Verwerping Nederlandstalig college

Gent mocht twintig posten voor ‘waardevol groen’ samen tegen het licht houden: de laagste inschrijver voor de Spellewerkstraat-cluster blijft geweerd wegens abnormaal lage eenheidsprijzen

Arrest nr. 267882 · 30 september 2026 · XIVe kamer

De TM N.-A. bood met 3.756.336,33 euro de laagste prijs voor de heraanleg van de Spellewerkstraat-cluster in Gent, maar werd geweerd omdat haar eenheidsprijzen voor de bescherming van waardevol groen tegen de grondwaterverlaging 77 procent onder het gemiddelde lagen; de Raad van State aanvaardt in UDN dat de Stad die posten mocht groeperen, dat de 1%-drempel op het gemiddelde van alle offertes slaat en dat argumenten die pas in het verzoekschrift opduiken een niet-dienstige verantwoording post factum zijn.

Wat gebeurde er?

De Stad Gent schreef, als aanbestedende overheid voor een gezamenlijke opdracht met de Opdrachthoudende Vereniging Farys, een openbare procedure uit voor de integrale heraanleg — riolering en bovenbouw, van gevel tot gevel — van de Spellewerkstraat, de Satijnstraat en de Kantstraat, met de bijbehorende kruispunten (bestek TDW/2026/006 – ID5903). De prijs was het enige gunningscriterium. Zes inschrijvers dienden tegen 26 mei 2026 een offerte in. De TM N.-A., gevormd door de NV N. en de NV A., was na nazicht de goedkoopste met 3.756.336,33 euro, gevolgd door Onderneming P. (3.767.728,56 euro), Onderneming V. (3.865.511,48 euro) en de nv O. (3.891.298,94 euro). Geen enkele totaalprijs lag meer dan 15 procent onder het gemiddelde, maar de Stad onderzocht ook de eenheidsprijzen. Volgens haar methodiek was een post ‘significant’ als de gemiddelde prijs ervan meer dan 1 procent van de gemiddelde totaalprijs bedroeg; een eenheidsprijs gold als schijnbaar abnormaal laag bij 30 procent onder, en als schijnbaar abnormaal hoog bij 50 procent boven het gemiddelde. Daarnaast groepeerde de Stad de posten 73 tot en met 92 — maatregelen om de invloed van de bemaling op oude, waardevolle groenelementen te beperken, per groenzone en per werffase — omdat die samen 2,82 procent van de gemiddelde totaalprijs uitmaakten en een essentieel onderdeel van het bestek vormden. Voor die groep lag de prijs van de TM N.-A. 77 procent onder het gemiddelde. Op de vraag om prijsverantwoording van 5 juni 2026 antwoordde de combinatie op 17 juni per mail. Het verslag van nazicht aanvaardde een deel van die uitleg, maar stelde vast dat de verantwoording geen vochtigheidssensoren voorzag, geen extra peilbuizen bij de groenzones, te weinig verdeelleiding PE40 voor de verder gelegen zones G4 en G7/G7a, een wekelijks nazicht van amper een kwartier en 1 euro elektriciteit per week voor de pomp. Ook P. en V. werden om abnormale eenheidsprijzen geweerd. De offerte van de nv O., die voor dezelfde postengroep 33 procent boven de raming lag, werd aanvaard ‘mede gezien het belang van het behoud van het waardevol groen’. Op 20 augustus 2026 gunde het college de opdracht aan O. De TM N.-A. vorderde op 4 september de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Ze voerde aan dat de Stad haar eigen 1%-norm had geschonden door twintig posten samen te nemen (in haar eigen offerte goed voor slechts 0,64 procent), dat de offerte van O. niet op dezelfde manier was getoetst, dat conformiteit met het bestek niet met prijsabnormaliteit mag worden verward, en ze weerlegde de bezwaren punt voor punt: de sensoren zaten ‘evident’ in de prijs, het grondwaterpeil werd via de eigen bemalingsfilters gevolgd, de PE40-leiding kwam uit de werfvoorraad en een mobiele unit met zonnepanelen maakte de stroomkost nul. De Raad volgde haar niet. Wet en KB leggen geen methode op om posten te selecteren of hun verwaarloosbaarheid te bepalen; dat moet in het licht van de concrete opdracht gebeuren, en de groepering was functioneel en inhoudelijk verantwoord. De 1%-drempel wordt toegepast op de gemiddelde totaalprijs van alle offertes — zo worden uitschieters uitgemiddeld en geldt voor iedereen dezelfde maatstaf. De offerte van O. was wel onderzocht, met de raming als redelijk ijkpunt omdat het gemiddelde door twee abnormaal lage offertes vertekend was. Het prijsonderzoek maakt deel uit van het regelmatigheidsonderzoek en kan net blootleggen dat vereiste prestaties niet in de prijs zitten, ook bij een ‘all-in’-prijs. De nieuwe uitleg over sensoren, filters, PE40 en zonnepanelen stond niet in de prijsverantwoording en gold als verantwoording post factum. Een herbevraging was niet vereist omdat de verantwoording voldoende gegevens bevatte om te oordelen. Het middel is niet ernstig; de vordering wordt verworpen. De verzoekende partijen dragen elk de helft van de kosten: 400 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding voor de Stad; O. draagt haar tussenkomstrecht van 150 euro.

Waarom doet dit ertoe?

Het arrest raakt drie vragen die bij elke prijsbevraging terugkomen. Ten eerste: mag een aanbesteder losse posten bundelen om te bepalen wat ‘niet verwaarloosbaar’ is? Ja, zolang er een functioneel en inhoudelijk verband is en dat in het verslag van nazicht wordt uitgelegd. Twintig posten die afzonderlijk onder de radar blijven, kunnen samen het onderzoek wel degelijk triggeren. Ten tweede: tegen welke basis meet je een drempel? De Raad aanvaardt prima facie dat een 1%-drempel op het gemiddelde van alle offertes wordt berekend en niet op de eigen offerte van de inschrijver — anders zou net wie te laag prijst, zijn post onder de drempel kunnen duwen. Ten derde, en voor inschrijvers het meest pijnlijk: wat niet in de prijsverantwoording staat, telt niet. De TM N.-A. had in haar verzoekschrift plausibel klinkende antwoorden — zonnepanelen, werfvoorraad, eigen bemalingsfilters — maar ze kwamen te laat. Daarbij bevestigt het arrest dat de raming een geldig ijkpunt is wanneer het gemiddelde door abnormaal lage offertes is scheefgetrokken, en dat er geen recht bestaat op een tweede bevragingsronde wanneer de eerste verantwoording volstond om te oordelen. Het resultaat: de laagste inschrijver verliest een opdracht van bijna 3,8 miljoen euro op posten die minder dan 1 procent van haar eigen prijs uitmaakten.

De les

Voor inschrijvers: behandel een vraag om prijsverantwoording als het moment waarop uw offerte wordt gewonnen of verloren, ook als het om kleine posten gaat. Overloop elke eis uit het bestek die de bevraagde posten raakt (hier: sensoren, peilbuizen, leidinglengtes per zone, nazichturen, energie) en toon voor elk element waar het in uw prijs zit; ‘dat spreekt vanzelf’ of ‘dat zit in de all-in-prijs’ volstaat niet. Wijkt u af van de werkwijze die het bestek voorschrijft, zeg het dan in de verantwoording zelf en onderbouw waarom uw alternatief gelijkwaardig is. Reken er niet op dat u in een procedure voor de Raad van State nog kunt aanvullen, en evenmin op een tweede bevraging. Voor aanbesteders: leg uw methodiek vast in het verslag van nazicht — de drempels, de berekeningsbasis en waarom u posten groepeert — en pas ze op alle inschrijvers toe. Is het gemiddelde vertekend, motiveer dan expliciet waarom u voor de gekozen inschrijver de raming als maatstaf neemt. Die transparantie maakte hier het verschil.

Te onthouden

  • Wet en KB leggen geen methode op om de posten voor het prijsonderzoek te selecteren of hun verwaarloosbaarheid te bepalen; dat gebeurt in het licht van de concrete aard en uitvoeringslogica van de opdracht.
  • Een aanbesteder mag functioneel en inhoudelijk samenhangende posten groeperen om te beoordelen of ze niet verwaarloosbaar zijn (hier de posten 73 tot 92, samen 2,82 procent van de gemiddelde totaalprijs).
  • Een significantiedrempel van 1 procent wordt prima facie berekend op de gemiddelde totaalprijs van alle offertes, niet op de eigen offerte van de inschrijver.
  • De raming is een objectief en relevant ijkpunt wanneer het gemiddelde voor een postengroep door abnormaal lage offertes is vertekend.
  • Het prijsonderzoek is een onderdeel van het regelmatigheidsonderzoek en kan aan het licht brengen dat door het bestek vereiste prestaties niet in de prijs zitten, ook bij een ‘all-in’-prijs.
  • Argumenten die niet in de prijsverantwoording stonden, gelden voor de Raad van State als niet-dienstige verantwoording post factum.
  • Er bestaat geen recht op herbevraging wanneer de prijsverantwoording voldoende gegevens bevatte om over het abnormaal karakter te oordelen.

Waarop letten

  • Kleine posten die samen een essentieel onderdeel van het bestek vormen (zoals bescherming van waardevol groen tegen bemaling) kunnen de doorslag geven.
  • De bewijslast voor de normaliteit van prima facie abnormale prijzen ligt bij de inschrijver; vaagheden en algemeenheden volstaan niet.
  • Een alternatieve uitvoeringswijze die de aanbesteder niet bijtreedt, laat de door het bestek vereiste elementen ongeprijsd.
  • Wanneer meerdere motieven de wering dragen, helpt kritiek op één overtollig motief (hier de stroomkost en de nazichttijd) niet.
  • Bij een gepseudonimiseerd arrest zijn de namen van inschrijvers vervangen door initialen; de cijfers en de redenering blijven volledig.

Stel jezelf de vraag

Als inschrijver: weet u welke posten van uw offerte, opgeteld per functie of werffase, samen boven een significantiedrempel kunnen uitkomen, ook al is elke post afzonderlijk klein? Toont uw prijsverantwoording voor elke vereiste uit het bestek concreet waar die in de prijs zit, of vertrouwt u op ‘dat is evident’? Hebt u een afwijkende uitvoeringsmethode (eigen filters, materiaal uit de werfvoorraad, eigen energievoorziening) uitdrukkelijk in uw verantwoording opgenomen, zodat u ze later niet ‘post factum’ moet aanvoeren? Als aanbesteder: staat in uw verslag van nazicht welke drempels u hanteert, tegen welke basis u ze berekent en waarom u posten groepeert? Hebt u, als het gemiddelde door abnormaal lage offertes is vertekend, gemotiveerd welke alternatieve maatstaf (bv. de raming) u gebruikt om de prijzen van de overige inschrijvers te toetsen?

Gerelateerde arresten

Over deze databank

De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →