Lagere totaalprijs, toch verloren: Pluxee botst in Saint-Ghislain op een bestek dat maar drie van de acht prijsposten liet meetellen
Pluxee Belgium bood de stad Saint-Ghislain en haar OCMW elektronische maaltijdcheques aan tegen een totaalprijs die volgens haar de helft was van die van Edenred Belgium, maar verloor met 85 tegen 100 punten omdat het bestek voor de prijscriteria enkel post 1 en de posten 2 en 3 van de inventaris meetelde, waar Edenred goedkoper was; de Raad van State oordeelde dat Pluxee de economisch meest voordelige offerte verwarde met het totale offertebedrag, dat haar kritiek op de keuze van de beoordeelde posten eigenlijk het bestek viseerde en te laat kwam, en verwierp de UDN-vordering.
Wat gebeurde er?
De stad Saint-Ghislain plaatste, als leidend aanbestedende overheid in een gezamenlijke opdracht met het OCMW van Saint-Ghislain, een overheidsopdracht voor leveringen voor de uitgifte en levering van elektronische maaltijdcheques voor het gemeentebestuur en het OCMW. Ze kwalificeerde de opdracht als een opdracht van beperkte waarde in de zin van artikel 92 van de wet van 17 juni 2016, maar werkte toch met een bestek (nr. 20265049). De opdracht liep één jaar, drie keer stilzwijgend verlengbaar, voor maximaal vier jaar. Gegund werd aan de economisch meest voordelige offerte op basis van vier gunningscriteria. Bijlage B van het bestek bevatte een inventaris van acht posten die de inschrijvers moesten invullen. Drie ondernemingen werden uitgenodigd; twee dienden een offerte in: de NV Pluxee Belgium en de NV Edenred Belgium. Op 15 april 2026 maakte de personeelsdienst een verslag van onderzoek van de offertes dat beide offertes op de vier criteria vergeleek en Edenred als economisch meest voordelige inschrijver voorstelde. Het gemeentecollege keurde dat verslag op 21 april 2026 goed, maakte het tot integrerend deel van zijn beslissing en gunde de opdracht aan Edenred. Pluxee werd daarvan op 24 april in kennis gesteld (de brief vertrok op 28 april) en vroeg meteen de gunningsbeslissing en het verslag op. Op 6 mei kreeg ze de beraadslaging, maar zonder het verslag. Op 13 mei betwistte ze de beslissing schriftelijk en vroeg ze de opdracht voor zichzelf. Op 21 mei 2026 vorderde ze de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid; het verslag van onderzoek kreeg ze pas op 22 mei, de dag na het verzoekschrift. Haar enige middel had twee luiken. Ten eerste zou de stad de economisch meest voordelige offerte uitsluitend op basis van de kostprijs hebben bepaald, zonder rekening te houden met de andere aangekondigde criteria. Ten tweede zou de stad Edenred op het vlak van de kostprijs als beste hebben aangewezen, terwijl Pluxee de laagste kostprijs bood — volgens Pluxee toonde de beslissing zelf dat Edenred een twee keer hogere kostprijs had. Ter zitting voegde Pluxee eraan toe dat enkel de kostprijs de twee offertes had gescheiden, dat de criteria geen rekening hielden met post 4 van de inventaris (de kosten voor het bestellen van een nieuwe kaart), hoewel die post tijdens de uitvoering zeker zou worden aangesproken, en dat Edenred op die post had gespeculeerd omdat ze wist dat hij niet werd beoordeeld. De Raad volgde haar niet. Uit het verslag, dat deel uitmaakte van de beslissing, bleek dat de stad de offertes wel degelijk op de vier criteria had vergeleken; dat Pluxee het verslag bij het indienen van haar verzoekschrift niet kende, veranderde daar niets aan. Dat beide offertes op het derde en vierde criterium — die niets met de kostprijs te maken hebben — dezelfde score kregen, betekende niet dat de stad enkel naar de prijs had gekeken. Het tweede luik berustte volgens de Raad op een verwarring tussen de economisch meest voordelige offerte en het totale offertebedrag, de som van de acht posten. Het bestek liet het eerste criterium enkel steunen op de totale kosten (btw inbegrepen) van post 1 en het tweede op de som van de posten 2 en 3; de posten 4 tot en met 8 telden niet mee voor de beoordeling, maar wel voor het totale offertebedrag. Die keuze kwam uit het bestek, niet uit de beoordeling, en het verzoekschrift viel het bestek niet aan. Beide offertes kregen evenveel punten op de criteria 1, 3 en 4; op criterium 2 was Edenred goedkoper, wat haar 100 punten opleverde tegen 85 voor Pluxee. De kritiek op het buiten beschouwing laten van post 4 was een nieuw middel dat Pluxee formeel niet opwierp en dat hoe dan ook laattijdig zou zijn: ze kende het bestek en had het verslag sinds 22 mei, zodat ze tijd genoeg had om de stad en de auditeur te verwittigen. Dat Pluxee de artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 aanhaalde om de materiële juistheid van de motieven te bestrijden, was bovendien een verkeerde grondslag. Omdat het middel niet ernstig was, onderzocht de Raad de door de stad gevraagde belangenafweging niet. De offertes en Pluxees prijsinventaris bleven vertrouwelijk. De vordering werd verworpen; Pluxee draagt 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest legt een onderscheid bloot dat inschrijvers geregeld uit het oog verliezen: de economisch meest voordelige offerte is de offerte die het best scoort op de gunningscriteria zoals het bestek die definieert, niet noodzakelijk de offerte met het laagste totaalbedrag. Wanneer een aanbesteder slechts een deel van de prijsposten laat meetellen, kan een inschrijver die over het geheel veel goedkoper is, toch verliezen. Of zo’n bestek verstandig is — Pluxee wees er terecht op dat een niet-beoordeelde post die zeker wordt aangesproken uitnodigt tot speculatie — is een andere vraag, maar ze moet dan tegen het bestek zelf worden opgeworpen, tijdig en in het verzoekschrift. Wie het bestek aanvaardt en enkel de beoordeling aanvalt, krijgt een toets op de correcte toepassing van de spelregels, en die doorstond Saint-Ghislain. Het arrest bevestigt ook dat het verslag van onderzoek dat de gunningsbeslissing goedkeurt en integreert, deel uitmaakt van de motivering, ook als de inschrijver het pas na het indienen van zijn verzoekschrift krijgt. Wie dat verslag dan alsnog ontvangt, moet nieuwe grieven meteen aankondigen; wachten tot de zitting is te laat. Ten slotte een technisch punt: de wet van 29 juli 1991 gaat over de formele motivering; wie de inhoudelijke juistheid van de motieven betwist, beroept zich op het materiëlemotiveringsbeginsel.
De les
Voor inschrijvers: reken uw offerte door volgens de gunningscriteria en de beoordelingsmethode van het bestek, niet volgens uw totaalprijs. Kijk welke posten van de inventaris meetellen en welke niet; dáár wordt de opdracht beslist. Vindt u dat een niet-beoordeelde post tot speculatie uitnodigt, stel dan vóór de indiening een vraag of vecht het bestek aan, en neem die kritiek in elk geval expliciet op in uw verzoekschrift. Krijgt u het verslag van onderzoek pas na uw verzoekschrift, verwittig de aanbesteder en de auditeur dan onmiddellijk als u nieuwe grieven wilt opwerpen. En kies de juiste rechtsgrond: formele motivering is iets anders dan materiële motivering. Voor aanbesteders: wie bepaalde posten bewust buiten de beoordeling houdt, doet er goed aan te verantwoorden waarom, zeker als die posten tijdens de uitvoering zeker aangesproken worden — het risico op speculatieve prijzen draagt u zelf, ook al houdt de gunning juridisch stand. Bezorg het verslag van onderzoek samen met de gunningsbeslissing; dat voorkomt een verzoekschrift op basis van onvolledige informatie.
Te onthouden
- De economisch meest voordelige offerte wordt bepaald op basis van de gunningscriteria en de beoordelingsmethode van het bestek, niet op basis van het totale offertebedrag.
- In het bestek telden criterium 1 (totale kosten btw inbegrepen van post 1) en criterium 2 (som van de posten 2 en 3) mee; de posten 4 tot en met 8 telden niet mee voor de beoordeling, wel voor het totale offertebedrag.
- Edenred Belgium en Pluxee Belgium scoorden gelijk op de criteria 1, 3 en 4; op criterium 2 was Edenred goedkoper, wat 100 tegen 85 punten opleverde.
- Kritiek op de keuze van de beoordeelde posten is kritiek op het bestek; ze moet in het verzoekschrift staan en wordt ter zitting als laattijdig beschouwd.
- Het verslag van onderzoek dat de gunningsbeslissing goedkeurt en integreert, maakt deel uit van de motivering, ook als de inschrijver het pas na het indienen van zijn verzoekschrift ontvangt.
- Een gelijke score op niet-prijsgebonden criteria betekent niet dat de aanbesteder enkel op prijs heeft gegund.
- Kosten: 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding voor Pluxee Belgium.
Waarop letten
- Ook een opdracht van beperkte waarde (art. 92 wet van 17 juni 2016) die met een bestek en gunningscriteria werkt, wordt getoetst aan dat bestek en aan het beginsel patere legem.
- Pluxee kreeg de beraadslaging op 6 mei zonder het verslag van onderzoek en het verslag pas op 22 mei; dat redde haar middel niet, maar het verplichtte haar wel om nieuwe grieven snel aan te kondigen.
- De artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 betreffen de formele motivering; ze zijn niet de juiste grondslag om de inhoudelijke juistheid van de motieven te betwisten.
- De offertes en de prijsinventaris van de verzoeker bleven op vraag van beide partijen vertrouwelijk.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver: hebt u nagerekend hoe uw offerte scoort op elk gunningscriterium afzonderlijk, en welke prijsposten in de beoordeling meetellen? Hebt u, als een niet-beoordeelde post toch zeker zal worden aangesproken, die keuze van het bestek tijdig aangekaart of aangevochten? Hebt u bij ontvangst van het verslag van onderzoek na uw verzoekschrift onmiddellijk laten weten dat u nieuwe grieven wilt opwerpen? Als aanbesteder: kunt u verantwoorden waarom bepaalde posten van de inventaris niet in de gunningscriteria meetellen, en hebt u het risico op speculatieve prijzen op die posten ingeschat? Bezorgt u het verslag van onderzoek samen met de gunningsbeslissing aan de niet-gekozen inschrijvers?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →