‘Engie/Fluvius is geen overheidsinstelling’: wie als onderaannemer van Engie werkte, heeft geen referentie voor een publieke opdrachtgever
De NV M. werd door de stad Nieuwpoort niet geselecteerd voor de levering van laadpalen omdat geen van haar referenties voor een ‘overheidsinstelling’ was uitgevoerd; de Raad van State oordeelde dat het niet uitmaakte dat die eis alleen in het bestek en niet in de aankondiging stond, omdat M. het bestek kende en er zelf op inspeelde, en dat een referentie als onderaannemer van Engie — ook al voerde Engie een raamcontract voor Fluvius uit — geen referentie voor een overheidsinstelling is, waarna de UDN-vordering werd verworpen.
Wat gebeurde er?
De stad Nieuwpoort schreef via een openbare procedure een overheidsopdracht voor leveringen uit voor het ‘Leveren en plaatsen van laadpalen en ter beschikking stellen van een laadbeheerplatform’ (bestek TD-OD-D2025-13), een opdracht tegen prijslijst met de prijs als enig gunningscriterium. De opdracht werd op 5 januari 2026 nationaal bekendgemaakt. De aankondiging in het Bulletin der Aanbestedingen vroeg als selectiecriterium een lijst van de voornaamste leveringen van de laatste drie jaar, ‘met vermelding van het bedrag, de datum en de publiek- of privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren’, met minimum drie referenties. Het bestek ging verder: één referentie moest voor een overheidsinstelling zijn uitgevoerd en één moest minstens 15 laadpalen in beheer omvatten. Tegen 5 februari 2026 dienden 17 ondernemingen een offerte in, onder wie de NV M. Zij deed een beroep op een gespecialiseerde onderaannemer, wiens ‘Referentie 1 (Publieke laadpunten)’ de installatie van publieke laadpalen voor Engie betrof. Op 26 februari 2026 vroeg de stad per e-mail ontbrekende informatie over de referenties, met de waarschuwing dat de offerte anders niet meer in aanmerking zou komen. M. antwoordde op 3 maart 2026 dat er ‘iets misgelopen’ was met het bundelen van documenten en stuurde de drie referenties apart door: twee voor private opdrachtgevers (IKEA en Friesland Campina) en een derde waarbij de onderaannemer als vaste onderaannemer van Engie werkte, dat de laatste RFP van Fluvius voor de uitrol van publieke laadpalen in Vlaamse gemeenten had gewonnen. In het verslag van nazicht van 24 april 2026 aanvaardde de stad die referentie niet. Op 4 mei 2026 keurde het college het verslag goed en gunde het de opdracht aan de NV B., die de laagste regelmatige prijs bood. De kennisgeving van 6 mei 2026 was kort: ‘Geen geldige referentie van een overheidsinstelling (Engie/Fluvius is geen overheidsinstelling)’. M. vorderde op 21 mei 2026 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. De stad betwistte eerst haar belang: M. zou, als ze toch geselecteerd werd, met haar ‘aanzienlijk hogere’ prijs slechts vierde eindigen. De Raad verwierp die exceptie: als een middel ernstig was, moest de selectie worden overgedaan, mogelijk ook voor andere niet-geselecteerde inschrijvers, en daarop kon niet worden vooruitgelopen. Ten gronde haalde M. in het eerste middel aan dat de eis van een referentie voor een overheidsinstelling enkel in het bestek stond en niet in de aankondiging, terwijl artikel 65 van het KB van 18 april 2017 vereist dat de selectiecriteria in de aankondiging staan. De Raad las die bepaling in het licht van haar doel: transparantie en gelijke behandeling, zodat inschrijvers met gelijke kennis kunnen beslissen of en hoe ze een offerte indienen. Dat doel was hier bereikt. De aankondiging sprak al van publiek- of privaatrechtelijke opdrachtgevers en verwees op meerdere plaatsen naar de opdrachtdocumenten; M. betwistte niet dat ze het bestek vóór de indiening kende, ze had zelf een referentie ‘Publieke laadpunten’ opgegeven en ze had na de vraag van 26 februari zonder enige opmerking haar stukken aangevuld. Een nadeel ten opzichte van de andere inschrijvers toonde ze niet aan. In het tweede middel betoogde M. dat Fluvius — de overkoepelende naam van negen Vlaamse opdrachthoudende verenigingen — wel degelijk een overheidsinstelling is, en dat het begrip, bij gebrek aan definitie in het bestek, ruim en in het voordeel van de inschrijver moest worden uitgelegd. De Raad gaf toe dat Fluvius een publieke opdrachtgever kan zijn, maar dat deed niet ter zake: uit de stukken bleek dat de referentie was uitgevoerd ‘voor Engie’, en noch de offerte, noch de toelichting van 3 maart, noch het verzoekschrift toonde aan in welke mate Fluvius bij de uitvoering betrokken was of dat Engie zelf een overheidsinstelling was. M. schreef zelf dat haar onderaannemer voor Engie had gewerkt. Haar kritiek op het prijsonderzoek — het verslag vermeldde haar totaalbedrag met een verschil van 0,11 euro — en op de prijzen van de gekozen inschrijver strandde op gebrek aan belang: wie terecht niet geselecteerd is, wordt inhoudelijk niet meer beoordeeld. Ambtshalve merkte de Raad nog op dat de stad in haar nota had geciteerd uit de vertrouwelijk neergelegde e-mail van 3 maart, maar dat M. daar in haar verzoekschrift zelf al uit had geciteerd; de Raad ging ervan uit dat zij de vertrouwelijkheid op dat punt niet langer handhaafde. De vordering werd verworpen. M. draagt 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding aan de stad Nieuwpoort.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest raakt aan twee vragen die in de praktijk geregeld opduiken. De eerste is formeel: wat als een selectie-eis wel in het bestek staat maar niet (of minder streng) in de aankondiging? Artikel 65 van het KB van 18 april 2017 is duidelijk, maar de Raad maakt er geen automatisme van. Hij kijkt naar het doel van de regel — transparantie en gelijke behandeling — en vraagt of de inschrijver concreet benadeeld is. Wie het bestek kende, er zijn offerte op afstemde en na een vraag om toelichting gewoon aanvulde, kan achteraf moeilijk aanvoeren dat hij door de discrepantie werd verrast. De tweede vraag is inhoudelijk en minstens zo bruikbaar: telt werk dat u als onderaannemer voor een private hoofdaannemer uitvoerde, als referentie ‘voor een overheidsinstelling’ omdat de hoofdaannemer op zijn beurt voor een publieke opdrachtgever werkte? Op het eerste gezicht niet. De Raad kijkt naar wie de opdrachtgever van de referentie is, en dat was Engie, niet Fluvius. Het publieke karakter van de eindklant volstaat niet zonder concrete stukken over de band met die eindklant. Daarnaast bevestigt het arrest dat een lage rangschikking op prijs een niet-geselecteerde inschrijver niet zomaar zijn belang ontneemt: als de selectie opnieuw moet, kan ook het speelveld veranderen. Ten slotte keert de opmerking over vertrouwelijke stukken terug die dezelfde XIVe kamer dezelfde dag ook in het arrest over De Vlaamse Waterweg (nr. 267.102) maakte — met de nuance dat wie zelf uit een vertrouwelijk stuk citeert, zijn verzoek tot vertrouwelijkheid op dat punt prijsgeeft.
De les
Voor inschrijvers: lees de selectie-eisen in het bestek, niet alleen in de aankondiging, en kijk bij elke referentie wie juridisch de opdrachtgever was. Als u als onderaannemer werkte, is uw opdrachtgever de hoofdaannemer, niet diens klant. Wilt u toch het publieke karakter van de eindklant laten meetellen, lever dan in de offerte zelf de stukken aan die de band aantonen (attesten van de publieke opdrachtgever, de raamovereenkomst, de rol van uw onderaannemer daarin). Een discrepantie tussen aankondiging en bestek kunt u het best vóór de indiening aankaarten via een vraag aan de aanbesteder; wie gewoon meespeelt, haalt ze achteraf moeilijk nog boven. En citeer niet zelf uit stukken waarvoor u vertrouwelijkheid vraagt. Voor aanbesteders: neem selectie-eisen volledig en identiek op in de aankondiging en in het bestek, ook al redt het doel van de regel u hier. Definieer begrippen als ‘overheidsinstelling’ of ‘publieke opdrachtgever’ als u er een onderscheid aan verbindt, en zeg of referenties als onderaannemer meetellen. Een gerichte vraag om toelichting met een duidelijke termijn en sanctie, zoals Nieuwpoort stuurde, maakt de latere selectiebeslissing robuust.
Te onthouden
- Artikel 65, eerste lid, KB van 18 april 2017 vereist dat selectiecriteria in de aankondiging staan; de Raad toetst een discrepantie met het bestek aan het doel van die regel (transparantie en gelijke behandeling) en vraagt of de inschrijver concreet benadeeld werd.
- Een inschrijver die het bestek kende, er een referentie ‘Publieke laadpunten’ op afstemde en na een vraag om toelichting zonder opmerking aanvulde, toont dat nadeel prima facie niet aan.
- Een referentie uitgevoerd als onderaannemer ‘voor Engie’ is geen referentie voor een overheidsinstelling, ook al voerde Engie een raamcontract uit voor Fluvius; de inschrijver moet de band met de publieke eindklant concreet aantonen.
- Dat een niet-geselecteerde inschrijver op prijs slechts vierde zou eindigen, ontneemt hem niet zijn belang bij een middel tegen zijn niet-selectie: bij een nieuwe selectie kan ook de situatie van andere inschrijvers veranderen.
- Wie terecht niet geselecteerd is, heeft geen belang bij kritiek op de inhoudelijke beoordeling of het prijsonderzoek van offertes.
- Wie zelf in zijn verzoekschrift citeert uit een vertrouwelijk neergelegd stuk, wordt geacht de vertrouwelijkheid op dat punt niet langer te handhaven.
- Kosten: 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding voor de NV M.
Waarop letten
- Het bestek sprak niet van ‘publieke opdrachtgever’ maar van ‘overheidsinstelling’, zonder definitie; het pleidooi voor een ruime uitlegging in het voordeel van de inschrijver haalde het niet omdat de referentie hoe dan ook voor Engie was uitgevoerd.
- De selectie-eis zelf (het onderscheid tussen publieke en private opdrachtgevers) werd niet aangevochten; de Raad sprak zich dus niet uit over de proportionaliteit ervan onder artikel 71 van de wet van 17 juni 2016.
- Een verschil van 0,11 euro tussen het totaalbedrag in de offerte en in het verslag van nazicht speelt geen rol meer zodra de inschrijver terecht niet geselecteerd is.
- Middelen die zich beperken tot het opsommen van beginselen zonder specifieke argumentatie, vallen samen met de andere grieven of zijn onontvankelijk.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver: wie was juridisch de opdrachtgever van elke referentie die u opgeeft — de eindklant of de hoofdaannemer voor wie u als onderaannemer werkte? Bevat uw offerte stukken die het publieke karakter van de opdrachtgever en uw band ermee concreet aantonen, als het bestek een referentie voor een overheidsinstelling eist? Hebt u een verschil tussen de selectiecriteria in de aankondiging en die in het bestek vóór de indiening gesignaleerd, of hebt u stilzwijgend het strengste criterium gevolgd? Als aanbesteder: staan uw selectie-eisen volledig en identiek in de aankondiging en in het bestek? Hebt u begrippen als ‘overheidsinstelling’ gedefinieerd en bepaald of referenties uit onderaanneming in aanmerking komen?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →