Wie perceel 1 al gewonnen heeft, kan de gunning zien verdampen — artikel 85 laat de aanbesteder gewoon herbeginnen.
De Raad van State verwerpt de UDN van de oorspronkelijke winnaar tegen de intrekking en stopzetting van de procedure: artikel 85 van de Wet Overheidsopdrachten geeft de aanbesteder ruime beoordelingsbevoegdheid om zijn gunningsbeslissing in te trekken en de procedure te herbeginnen, ook zonder bewezen onregelmatigheid in de voorgaande fasen.
Wat gebeurde er?
De Provincie Limburg schrijft een raamovereenkomst uit van 60 maanden voor de audiovisuele infrastructuur van PLOT Genk, de provinciale veiligheidsschool voor politie, brandweer en ambulanciers. Negen inschrijvers bieden op perceel 1 ('audiovisuele infrastructuur'), dat onder meer een 'verplichte variant' voorziet waarbij de inschrijver naast een LED-scherm ook een projectie-oplossing moet aanbieden. Eerste gunning (22 augustus 2024): perceel 1 gaat naar NV D., de economisch voordeligste offerte. Enkele weken later trekt de deputatie die beslissing zelf in 'omwille van een substantiële onregelmatigheid' en gunt perceel 1 op 17 oktober 2024 aan de als eerste gerangschikte BV F. — de verzoekende partij in deze zaak. De tweede gerangschikte, BV M., stelt op 6 november 2024 UDN in tegen die tweede gunning. Nog voor de Raad van State uitspraak kan doen, neemt de deputatie op 14 november 2024 een derde beslissing: ze trekt de gunning aan BV F. in en zet de volledige plaatsingsprocedure stop om een nieuw bestek te actualiseren. De motivering steunt op 'voortschrijdende inzichten': (1) de verplichte projectie-oplossing blijkt onpraktisch voor het auditorium (hoogte ca. 4,67 m, vaste tribune-opstelling maakt onderhoud van een beamer onveilig en onpraktisch), (2) in de leslokalen type F is tijdens de bouwfase slechts één netwerkaansluiting voorzien in plaats van twee, waardoor camera en beamer niet gelijktijdig kunnen worden gebruikt voor hybride onderwijs, en (3) verdere optimalisaties van het bestek zijn nodig. BV F. vecht op zijn beurt die intrekkings- en stopzettingsbeslissing aan bij UDN. Haar kritiek: de 'voortschrijdende inzichten' zouden verdacht samenvallen met de lopende UDN van BV M., en de drie motieven zouden feitelijk en juridisch niet draagkrachtig zijn. Haar tegenargumenten: op het plaatsbezoek werd afgesproken de beamer op 2 m hoogte te plaatsen, marktoplossingen bestaan om beamer en camera via één kabel te bedienen, en een aanbesteder die deze bezwaren heeft kan ze gewoon meenemen in de gunningscriteria. De Raad van State verwerpt. Artikel 85 Wet 17 juni 2016 ('Het volgen van een procedure houdt geen verplichting in tot het gunnen of het sluiten van de opdracht') geeft de aanbestedende overheid een specifieke bevoegdheid om ook na de gunning — zolang de overeenkomst niet is gesloten — terug te komen op haar beslissing en de procedure te herbeginnen, zonder te moeten aantonen dat de vorige fases onwettig waren. De ruime beoordelingsbevoegdheid mag niet willekeurig worden gebruikt, maar de rechter stelt zich niet in de plaats van de aanbesteder. Dat de intrekking samenvalt met een lopende UDN is op zich niet onredelijk — de rechter ziet net dat het mogen nalezen van bezwaren van een concurrent een verantwoorde reactie is. Twee van de drie motieven (auditorium-configuratie en netwerkaansluitingen) zijn prima facie dragend; de kritiek op het derde motief wordt irrelevant zodra één draagkrachtig motief volstaat. Geen ernstig middel, vordering verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest is van belang voor wie een overheidsopdracht gewonnen heeft maar nog niet ondertekend: tussen gunningsbeslissing en contractsluiting blijft de aanbesteder de regie houden via artikel 85. Hij mag zonder bewezen onregelmatigheid gewoon stoppen of herbeginnen. Voor bid managers betekent dit dat een gunningsbeslissing nog geen contract is, en dat bezwaren van concurrenten de aanbesteder soms naar 'voortschrijdend inzicht' doen grijpen — niet om jou te benadelen, maar omdat hij zijn bestek alsnog wil bijsturen. Voor aanbestedende diensten is het een bevestiging dat art. 85 werkelijk een breed redmiddel is: je kan fouten in je eigen bestek (zoals een slecht uitgedachte 'verplichte variant') rechtzetten door de hele procedure terug op te starten, zolang je je motivering goed opbouwt. De grens: 'niet willekeurig', de motieven moeten in feite en in rechte deugdelijk zijn, en als er meerdere motieven zijn, volstaat één draagkrachtige om de beslissing overeind te houden.
De les
Als aanbesteder: artikel 85 geeft je een uitweg wanneer je tijdens de plaatsingsprocedure vaststelt dat je bestek fouten bevat of niet optimaal is uitgewerkt. Je hoeft de voorgaande gunning niet als onwettig te bestempelen — het volstaat om per motief concreet en dragend te motiveren waarom je herbegint. Werk met meerdere, op zichzelf staande motieven: als één sneuvelt, blijft de beslissing recht. Als bid manager: juich niet te vroeg bij een gunningsbeslissing. Zolang het contract niet is ondertekend, kan de aanbesteder via art. 85 terugkomen — zeker wanneer een concurrent een UDN indient met ernstige bezwaren. Onderhoud dus actief contact met de aanbesteder en bouw een goede relatie uit, ook na gunning.
Te onthouden
- Artikel 85 Wet 17 juni 2016 laat de aanbesteder toe een plaatsingsprocedure stop te zetten of te herbeginnen, ook na gunning, zolang het contract niet is ondertekend.
- Er moet géén onregelmatigheid in de voorgaande fasen worden bewezen: de bevoegdheid is ruim en discretionair.
- De motivering mag niet willekeurig zijn: de motieven moeten in feite en in rechte dragend zijn en de rechter gaat 'prima facie' na of ze redelijk zijn.
- Eén draagkrachtig motief volstaat: kritiek op overtollige motieven laat de beslissing in stand.
- Een intrekking die samenvalt met een lopende UDN van een concurrent is op zich niet verdacht — herziening van de eigen beslissing na een procedure is legitiem.
Waarop letten
- Een 'verplichte variant' in je bestek die achteraf technisch onpraktisch blijkt — vaak bron van latere stopzetting op grond van art. 85.
- Een intrekkingsbeslissing met slechts één motief: juridisch kwetsbaar. Bouw altijd meerdere, onafhankelijke gronden op.
- Motieven die pas opduiken ná de UDN van een concurrent: het dossier moet aantonen dat ze gaandeweg zijn gerijpt, anders riskeer je verwijten van 'drogredenen'.
- Als oorspronkelijke winnaar: ga ervan uit dat je gunning omkeerbaar is tot de handtekeningen staan. Sluit het contract zo snel als juridisch en contractueel mogelijk.
Stel jezelf de vraag
Trek je als aanbesteder een gunning in na een UDN van een concurrent? Check: (1) beschikt mijn intrekkingsbeslissing over minstens twee onafhankelijke, dragende motieven? (2) staan die motieven in feite en in rechte overeind zonder dat ik me in de plaats stel van de rechter of van de inschrijvers? (3) toont mijn dossier aan dat de 'voortschrijdende inzichten' gaandeweg zijn ontstaan, niet pas na de UDN?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →