Vijf jaar na de feiten gunt Limburg dezelfde communicatieopdracht opnieuw aan hetzelfde bureau, met terugwerkende kracht — en de Raad van State vindt dat, tegen het advies van de auditeur in, toegelaten
Nadat de Raad van State de gunning van een regiomarketingopdracht aan de Groep C & Slangen had vernietigd omdat de provincie Limburg prijsverschillen van meer dan 100.000 euro maar met drie punten had vertaald, herbeoordeelde de bestendige deputatie de prijs met een evenredige formule, kwam ze opnieuw bij hetzelfde bureau uit en gunde ze de al lang uitgevoerde opdracht met terugwerkende kracht tot 2002; de Raad verwerpt — in afwijking van het auditoraatsverslag — het middel van Allcomm dat dit het verbod van retroactiviteit en het gezag van gewijsde schond, en heropent de debatten over de overige middelen.
Wat gebeurde er?
In april 2002 schreef de provincie Limburg een algemene offerteaanvraag uit voor een strategisch regiomarketingconcept, vertaald in een beeld, een slogan en een communicatiestrategie. Het bestek kende vier gelijkwaardige gunningscriteria: prijs, methodologie, expertise van het betrokken personeel en eigen visie op de opdracht, elk op 25 punten. Vier bureaus dienden op 28 mei 2002 een offerte in: TWBA (65.900 euro excl. btw), Allcomm (119.067,04 euro), Impuls (154.446 euro) en de Groep C & Slangen (171.415 euro). Voor de prijs kregen ze respectievelijk 25, 24, 23 en 22 punten — telkens één punt verschil, terwijl de scores op de andere criteria van 10 tot 25 uiteenliepen. Op 27 juni 2002 gunde de bestendige deputatie de opdracht aan de duurste inschrijver, de Groep C & Slangen. Allcomm stelde op 28 oktober 2002 een annulatieberoep in, en dagvaardde de provincie en het Vlaamse Gewest op 10 december 2003 voor de rechtbank van eerste aanleg te Brussel tot schadevergoeding. Intussen werd de overeenkomst met C & Slangen uitgevoerd. Bij arrest nr. 168.990 van 15 maart 2007 vernietigde de Raad van State de gunning: door een prijsverschil van 105.515 euro tussen de goedkoopste en de duurste offerte te vertalen in amper drie punten, had de provincie het prijscriterium ondergeschikt gemaakt aan de drie andere, in strijd met haar eigen bestek en met de gelijkheid onder de inschrijvers. Op 10 mei 2007 nam de deputatie een nieuwe beslissing. Ze sloot zich opnieuw aan bij de oorspronkelijke beoordeling van methodologie, expertise en visie, maar scoorde de prijs nu met de formule ‘prijs laagste offerte / prijs te beoordelen offerte × 25’. Dat gaf TWBA 25 punten, Allcomm 14, Impuls 11 en C & Slangen 10. In het totaal bleef C & Slangen met 85 punten echter vóór Allcomm (80), Impuls (64) en TWBA (55), omdat het bureau op de drie kwalitatieve criteria de maximumscore behield. De deputatie gunde de opdracht daarom ‘opnieuw en met terugwerkende kracht’ vanaf 27 juni 2002 aan C & Slangen, voor 201.612 euro incl. btw, uitdrukkelijk omdat de al gesloten overeenkomst haar juridische grondslag had verloren. Allcomm, inmiddels Spitz, vocht ook die beslissing aan. In haar eerste middel voerde ze aan dat een gunning die een reeds uitgevoerd contract achteraf moet dekken het verbod van retroactiviteit schendt, dat geen dringende reden van algemeen belang die terugwerking rechtvaardigde, en dat het gezag van gewijsde van arrest nr. 168.990 geschonden was omdat enkel de prijsscore met een niet in het bestek opgenomen formule was herberekend, terwijl de rest van de beoordeling onaangeroerd bleef. Ze voegde eraan toe dat de beslissing vooral diende om de provincie in de lopende schadeprocedure uit de wind te zetten. De auditeur had het middel gegrond bevonden, maar de Raad volgde dat niet. Een overheid wier beslissing is vernietigd, mag opnieuw beslissen en zelfs dezelfde beslissing nemen; dat de overeenkomst al lang gesloten en uitgevoerd was, is daarvoor niet méér een beletsel dan vóór de vernietiging. Het gezag van gewijsde is pas geschonden als de nieuwe beslissing dezelfde onrechtmatigheid vertoont, en dat was niet zo: de provincie had de prijs nu evenredig gescoord. Uit het vernietigingsarrest kon Allcomm geen recht putten om de opdracht zelf te krijgen, noch om te verhinderen dat de provincie haar handeling op een rechtmatige wijze hernam. Dat de terugkeer naar de wettigheid onrechtstreeks invloed kan hebben op de burgerlijke schadevordering, doet daaraan geen afbreuk. De Raad verklaarde het eerste middel ongegrond en, omdat het auditoraatsverslag enkel dat middel had besproken, heropende hij de debatten en gelastte hij een aanvullend onderzoek naar de overige middelen.
Waarom doet dit ertoe?
Dit tussenarrest beantwoordt een vraag die in de praktijk vaker opduikt dan men denkt: wat mag een aanbesteder doen wanneer de Raad van State een gunning vernietigt, maar de opdracht al lang is uitgevoerd? Het antwoord is ruimer dan veel inschrijvers zouden verwachten. De aanbesteder mag de beslissing hernemen, het onwettige onderdeel rechtzetten en — als de nieuwe beoordeling dat oplevert — bij dezelfde winnaar uitkomen, zelfs met terugwerkende kracht tot de oorspronkelijke gunningsdatum. Het gezag van gewijsde verplicht hem enkel de vastgestelde onwettigheid niet te herhalen; het verplicht hem niet de hele beoordeling over te doen of de verzoeker als winnaar aan te wijzen. Opvallend is dat de Raad hier tegen het advies van de auditeur ingaat en dat hij de mogelijke weerslag op de schadeprocedure uitdrukkelijk irrelevant noemt. Voor een afgewezen inschrijver is dat een ontnuchterende vaststelling: een gewonnen annulatieberoep is geen garantie op de opdracht, en een herstelbeslissing kan de grondslag van een latere schadeclaim wijzigen. Tegelijk laat het arrest zien hoe zwaar een rekenmethode kan wegen: zodra de prijs evenredig werd gescoord, kelderde C & Slangen van 22 naar 10 punten, maar de maximumscores op de drie kwalitatieve criteria volstonden om toch te winnen. Omdat de overige middelen nog moesten worden onderzocht, is dit niet het laatste woord over de wettigheid van de herstelbeslissing.
De les
Afgewezen inschrijvers: wie een gunning laat vernietigen, wint een kans, geen opdracht. Reken erop dat de aanbesteder de beslissing kan hernemen, enkel het gewraakte onderdeel kan corrigeren en opnieuw bij dezelfde winnaar kan uitkomen — zelfs met terugwerkende kracht voor een reeds uitgevoerd contract. Wilt u die herstelbeslissing aanvechten, val dan aan wat er nieuw aan is: hoe de aanbesteder het onwettige onderdeel heeft rechtgezet, en of de andere beoordelingen houdbaar zijn. Het argument ‘dit is retroactief’ of ‘dit dient enkel om de schadeclaim te ontlopen’ volstaat niet. Houd ook de wisselwerking met uw schadeprocedure in het oog. Aanbesteders: na een vernietiging kunt u rechtsherstel bieden door een nieuwe beslissing te nemen die de vastgestelde onwettigheid wegwerkt, en u mag daarbij aan de oorspronkelijke datum vasthouden. Maar de les begint vroeger: scoor de prijs vanaf het begin evenredig met de gewichten in uw bestek. Een prijsschaal van 22 tot 25 naast kwaliteitsscores van 10 tot 25 maakt van een gelijkwaardig prijscriterium een formaliteit, en dat leverde de provincie hier een jarenlange procedure op.
Te onthouden
- Een overheid wier gunningsbeslissing is vernietigd, mag opnieuw beslissen en zelfs dezelfde beslissing nemen, ook als de overeenkomst al gesloten en uitgevoerd is.
- Het gezag van gewijsde van een vernietigingsarrest is enkel geschonden wanneer de nieuwe beslissing dezelfde onrechtmatigheid vertoont als de vernietigde.
- De provincie Limburg kon de opdracht met terugwerkende kracht tot 27 juni 2002 opnieuw gunnen aan de Groep C & Slangen (201.612 euro incl. btw), na een evenredige herscoring van de prijs (C & Slangen 10, Allcomm 14, TWBA 25, Impuls 11 punten).
- Uit een vernietigingsarrest verwerft de verzoeker geen recht om de opdracht te krijgen, noch om te verhinderen dat de aanbesteder de vernietigde handeling rechtmatig herneemt.
- Dat de herstelbeslissing onrechtstreeks invloed heeft op een burgerlijke schadevordering, maakt ze niet onwettig.
- De Raad week af van het auditoraatsverslag, dat het middel gegrond achtte, en heropende de debatten voor de overige middelen.
Waarop letten
- Het onderscheid tussen het rechtzetten van de vastgestelde onwettigheid en het volledig overdoen van de beoordeling.
- De impact van de gekozen prijsformule op de eindrangschikking (hier een daling van 22 naar 10 punten voor de winnaar, zonder wijziging van de rangschikking).
- De wisselwerking tussen een herstelbeslissing en een lopende schadeprocedure bij de burgerlijke rechter.
- Dat dit een tussenarrest is: de overige middelen tegen de herstelbeslissing waren nog niet beoordeeld.
Stel jezelf de vraag
Verwacht u na een gewonnen annulatieberoep automatisch de opdracht, of houdt u rekening met een herstelbeslissing die opnieuw bij dezelfde winnaar uitkomt? Richt u uw kritiek op een herstelbeslissing op de manier waarop de vastgestelde onwettigheid werd rechtgezet, en niet enkel op de terugwerkende kracht? Hebt u in kaart gebracht hoe een herstelbeslissing uw lopende schadevordering kan beïnvloeden? Als aanbesteder: vertaalt uw puntenverdeling voor de prijs de prijsverschillen evenredig, met dezelfde spreiding als bij de andere criteria? Als aanbesteder: corrigeert u na een vernietiging precies de onwettigheid die de Raad vaststelde, en motiveert u dat in de nieuwe beslissing?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →