Een loting is geen gunningsbeslissing: zonder formele goedkeuring per aangetekend schrijven valt er nog niets aan te vechten
De Raad van State verklaart een UDN-vordering tegen de loting voor concessies op het militair domein van Eben-Emael onontvankelijk omdat het bestek expliciet bepaalt dat de toewijzing pas definitief is na formele goedkeuring door de bevoegde autoriteit en kennisgeving per aangetekend schrijven — formaliteiten die hier nog niet vervuld waren.
Wat gebeurde er?
Op het militair domein van het fort van Eben-Emael verleent Defensie sinds 1955 concessies voor het maaien, het winnen van hooi en het bewerken van een aantal percelen aan landbouwers. Een van de verzoekers, A.R., had die concessie van zijn grootmoeder en vader geërfd — een tradition van bijna 70 jaar. In maart 2024 schreef Defensie een nieuwe procedure uit voor vier percelen, en bij de loting van 28 maart 2024 raakte één van de percelen toegewezen aan een vennootschap die volgens A.R. eigenlijk twee biedingen had ingediend vanuit hetzelfde maatschappelijk zetel — wat niet mocht volgens artikel 6 van het bestek ('une offre au maximum par siège social'). De rechtbank van eerste aanleg te Luik volgde A.R. en gelastte op 18 april 2024 de Belgische Staat om de kennisgeving van de loting voor perceel 2 te schorsen, in afwachting van een nieuwe regelmatigheidstoets. In plaats van perceel 2 alleen opnieuw te onderzoeken, herstartte Defensie de hele procedure voor de percelen 1, 2 en 3 — met een gewijzigd bestek waarin de bewuste clausule was vervangen door een ruimere formulering die meerdere bedrijven met dezelfde fysieke achterligger toelaat. Op 22 augustus 2024 werden de nieuwe inschrijvingen ingediend, en op 29 augustus vond een nieuwe loting plaats. Op 13 september ontvingen de verzoekers — op aanvraag — anonieme processen-verbaal van die loting. Binnen tien dagen — op 23 september 2024 — stelden A.R. en J.Z. een UDN-vordering in tegen 'de beslissing van 29 augustus 2024 betreffende de concessie […] waarbij de percelen 1, 2 en 3 worden toegewezen'. Twee andere landbouwers (H.M. en O.L., loting-winnaars voor andere percelen) kwamen tussen. En daar liep de zaak meteen vast op een procedurevraag: ís er eigenlijk wel een aanvechtbare handeling? Defensie en Financiën argumenteerden van niet. Volgens artikel 5 van het bestek wordt de toewijzing pas definitief 'na goedkeuring door het Hoofd van de Divisie Infrastructuur […] of zijn gemachtigde, kennisgegeven per aangetekend schrijven binnen 14 dagen'. Artikel 10 van het bestek voegt eraan toe dat de Ontvanger 'de mogelijkheid behoudt om niet definitief toe te kennen indien de offertes hem onvoldoende lijken of om elke andere reden die hij naar eigen oordeel mag inroepen'. Geen aangetekend schrijven — geen definitieve toewijzing — geen rechtshandeling die rechten doet ontstaan. De loting en de processen-verbaal van 29 augustus 2024 waren dus niet meer dan een tussenstap. De anonieme kopie die de raadsman op 13 september 2024 had gekregen kwam er bovendien op grond van de wet openbaarheid van bestuur — wat wezenlijk iets anders is dan een formele kennisgeving van een gunningsbeslissing. De Raad van State volgde dat redeneerwerk integraal en verwierp de UDN als onontvankelijk. De interventies werden aanvaard, maar de zaak zelf hield geen stand omdat er nog niets was om aan te vechten.
Waarom doet dit ertoe?
Bij UDN-vorderingen is timing alles. Te vroeg = geen aanvechtbare handeling, te laat = wachttermijn verstreken of beslissing al uitgevoerd. Dit arrest illustreert dat een tussenstap in de gunningsprocedure (loting, voorlopige rangschikking, intentienota) géén gunningsbeslissing is zolang het bestek expliciet bepaalt dat een latere formele bevestiging nodig is. Voor inschrijvers betekent dat: lees het bestek heel goed na om te weten op welk moment de aanvechtbare beslissing tot stand komt — vaak is dat pas bij het aangetekend schrijven, niet bij een loting of voorlopige communicatie. Voor aanbestedende overheden betekent het dat de formaliteiten in het bestek (kennisgeving per aangetekend schrijven, goedkeuring door een specifiek orgaan) ook werkelijk de juridische realiteit bepalen — wat tegelijk een verdedigingslijn én een verplichting is.
De les
Voor u een UDN-vordering instelt: zoek in het bestek het artikel dat bepaalt wanneer de toewijzing 'definitief' wordt en welke formaliteit (typisch: aangetekend schrijven door een specifiek aangewezen ambtenaar) nodig is. Een loting, een voorlopige rangschikking of een geanonimiseerd PV op aanvraag vormt zelden een aanvechtbare gunningsbeslissing. Wacht het juiste moment af — anders verliest u uw vordering wegens onontvankelijkheid, met kosten.
Te onthouden
- Een aanvechtbare handeling vereist een rechtshandeling die rechten doet ontstaan — een procedurele tussenstap volstaat niet
- Wanneer het bestek bepaalt dat toewijzing pas definitief is na formele goedkeuring én aangetekend schrijven, is dat moment het ankerpunt voor uw beroepstermijn
- Een geanonimiseerd PV bekomen via openbaarheid van bestuur is geen kennisgeving van een gunningsbeslissing
Waarop letten
- Bestekken voor concessies bevatten vaak voorbehouden ('faculté du Receveur de ne pas adjuger') — die maken een loting per definitie voorlopig
- Wanneer u zelf om informatie hebt moeten vragen om de uitslag te kennen, is er meestal nog géén formele gunningsbeslissing
- Een gerechtelijke uitspraak in kort geding (hier: rechtbank Luik) over een eerdere fase belet de aanbesteder niet om de procedure integraal opnieuw op te starten
Stel jezelf de vraag
Bevat het bestek dat u ontvangen hebt een artikel dat de fase van 'definitieve toewijzing' onderscheidt van eerdere stappen (loting, gunningsvoorstel, intentie)? Hebt u een formele kennisgeving per aangetekend schrijven ontvangen of bouwt u uw vordering op een PV dat u zelf hebt opgevraagd?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →