Verwerping Nederlandstalig college

‘(184 u)’ bij een forfaitaire post: het advocatenkantoor Cottyn maakte zijn prijs voor de stuwsluis in Harelbeke dubbelzinnig en werd terecht geweerd

Arrest nr. 207762 · 30 september 2010 · XIIe kamer

Het advocatenkantoor Cottyn bood met 140.500 euro veruit het goedkoopst aan voor de juridische en technische begeleiding van het Design & Build-contract voor de stuwsluis op de Leie in Harelbeke, maar door bij de forfaitaire post ‘opmaak bestek’ met de hand ‘(184 u)’ en een uurprijs van 125 euro toe te voegen, maakte het onduidelijk of het nog een vaste prijs bood, zodat Waterwegen en Zeekanaal de offerte als substantieel onregelmatig mocht weren en de Raad van State de schorsing weigerde.

Wat gebeurde er?

De NV Waterwegen en Zeekanaal (afdeling Bovenschelde) schreef in mei 2010 een algemene offerteaanvraag uit voor juridische en technische bijstand bij het Design & Build-contract voor de stuwsluis op de Leie in Harelbeke. De opdracht werd op 3 mei 2010 in het Bulletin der Aanbestedingen en op 5 mei 2010 in het Europees Publicatieblad bekendgemaakt, en was geraamd op 330.000 euro excl. btw. Het bestek 16EGGE/10/08 sprak van een gemengde opdracht met twee deelcontracten: juridische begeleiding tijdens de contracteringsfase en opmaak van het bestek, en juridische begeleiding tijdens de uitvoeringsfase. In de inventaris was post 1.1.1 ‘opmaak bestek’ een forfaitaire post (GP) met hoeveelheid 1. De posten 1.1.2 en 1.2.1 waren vermoedelijke hoeveelheden van 200 en 500 uur, en voor onvoorziene prestaties waren voorbehouden sommen voorzien. Het bestek bepaalde uitdrukkelijk dat de hoeveelheden in de inventaris niet mochten worden verbeterd. Bij de opening op 22 juni 2010 waren er drie tijdige offertes: NV Arcadis Belgium (594.440 euro), de BVBA Cottyn, Roseleth, Van de Steen & Co (140.500 euro) en NV Grontmij Vlaanderen (326.050 euro), telkens excl. btw. Twee andere offertes kwamen te laat binnen. Het beoordelingsverslag verklaarde de offerte van het advocatenkantoor Cottyn substantieel onregelmatig. Het offerteformulier vermeldde geen totaalbedrag, en de prijs kon ook niet ondubbelzinnig uit de inventaris worden afgeleid. Cottyn had bij de forfaitaire post 1.1.1 met de hand ‘(184 u)’ toegevoegd, een eenheidsprijs van ‘125 €/uur’ en een totaal van 23.000 euro ingevuld, en bij de btw ‘Geen BTW !’ geschreven, terwijl juridische en technische adviesverlening volgens de aanbesteder aan 21 % btw onderworpen was. De opdracht ging naar Grontmij Vlaanderen voor 394.520,50 euro incl. btw. Cottyn kreeg dat bericht per aangetekende brief van 26 augustus 2010 (per vergissing gedateerd op 20 april 2010) en vorderde op 10 september 2010 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Grontmij kwam tussen in het geding. Omdat de opdracht na 24 februari 2010 was bekendgemaakt, gold de nieuwe rechtsbeschermingsregeling van de wet van 23 december 2009: een moeilijk te herstellen ernstig nadeel was niet meer vereist, enkel een ernstig middel. Cottyn voerde aan dat het als advocatenkantoor vrijgesteld was van btw (artikel 44, § 1, 1°, btw-wetboek), dat de totaalprijs wel degelijk in cijfers in de offerte stond, en dat ‘(184 u)’ geen wijziging was maar een verduidelijking om de vergelijking met de andere offertes mogelijk te maken. De GP-vermelding en de hoeveelheid 1 waren immers niet doorgehaald. Kamervoorzitter Dierk Verbiest volgde die lezing niet. Een forfaitaire post vraagt een vaste prijs, ongeacht het aantal uren. Door 184 uren en een uurprijs toe te voegen, wekte Cottyn minstens de indruk dat de prijs beperkt was tot 184 uren, en schiep het onduidelijkheid over de vraag of prestaties boven die 184 uren in de prijs begrepen waren. Daardoor was ook de totaalprijs niet meer zeker. Zo’n dubbelzinnigheid raakt de prijsvorming en het risico dat de inschrijver wil dragen, en dus de vergelijkbaarheid van de offertes. De aanbesteder mocht de offerte daarom op grond van artikel 110, § 2, van het KB van 8 januari 1996 substantieel onregelmatig verklaren. Omdat dat motief op zich volstond, had Cottyn geen belang meer bij zijn kritiek op het btw-motief. De Raad merkte nog op dat de ontbrekende bevoegdheidsstukken niet het motief van de wering waren. De vordering werd verworpen; Grontmij droeg de kosten van haar tussenkomst (125 euro).

Waarom doet dit ertoe?

Dit arrest uit 2010 blijft actueel, omdat het een fout toont die ook vandaag nog offertes kost: de inschrijver die een inventaris ‘verduidelijkt’ en daarmee de aard van een post verandert. Een forfaitaire post is een belofte om een prestatie te leveren voor een vaste prijs, wat ze ook vraagt. Wie er een aantal uren en een uurprijs naast zet, verschuift ongewild het risico van meerwerk terug naar de aanbesteder, of laat minstens twijfel daarover bestaan. Voor de Raad is dat geen formaliteit maar een kwestie van prijs, een essentieel element van de offerte. Ook de vorm doet er niet toe: dat ‘GP’ en ‘1’ niet waren doorgehaald, veranderde niets, want de handgeschreven toevoeging volstond om de verbintenis dubbelzinnig te maken. Het arrest is bovendien leerrijk voor advocatenkantoren en andere dienstverleners die toen nog onder een btw-vrijstelling vielen of onder een bijzondere fiscale regeling vallen: zo’n fiscale stelling hoort niet zomaar in de inventaris, en zeker niet naast een andere onduidelijkheid. Omdat het forfaitmotief alleen al de wering droeg, sprak de Raad zich niet uit over de btw-vraag. Ten slotte illustreert de zaak het toen nieuwe regime van de wet van 23 december 2009: sinds 25 februari 2010 hoefde een afgewezen inschrijver geen moeilijk te herstellen ernstig nadeel meer aan te tonen, maar dat helpt niet als de middelen niet ernstig zijn.

De les

Inschrijvers: vul de inventaris in zoals hij is opgesteld. Staat er GP en hoeveelheid 1, geef dan één vaste prijs zonder uren, uurprijzen of voorwaarden. Wilt u uw berekening tonen, doe dat dan in een afzonderlijke prijsopbouwtabel (die het bestek hier zelfs vroeg) en niet in de inventaris zelf. Vul altijd het totaalbedrag in op het offerteformulier. Hebt u een fiscale bijzonderheid zoals een btw-vrijstelling, stel dan tijdens de procedure een vraag aan de aanbesteder in plaats van ‘geen btw’ in de inventaris te schrijven. Een spectaculair lage prijs (hier 140.500 euro tegenover een raming van 330.000 euro) trekt bovendien extra aandacht naar elke onduidelijkheid. Aanbesteders: vermeld in het bestek uitdrukkelijk dat de inventaris niet mag worden gewijzigd, zoals hier gebeurde, en motiveer een wering per motief, zodat elk motief de beslissing op zich kan dragen. Dateer uw brieven correct: een kennisgeving die per vergissing op een datum vóór de bekendmaking staat, nodigt uit tot verwarring over wat wordt aangevochten.

Te onthouden

  • Een inschrijver mag de hoeveelheden van de inventaris niet wijzigen, forfaitair of vermoedelijk, tenzij het bestek het uitdrukkelijk toestaat (art. 97, § 1, KB 8 januari 1996).
  • Een uuraantal (184 u) en een uurprijs (125 euro) toevoegen bij een forfaitaire post met hoeveelheid 1 maakt prima facie onzeker of nog een vaste prijs wordt geboden.
  • Dat ‘GP’ en ‘1’ niet werden doorgehaald, doet niet af aan de wijziging; de handgeschreven toevoeging volstaat om de verbintenis dubbelzinnig te maken.
  • Een dubbelzinnige prijs raakt een essentieel element van de offerte en kan de wering wegens substantiële onregelmatigheid rechtvaardigen (art. 110, § 2, juncto art. 89 KB 8 januari 1996).
  • Draagt één motief de wering al, dan heeft de verzoeker geen belang bij kritiek op een ander motief (hier de btw-vermelding).
  • Voor opdrachten bekendgemaakt vanaf 25 februari 2010 is bij een UDN-schorsing geen moeilijk te herstellen ernstig nadeel meer vereist (art. 65/15 wet 24 december 1993).
  • De tussenkomende partij Grontmij Vlaanderen droeg de kosten van haar tussenkomst (125 euro).

Waarop letten

  • De aard van elke post in de inventaris (GP, VH, VS) en wat die aard betekent voor het risico dat u als inschrijver draagt.
  • Toevoegingen ‘ter verduidelijking’ in de inventaris: de aanbesteder mag ze lezen als een wijziging.
  • Het totaalbedrag op het offerteformulier zelf.
  • Fiscale vermeldingen in de offerte die afwijken van wat de aanbesteder verwacht.
  • Een opvallend lage prijs tegenover de raming en de concurrenten, die elke onduidelijkheid in de offerte uitvergroot.

Stel jezelf de vraag

Hebt u bij elke forfaitaire post (GP) één vaste prijs ingevuld, zonder uren, uurprijzen of voorbehoud toe te voegen? Staat het totaalbedrag van uw offerte ondubbelzinnig op het offerteformulier en in de ondertekende inventaris? Laat het bestek toe om hoeveelheden in de inventaris te wijzigen? Zo niet, hebt u er niets aan veranderd, ook niet ‘ter verduidelijking’? Hebt u een fiscale bijzonderheid (zoals btw) tijdig met de aanbesteder afgestemd in plaats van ze in de inventaris op te leggen? Als aanbesteder: draagt elk weringsmotief afzonderlijk de beslissing, en blijkt dat uit het gunningsverslag? Als aanbesteder: kloppen de data en verwijzingen in uw kennisgevingen aan de inschrijvers?

Gerelateerde arresten

Over deze databank

De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →