Verwerping Nederlandstalig college

Geen Recupel-aansluiting, toch geen onregelmatige offerte: de FOD Justitie mag 610 koelkasten voor de nieuwe gevangenis van Antwerpen bij de goedkoopste bestellen

Arrest nr. 267515 · 31 augustus 2026 · XIIe vakantiekamer

De BV W., die voor 610 tafelmodel koelkasten voor de nieuwe gevangenis van Antwerpen met 80,69 tegen 85,69 punten tweede eindigde, ving bot met haar UDN-vordering: dat de winnaar niet bij Recupel is aangesloten, bewijst niet dat zijn forfaitaire globale prijs de milieukosten niet dekt, en een gunningsbeslissing die enkel totaalscores meedeelt is afdoende gemotiveerd wanneer alle criteria louter mathematisch zijn en de deelscores van de concurrent met de bestekformules kunnen worden teruggerekend.

Wat gebeurde er?

De FOD Justitie plaatste een leveringsopdracht voor ‘de leveringen van koelkasten en diepvriezers voor de nieuwe gevangenis van Antwerpen’ via een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking (art. 42, § 1, 1°, a), wet van 17 juni 2016), met nationale bekendmaking en bestek NA2026001. Perceel 1 betrof 610 tafelmodel koelkasten zonder vriesvak (maximaal 950 bij 600 millimeter, 120 tot 145 liter, minstens energielabel D, maximaal 40 dB). Het was een opdracht tegen globale prijs: volgens punt 11 van het bestek werd de opdrachtnemer geacht in zijn forfaitaire prijs ‘alle mogelijke kosten’ te hebben begrepen, uitdrukkelijk ook ‘milieuheffingen en andere mogelijke belastingen en heffingen’ en ‘eventuele verplichte aangifte/melding’. De gunningscriteria waren volledig mathematisch: prijs (75 punten, formule laagste prijs gedeeld door de onderzochte prijs), levertijd (10 punten, kortste levertijd gedeeld door de aangeboden levertijd) en energielabel (15 punten, via een vaste schaal A = 10, B = 7,5, C = 5, D = 0, omgerekend naar 15). Voor perceel 1 kwamen twaalf offertes binnen. Alle inschrijvers werden geselecteerd, maar meerdere offertes werden substantieel onregelmatig verklaard omdat de inschrijvers hun onregelmatigheden niet regulariseerden; acht offertes bleven over. Alleen aan onderneming A werden prijsinlichtingen gevraagd, omdat haar prijs meer dan 50% onder de raming lag (een verkeerde lezing van het bestek, die zij nadien corrigeerde). Na de initiële beoordeling stond de BV S. eerste met 84,45 punten, de BV W. tweede met 79,38. De FOD onderhandelde over prijs en levertijd; de BV W. verbeterde haar levertijd, de BV S. zowel prijs als levertijd. Eindstand na de BAFO’s: BV S. 85,69 punten, BV W. 80,69 punten. Op 5 juli 2026 gunde de directeur Procurement perceel 1 aan de BV S. voor 97.798,25 euro inclusief btw; de BV W. had 116.076,51 euro geboden. Na de kennisgeving (per e-mail op 17 juli 2026, daarna aangetekend) vroeg de BV W. hoe de FOD had gecontroleerd of de BV S. de Belgische en Europese verplichtingen inzake afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) naleefde. Recupel had haar op 23 juli 2026 laten weten dat de BV S. niet bij Recupel was aangesloten. De FOD hield vast aan zijn beslissing, waarna de BV W. op 6 augustus 2026 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid vorderde. Het eerste middel (gebrekkig regelmatigheidsonderzoek, schending van de globale-prijsclausule) haalde het niet. De Raad gaf de Belgische Staat eerst gedeeltelijk gelijk in zijn exceptie van obscuur libel: de BV W. verwees enkel in een voetnoot naar Richtlijn 2012/19/EU en het VLAREMA, zonder één concrete bepaling te noemen die geschonden zou zijn. Het middel werd wel onderzocht in zijn kern — had de FOD moeten nagaan of de prijs van de BV S. de milieukosten omvatte? — maar ook die kern bleek niet ernstig. Het bestek eiste bij de offerte geen Recupel-aansluiting of ander bewijs van AEEA-naleving. Uit een vertrouwelijk stuk bleek bovendien dat de BV S. sinds 2021 een overeenkomst had met Afvalbeheerstructuur AEEA BV, zodat uit de niet-aansluiting bij Recupel niet zonder meer volgde dat zij haar milieuverplichtingen niet nakwam. De BV S. had zonder voorbehoud een forfaitaire globale prijs geboden en werd dus geacht alle kosten te hebben ingerekend. De mail van Recupel dateerde bovendien van na de gunning: vóór de beslissing beschikte de FOD over geen enkele concrete aanwijzing die een bijkomend onderzoek noodzakelijk maakte. Het tweede middel (motivering en transparantie) faalde eveneens. De niet-vertrouwelijke versie van de gunningsbeslissing vermeldde de formules, de eigen deelscores van de BV W. (63,19 voor prijs, 10 voor levertijd, 7,5 voor energielabel), de totaalscores van alle inschrijvers en de gunningsprijs, maar liet de deelscores van de BV S. blanco. De Raad verwierp de exceptie van gebrek aan belang, maar rekende vervolgens zelf voor dat die deelscores bepaalbaar waren: als goedkoopste kreeg de BV S. 75 punten voor prijs; van de 85,69 punten bleven er dan 10,69 over, en omdat het energielabel slechts 0, 7,50, 11,25 of 15 punten kon opleveren, kan die rest enkel bestaan uit 7,50 voor energielabel (label C) en 3,19 voor levertijd. Een beschrijvende ‘inhoudelijke beoordeling’ was overbodig bij louter mathematische criteria, en de FOD hoefde evenmin mee te delen welk toestel de winnaar aanbood of hoe diens prijs was samengesteld. De vordering werd verworpen. De BV W. vroeg nog om de kosten ten laste van de Staat te leggen, omdat zij pas uit diens nota met opmerkingen vernam dat de opdracht al gesloten en in uitvoering was, terwijl de kennisgeving naar een schorsingsmogelijkheid binnen 15 dagen verwees. Ook dat werd afgewezen: een eventueel gebrekkige kennisgeving tast de wettigheid van de beslissing niet aan, er gold geen (vrijwillige of verplichte) wachttermijn, en de kennisgeving vermeldde uitdrukkelijk dat de mededeling van de beroepsmogelijkheden ‘op geen enkele andere wijze op te vatten is dan als een loutere mededeling’. De BV W. draagt het rolrecht van 200 euro, de bijdrage van 26 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro.

Waarom doet dit ertoe?

Het arrest raakt aan drie vragen die in leveringsopdrachten steeds terugkomen. De eerste is hoe ver het regelmatigheidsonderzoek moet gaan bij een opdracht tegen globale prijs. Het antwoord van de Raad is nuchter: een inschrijver die zonder voorbehoud een forfaitaire prijs biedt, wordt geacht alle kosten te hebben ingerekend, en de aanbesteder hoeft niet zelf op zoek te gaan naar verborgen kostenposten zolang er geen concrete aanwijzing is dat er iets schort. Wie een concurrent van een onvolledige prijs beschuldigt, moet met meer komen dan een vermoeden ‘naar alle waarschijnlijkheid’. De tweede vraag is die van de bewijskracht van een negatieve attestering. Dat een concurrent niet bij Recupel is aangesloten, leek een sterk argument, maar Recupel is niet de enige manier om aan de AEEA-terugnameplicht te voldoen — de winnaar bleek met een andere afvalbeheerstructuur te werken. Bovendien kwam de informatie pas na de gunning: wat de aanbesteder op het moment van beslissen niet kon weten, maakt die beslissing niet onzorgvuldig. De derde vraag — hoeveel moet een gunningsbeslissing over de winnaar prijsgeven? — krijgt een praktisch antwoord. Bij volledig mathematische criteria volstaat het dat de deelscores bepaalbaar zijn. De Raad rekende ze in het arrest zelf voor, tot op het energielabel C van de winnaar. Dat is een duidelijk signaal: een afgewezen inschrijver die een beslissing met blanco velden ontvangt, moet eerst zelf rekenen voor hij motiveringsgebrek aanvoert. Tot slot bevestigt het kostenluik dat een verwijzing naar beroepsmogelijkheden in de kennisgeving geen stilzwijgende wachttermijn inhoudt bij een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking.

De les

Voor inschrijvers: vermoedens zijn geen middelen. Wie aanvoert dat de offerte van de winnaar onregelmatig is, moet de concrete rechtsregel noemen die geschonden zou zijn, uitleggen wanneer eraan moest zijn voldaan en een begin van bewijs aanbrengen dat de aanbesteder vóór de gunning had moeten opmerken. Een algemene verwijzing naar een richtlijn en het VLAREMA in een voetnoot volstaat niet, en een mail van Recupel van na de gunning evenmin. Ontvangt u een gunningsbeslissing met blanco deelscores voor de winnaar, reken dan eerst met de bestekformules: zijn de scores daaruit af te leiden, dan is een motiveringsmiddel kansloos. En reken er niet op dat een aanbesteder bij een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking met de sluiting wacht omdat de kennisgeving naar beroepstermijnen verwijst. Voor aanbesteders: een zorgvuldig gedocumenteerd regelmatigheids- en prijsonderzoek, een bestek dat de globale prijs uitdrukkelijk allesomvattend maakt en een gunningsbeslissing die de formules, de eigen deelscores van elke inschrijver, alle totaalscores en de gunningsprijs vermeldt, maken een gunning bijzonder robuust. Wilt u dat een bepaalde milieuverplichting (zoals een AEEA-aansluiting) al bij de offerte wordt aangetoond, schrijf dat dan uitdrukkelijk in het bestek; anders kunt u er de inschrijvers niet op afrekenen en hoeft u het ook niet te controleren zonder concrete aanleiding. Vermeld in de kennisgeving duidelijk of u al dan niet een wachttermijn in acht neemt — dat voorkomt discussie over de kosten.

Te onthouden

  • Bij een opdracht tegen globale prijs wordt de inschrijver die zonder voorbehoud een forfaitaire prijs biedt, geacht alle op de levering wegende kosten te hebben ingerekend, ook milieuheffingen.
  • De aanbesteder moet geen specifiek bijkomend onderzoek voeren naar een Recupel-aansluiting wanneer het bestek die niet eist en hij vóór de gunning over geen concrete aanwijzing van een probleem beschikte.
  • Een niet-aansluiting bij Recupel bewijst niet dat de AEEA-verplichtingen niet worden nageleefd: de gekozen inschrijver had sinds 2021 een overeenkomst met Afvalbeheerstructuur AEEA BV.
  • Een middel dat een milieuregeling enkel in een voetnoot aanhaalt, zonder concrete bepaling, valt deels onder de exceptie van obscuur libel; de Raad onderzoekt wel de begrijpelijke kern.
  • Bij louter mathematische gunningscriteria is geen beschrijvende beoordeling nodig; het volstaat dat de gebruikte gegevens en scores kenbaar of bepaalbaar zijn.
  • De Raad rekende de blanco deelscores van de winnaar zelf terug: 75 (prijs) + 3,19 (levertijd) + 7,50 (energielabel C) = 85,69 punten.
  • Een eventueel gebrekkige kennisgeving tast de wettigheid van de gunningsbeslissing niet aan en maakt de aanbesteder zonder ernstig middel niet tot in het ongelijk gestelde partij voor de kosten.
  • De BV W. draagt 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding.

Waarop letten

  • De concrete onderbouwing van een middel dat de regelmatigheid van de offerte van de winnaar betwist: rechtsregel, tijdstip en begin van bewijs.
  • Het tijdstip van de informatie waarop u zich beroept: gegevens van na de gunning maken de beslissing niet onzorgvuldig.
  • De formulering van de globale-prijsclausule en van eventuele bewijsvereisten voor milieuverplichtingen in het bestek.
  • De bepaalbaarheid van deelscores bij mathematische formules, ook als ze in de meegedeelde versie blanco staan.
  • De gevolgen van een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking voor de wachttermijn en voor de kans dat de opdracht al gesloten is wanneer u naar de Raad stapt.
  • De vertrouwelijke stukken van het administratief dossier, die de Raad wel inziet en in zijn beoordeling betrekt.

Stel jezelf de vraag

Kunt u, als u een concurrent van een onvolledige globale prijs beschuldigt, de precieze bepaling aanwijzen die hij zou schenden, en tonen dat de aanbesteder dat vóór de gunning kon weten? Hebt u, voor u een motiveringsgebrek aanvoert, met de formules uit het bestek nagerekend of de deelscores van de winnaar uit de meegedeelde gegevens af te leiden zijn? Weet u dat het ontbreken van een Recupel-aansluiting niet betekent dat een leverancier zijn AEEA-verplichtingen niet nakomt? Als aanbesteder: eist uw bestek bij de offerte uitdrukkelijk het bewijs van de milieuverplichtingen die u belangrijk vindt, of laat u dat aan de globale-prijsclausule over? Vermeldt uw kennisgeving van de gunningsbeslissing duidelijk of u met de sluiting van de opdracht wacht, en dat de verwijzing naar beroepsmogelijkheden louter informatief is?

Gerelateerde arresten

Over deze databank

De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →