Vernietiging Franstalig college

Een ‘openbare’ houtverkoop achter gesloten deuren: de Raad van State vernietigt de toewijzing van acht loten fijnspar door Habay, covid of niet

Arrest nr. 267950 · 7 oktober 2026 · VIe kamer

In mei 2021 opende het Waalse kantonnement Habay de offertes voor een gegroepeerde verkoop van fijnspar achter gesloten deuren, met verwijzing naar de coronamaatregelen; de Raad van State oordeelt dat een ‘adjudication publique’ in de zin van het Boswetboek per definitie een openbare zitting vereist, dat het geldende covidprotocol zo’n zitting net toeliet, en vernietigt de beslissing van de gemeente Habay om de loten 10 tot 17 toe te wijzen — op beroep van de Houtconfederatie en een houtexploitant die zelf geen offerte had ingediend.

Wat gebeurde er?

Op 10 mei 2021 kondigde het kantonnement Habay van het Département de la Nature et des Forêts (DNF) een gegroepeerde openbare verkoop aan van fijnspar op stam, per inschrijving en lot per lot, ten voordele van de gemeenten Habay en Aarlen, het domaniaal bos van Mellier en het onverdeeld domaniaal bos van Anlier: 19 loten in totaal. Wegens ‘de inperkingsmaatregelen van het MB van 18 maart 2020’ moesten de offertes tegen 24 mei 2021 om 12 uur per e-mail of per post worden ingediend; de opening zou op 25 mei ‘à huis clos’ plaatsvinden. De aankondiging ging per post naar ongeveer 80 exploitanten uit de databank van het DNF — de Entreprise A. Hubert zat daar niet bij — en verscheen op wallowood.be, op een datum die niet kon worden vastgesteld. De Confédération belge du Bois protesteerde vanaf 14 mei, stuurde op 25 mei per deurwaardersexploot een ingebrekestelling om de verkoop niet te sluiten, en vroeg de gemeenten Habay en Aarlen herhaaldelijk de verkoop voor hun eigen hout niet te bevestigen. De offertes werden toch op 25 mei om 12.10 uur achter gesloten deuren geopend. Op 7 juni 2021 besliste het college van Habay de loten 10 tot 17 toe te wijzen. Het steunde daarbij op een e-mail van de kantonnementshoofd, die de federatie verweet haar ‘procédés’ en erop wees dat de massale zwerm van schorskevers het des te dringender maakte het hout snel te laten exploiteren. Pas na twee herinneringen stuurde de gemeente de beslissing op 22 juli aan de advocaten van de verzoekers; het beroep volgde op 28 september 2021. De Raad verwerpt eerst de excepties. Het beroep is tijdig: de akte moest niet worden bekendgemaakt, de federatie had ze pas op 31 juli 2021 ontvangen na herhaaldelijk aandringen, en men kan niemand verwijten te laat te zijn tegen een beslissing die nog niet genomen was. De federatie heeft belang, omdat de verkoop raakt aan de specifieke collectieve belangen uit haar statuten: de bevordering van de houtsector, een goede mededinging en het vermijden dat zulke praktijken een gedragslijn worden. Ook de Entreprise A. Hubert heeft belang: wie niet deelnam aan een vervreemdingsprocedure, kan de toewijzing in beginsel niet bestrijden, maar wel als hij aanvoert niet te hebben kunnen deelnemen om redenen die hij net bekritiseert. Ten gronde stelt de Raad vast dat het Boswetboek het begrip ‘adjudication publique’ niet definieert en dat de betekenis ervan in de wetgeving overheidsopdrachten hier niet relevant is, omdat die wetgeving niet van toepassing is. Op basis van de rechtsleer, een arrest van het Hof van Cassatie van 9 maart 1839 en de parlementaire voorbereiding van het Boswetboek van 1854 oordeelt hij dat een openbare aanbesteding een gelijktijdige, aangekondigde aanwezigheid van gegadigden in een voor iedereen toegankelijke ruimte veronderstelt — ze sluit een zitting achter gesloten deuren uit. De lezing van de gemeente dat ‘publique’ enkel op de publiciteit slaat, faalt: die publiciteit wordt al apart geregeld in artikel 73, tweede lid. De openbare zitting is bovendien een waarborg voor de regelmatigheid van de verrichtingen, onder meer de beslechting van betwistingen door de voorzitter (art. 76) en de borgstelling ‘séance tenante’ (art. 77). De gemeente toonde niet aan dat de coronaregels een verkoop achter gesloten deuren toelieten: het aangehaalde MB van 18 maart 2020 gold niet meer; op 10 mei 2021 gold het MB van 28 oktober 2020, en het ministerieel protocol van 5 november 2020 regelde precies hoe openbare houtverkopen konden doorgaan, met maximaal 40 personen, 10 m² per deelnemer, één vertegenwoordiger per koper en mondmaskers. Ook de dringende afvoer van schorskeverhout rechtvaardigde geen gesloten zitting, eens voor een openbare aanbesteding was gekozen. De beslissing van 7 juni 2021 schendt artikel 73 van het Boswetboek en wordt vernietigd, zonder dat de andere middelen worden onderzocht. Habay draagt de kosten: 400 euro rolrecht, 20 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding. Tegen de toewijzing door het DNF van de loten uit de domaniale bossen loopt een afzonderlijk beroep.

Waarom doet dit ertoe?

Dit is geen klassieke overheidsopdracht — de overheid koopt hier niet, ze verkoopt — en de Raad zegt uitdrukkelijk dat de aanbestedingswetgeving niet geldt. Toch is het arrest leerrijk voor iedereen die met overheden contracteert. Ten eerste toont het hoe ver de Raad gaat in het erkennen van belang. Een beroepsfederatie mag een concrete toewijzing aanvechten om te vermijden dat een onregelmatige praktijk een gedragslijn wordt, ook als de overheid de omstandigheden ‘uitzonderlijk’ noemt. En een exploitant die geen offerte indiende, heeft belang als hij aanvoert dat hij door de bekritiseerde werkwijze niet kon deelnemen; zijn ‘morele voordeel’ volstaat. Dat staat haaks op de vaak gehoorde stelling dat wie niet meedoet, niet mag klagen. Ten tweede is het een les in letterlijk lezen: wanneer een decreet een ‘openbare’ procedure oplegt, kan een overheid dat niet herleiden tot ‘voldoende publiciteit’, en een crisis rechtvaardigt geen afwijking als het geldende crisisprotocol de openbare vorm net mogelijk maakte. Ten derde bevestigt het arrest dat de beroepstermijn tegen een niet bekend te maken akte pas loopt vanaf de kennisname, zodat een overheid die stukken laat aanslepen geen laattijdigheid kan inroepen. Voor de bossector in Wallonië — waar hout uit openbare bossen in beginsel bij openbare aanbesteding moet worden verkocht — is de boodschap duidelijk: opening achter gesloten deuren is uit den boze.

De les

Voor overheden die goederen verkopen of opdrachten plaatsen: lees de vormvereisten van uw regelgeving letterlijk en ga na welke waarborgen eraan vastzitten. Wil u om dringende redenen afwijken, gebruik dan de uitzondering die de wet zelf voorziet (hier de verkoop uit de hand voor dringend te vellen bomen om sanitaire redenen) in plaats van de gekozen procedure eenzijdig aan te passen. Verwijs in een crisis naar de regels die op dat moment gelden, niet naar een achterhaald besluit. En negeer een ingebrekestelling van een beroepsfederatie niet: ze heeft belang om naar de Raad van State te stappen. Voor ondernemingen: hebt u niet ingeschreven omdat de procedure zelf onregelmatig was, dan bent u niet per definitie uitgesloten van een beroep, maar maak duidelijk dat u kón en wílde deelnemen. Vraag de beslissing en het dossier tijdig en schriftelijk op; die briefwisseling bewijst later uw diligentie.

Te onthouden

  • Een ‘adjudication publique’ in de zin van artikel 73 van het Waalse Boswetboek vereist een openbare zitting; een opening van de offertes achter gesloten deuren is daarmee onverenigbaar.
  • De betekenis van ‘adjudication publique’ in de aanbestedingswetgeving is hier niet relevant, omdat die wetgeving niet van toepassing is op de verkoop van hout op stam.
  • Het vereiste van een openbare zitting valt niet samen met de publiciteitsvereisten, die artikel 73, tweede lid, apart regelt (aankondiging minstens vijftien dagen vooraf).
  • Het ministerieel protocol van 5 november 2020 liet openbare houtverkopen met beperkingen toe; het verantwoordde geen verkoop achter gesloten deuren, en de dringende afvoer van schorskeverhout evenmin.
  • Een vereniging heeft belang wanneer de akte haar specifieke collectieve belangen raakt; het ‘uitzonderlijke’ karakter van de verkoop ontneemt haar dat belang niet.
  • Wie niet heeft deelgenomen, heeft belang wanneer hij aanvoert niet te hebben kunnen deelnemen om redenen die hij bekritiseert.
  • De beroepstermijn tegen een niet bekend te maken akte loopt vanaf de voldoende kennisname; de overheid die laattijdigheid inroept, moet die bewijzen.

Waarop letten

  • Het arrest betreft een verkoop door de overheid volgens het Boswetboek, niet een overheidsopdracht: de redenering over belang en procedurele waarborgen is wel overdraagbaar.
  • Een onregelmatigheid leidt slechts tot vernietiging als ze de betrokkenen een waarborg ontneemt; de Raad ziet in de openbare zitting zo’n waarborg.
  • Een parallel beroep tegen de toewijzing van de domaniale loten door het DNF is afzonderlijk ingeschreven.
  • De gemeente wees de loten in juni 2021 toe; het vernietigingsarrest volgt ruim vijf jaar later, lang na de voorziene exploitatietermijnen.

Stel jezelf de vraag

Als verkopende of aanbestedende overheid: weet u welke waarborgen (openbare zitting, beslechting van betwistingen, borgstelling) vastzitten aan de procedure die u kiest, en respecteert u die ook onder tijdsdruk? Steunt u een afwijking op de regels die op dat moment werkelijk gelden, of op een besluit dat intussen is vervangen? Hebt u overwogen de wettelijke uitzonderingsprocedure te gebruiken in plaats van de gewone procedure eigenhandig aan te passen? Als onderneming die niet heeft ingeschreven: kunt u aantonen dat de bekritiseerde werkwijze u heeft verhinderd of ontmoedigd om deel te nemen? Als beroepsfederatie: valt het bestreden handelen binnen het statutaire doel van uw vereniging, en hebt u de overheid vooraf schriftelijk in gebreke gesteld?

Over deze databank

De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →