeschat'? Bewaar die mail — hij kan zijn beroepsrecht wegnemen
- Aanbesteder organiseert een 'projectoproep' of 'marktbevraging' zonder formele overheidsopdracht? Behandel het bestek even strikt als bij een gewone gunning
- Vage bestektermen ('vergunde alleenstaande woning', 'recreatiegebied')? Vraag vooraf schriftelijk om verduidelijking — een eigen interpretatie achteraf wordt streng beoordeeld
- Voorstel om de offerte aan te passen na opening (minder turbines, andere locatie)? Dat is een wezenlijke wijziging — niet aanvaardbaar
Stel jezelf de vraag
Staat in jouw correspondentie met de aanbesteder tijdens de evaluatiefase een woord als 'inschattingsfout', 'vergissing', 'overhaaste interpretatie' of 'we waren ervan uitgegaan dat'? Schrap die formuleringen en herformuleer als een verdedigbare interpretatie van het bestek — anders kan de aanbesteder ze in elke procedure tegen je gebruiken, zelfs bij atypische gunningen buiten de overheidsopdrachtenwet.
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →