Vernietiging gunning experts rénovation énergétique (INTERREG RENOVALT) – IFAPME liet gekozen inschrijver zijn offerte verbeteren door bijkomende detaillering gunningscriterium te vragen, zonder dezelfde mogelijkheid aan andere inschrijver te bieden (schending gelijkheidsbeginsel)
De Raad van State vernietigde de gunning door IFAPME van lot 1 (versant wallon) van de opdracht voor experts rénovation énergétique in het kader van het INTERREG-project RENOVALT aan SM POLY-TECH, omdat IFAPME in strijd met het gelijkheidsbeginsel uitsluitend aan POLY-TECH had gevraagd haar offerte te detailleren voor de vijf deelactiviteiten van het kwalitatieve gunningscriterium (compétences technico-pédagogiques), terwijl SM ST.AR.TECH niet dezelfde mogelijkheid kreeg, en de aldus verkregen preciseringen nieuwe elementen bevatten die positief werden beoordeeld.
Wat gebeurde er?
IFAPME schreef via een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking (art. 42, §1, eerste lid, 1°, a) wet 17 juni 2016) een overheidsopdracht voor diensten uit voor de aanstelling van technische experts voor de co-constructie van een grensoverschrijdend opleidingsreferentiekader inzake energetische renovatie, in het kader van het INTERREG-project RENOVALT. Lot 1 betrof het Waalse luik. Veertien kandidaten werden uitgenodigd; drie dienden een offerte in: SM VANDERZEYPEN, SM ST.AR.TECH en SM POLY-TECH. De opdracht werd beoordeeld op twee gunningscriteria: de globale forfaitaire prijs (40 punten) en de kwaliteit van de technico-pedagogische competenties (60 punten, opgesplitst in vijf deelactiviteiten). POLY-TECH scoorde 97,5/100 en bood 59.895 EUR; ST.AR.TECH scoorde 72,3/100 en bood 96.606,88 EUR. Het centrale geschilpunt was dat IFAPME op 8 november 2021 uitsluitend aan POLY-TECH een e-mail stuurde met het verzoek om vóór 16 november 2021 'des précisions sur les sous-points des 5 activités' te verstrekken voor het tweede gunningscriterium. POLY-TECH leverde daarop een document van elf pagina's aan met gedetailleerde toelichtingen per deelactiviteit. Deze preciseringen bevatten nieuwe elementen die niet in de oorspronkelijke offerte voorkwamen: gebruik van het Géo Portail de Wallonie, inzet van geijkte meetapparatuur, een specifieke procedurele methodologie, drie concrete renovatiescenario's (ambitieus, gematigd, minimaal), en gedetailleerde didactische modules. ST.AR.TECH kreeg geen vergelijkbaar verzoek; aan haar werd enkel een prijsverantwoording gevraagd wegens het grote verschil met de prijs van POLY-TECH. IFAPME betoogde dat de vraag aan POLY-TECH louter een verduidelijking betrof en geen verbetering van de offerte. De Raad verwierp dit argument. De preciseringen bevatten nieuwe elementen die in de beoordeling als positief werden meegewogen. In een onderhandelingsprocedure moet elke inschrijver dezelfde mogelijkheden krijgen om zijn offerte te verbeteren (art. 4 wet 17 juni 2016). ST.AR.TECH en POLY-TECH bevonden zich niet in een verschillende situatie die de ongelijke behandeling rechtvaardigde. Het feit dat aan ST.AR.TECH een prijsverantwoording was gevraagd, stond niet gelijk aan een uitnodiging tot verbetering van de offerte. De gunningsbeslissing werd vernietigd. Kosten ten laste van IFAPME: rolrecht 400 EUR, bijdrage 22 EUR, RPV 770 EUR.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest bevestigt een kernprincipe van de onderhandelingsprocedure: het gelijkheidsbeginsel vereist dat elke inschrijver dezelfde mogelijkheden krijgt om zijn offerte te verbeteren. De aanbestedende overheid kan niet selectief aan één inschrijver vragen om zijn offerte te detailleren voor een kwalitatief gunningscriterium zonder dezelfde mogelijkheid aan de andere inschrijvers te bieden. Het onderscheid tussen 'verduidelijking' en 'verbetering' is functioneel, niet formeel: als de gevraagde preciseringen nieuwe elementen opleveren die positief worden beoordeeld, gaat het de facto om een verbetering. Een verzoek om prijsverantwoording (art. 36 KB) is geen equivalent van een uitnodiging tot verbetering van de offerte. Het arrest illustreert ook dat het gelijkheidsbeginsel in een onderhandelingsprocedure niet afhangt van de intentie van de aanbestedende overheid, maar van het feitelijke effect: als één inschrijver de kans krijgt om nieuwe inhoud toe te voegen die de beoordeling beïnvloedt, moeten alle inschrijvers die kans krijgen.
De les
Als aanbestedende overheid: wanneer je in een onderhandelingsprocedure aan één inschrijver vraagt om zijn offerte te detailleren of te preciseren voor een gunningscriterium, moet je dezelfde mogelijkheid aan alle inschrijvers bieden. Het label 'verduidelijking' beschermt je niet als de preciseringen feitelijk nieuwe elementen bevatten. Documenteer het onderscheid tussen verduidelijking en verbetering zorgvuldig. Een prijsverantwoording aan een andere inschrijver compenseert de ongelijkheid niet. Als inschrijver: als je vaststelt dat een concurrent de mogelijkheid heeft gekregen om zijn offerte te detailleren of te preciseren terwijl jij die mogelijkheid niet hebt gehad, is dat een ernstige schending van het gelijkheidsbeginsel die tot vernietiging kan leiden.
Stel jezelf de vraag
Als aanbestedende overheid: heb je in de loop van de onderhandelingsprocedure aan één inschrijver gevraagd om zijn offerte te detailleren voor een gunningscriterium? Heb je dezelfde mogelijkheid aan alle inschrijvers geboden? Bevatten de ontvangen preciseringen nieuwe elementen die in de beoordeling zijn meegewogen? Als inschrijver: heeft de aanbestedende overheid aan een concurrent een mogelijkheid tot detaillering of precisering geboden die jij niet hebt gekregen?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →