De voorzitter opende de offertes een halfuur te vroeg, en het OCMW van Châtelet wilde dan maar alles overdoen: de Raad van State schorst de herbegonnen aanbesteding voor de verwarming van rusthuis Sart-Allet — de vrees voor beroepen is geen motief
Het OCMW van Châtelet besliste op 11 oktober 2010 om geen gevolg te geven aan de aanbesteding voor de verwarming en het sanitair van rusthuis Le Sart-Allet, omdat de informatie over het uur van indiening en van opening van de offertes ‘verwarring kon zaaien’, maar de Raad van State schorste die beslissing op vraag van Delta Thermic, de laagste inschrijver met 718.238,40 euro: de verwarring was veroorzaakt door de voorzitter die de zitting om 10 uur in plaats van om 10.30 uur opende, de offertes waren niettemin geopend en in het proces-verbaal opgenomen, en de vrees voor mogelijke beroepen volstond niet om de procedure te herbeginnen.
Wat gebeurde er?
Het OCMW van Châtelet organiseerde een aanbesteding voor de speciale technieken van de uitbreiding van zijn rust- en verzorgingstehuis Le Sart-Allet; perceel 1 omvatte de verwarming en het sanitair. De geraamde waarde lag onder de Europese drempel. De aankondiging vermeldde als uiterste datum voor de ontvangst van de offertes 30 september 2010 om 10 uur. Het bestek zei iets anders: elke offerte moest de voorzitter van de openingszitting bereiken ‘vóór hij de zitting voor geopend verklaart’, en de opening zou plaatsvinden op 30 september 2010 om 10.30 uur, op het adres van het OCMW in de rue du Beau Moulin. In werkelijkheid verklaarde de voorzitter de zitting om 10 uur open. Het proces-verbaal vermeldde drie offertes, met de namen van de inschrijvers en hun prijzen. De NV Delta Thermic was met 718.238,40 euro de goedkoopste; volgens haar eigen relaas diende ze haar offerte in om 10.05 uur. Met een brief van 12 oktober 2010, die Delta Thermic op 13 oktober ontving, liet het OCMW weten dat het de procedure zou herbeginnen. De beslissing zelf, genomen op 11 oktober 2010, kreeg Delta Thermic pas op 27 oktober. Het OCMW gaf geen gevolg aan de aanbesteding van 30 september, zou de inschrijvers verwittigen, schreef de opdracht opnieuw uit met een opening op 22 november 2010 om 10 uur en zou de beslissing binnen vijftien dagen aan het gemeentecollege en de provinciegouverneur bezorgen. De motivering: ‘het is duidelijk dat de informatie over het uur van ontvangst van de offertes en het uur van de openingszitting verwarring kon zaaien’. Een nieuwe aankondiging verscheen op 18 oktober 2010 in het Bulletin der Aanbestedingen. Delta Thermic vorderde op 12 november 2010 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Ze voerde aan dat de beslissing om te herbeginnen niet op een wettig toelaatbaar motief steunde (artikel 18 van de wet van 24 december 1993) en de gelijkheid tussen de inschrijvers schond. Als het OCMW haar offerte werkelijk laattijdig had gevonden, had het die niet mogen openen (artikel 106, 3° van het KB van 8 januari 1996) en niet in het proces-verbaal mogen opnemen; nu het dat wel deed, moest het de offertes nazien en de opdracht aan de regelmatige offerte met de laagste prijs gunnen. Het OCMW antwoordde dat de toelaatbaarheid van een offerte die door een fout van het bestuur te laat komt, betwist is. Een gunning zonder de twee laattijdige offertes kon door beide laatkomers worden aangevochten, een gunning mét die offertes door de inschrijver die vóór 10 uur had ingediend; tegenover dat risico was herbeginnen een wettig motief. Bovendien kon Delta Thermic niet beweren de laagste regelmatige offerte te hebben ingediend, omdat de offertes nog niet rekenkundig waren nagezien. Voorzitter Paul Lewalle van de VIe kamer behandelde de zaak op 19 november 2010. De opdracht lag onder de Europese drempel, zodat enkel titel 3 van boek IIbis van de wet van 24 december 1993 gold en er geen wachttermijn van toepassing was. De vordering was ingediend binnen de vijftien dagen van artikel 65/23, § 3, gerekend vanaf de ontvangst van de beslissing op 27 oktober, en de uiterst dringende noodzakelijkheid was prima facie aangetoond. Ten gronde vond de Raad de vermeldingen in het proces-verbaal duidelijk. De bewering dat de informatie over de uren verwarring kon zaaien, volstond niet om de beslissing afdoende te motiveren: als er verwarring was, was die het werk van de voorzitter van de openingszitting, die de zitting om 10 uur had geopend. De ontvangen offertes waren bovendien niet als laattijdig geweerd, maar geopend. De vrees voor mogelijke beroepen, waarop het OCMW zich in zijn nota beriep, rechtvaardigde prima facie niet om aan de aanbesteding geen gevolg te geven en de procedure te herbeginnen. Het middel was ernstig. Het OCMW toonde niet aan dat de nadelen van een schorsing zwaarder wogen dan de voordelen. De Raad schorste de beslissing van 11 oktober 2010 — op de dag van de geplande nieuwe opening — beval de onmiddellijke tenuitvoerlegging en de kennisgeving per fax, maar legde geen dwangsom op, omdat niets erop wees dat het OCMW het gezag van gewijsde zou miskennen. De kosten werden aangehouden.
Waarom doet dit ertoe?
Een aanbesteder mag afzien van de gunning of een procedure herbeginnen, maar niet zonder wettig toelaatbaar motief, en dat motief moet uit de beslissing zelf blijken. Dit arrest toont waar de grens ligt wanneer het bestuur zelf de fout maakte. De voorzitter opende de zitting een halfuur vroeger dan het bestek aankondigde, en de offertes die daarna binnenkwamen werden toch geopend en genoteerd. Het OCMW zag een juridisch mijnenveld: weert het de late offertes, dan protesteren de laatkomers; aanvaardt het ze, dan protesteert de inschrijver die op tijd was. Herbeginnen leek de veiligste weg. De Raad van State aanvaardde die redenering niet: de vrees voor beroepen is op zich geen motief om een aanbesteding te laten vallen, en een algemene verwijzing naar ‘verwarring’ volstaat niet wanneer het proces-verbaal duidelijk is en de verwarring door het eigen optreden van het bestuur is ontstaan. Het belang van die grens is praktisch: na de opening kennen alle inschrijvers elkaars prijzen, en wie in een nieuwe ronde opnieuw moet bieden, doet dat met open kaarten. Het arrest heeft ook een vervolg. Een week na de schorsing, op 29 november 2010, trok het OCMW zijn beslissing in; het latere annulatieberoep van Delta Thermic werd daardoor zonder voorwerp (arrest nr. 217.741). Voor de praktijk betekent dit dat een aanbesteder die een eigen procedurefout wil rechtzetten, concreet moet onderzoeken en motiveren of die fout de vergelijking van de offertes en de gelijke behandeling werkelijk in gevaar bracht.
De les
Voor aanbesteders: zorg dat de aankondiging en het bestek hetzelfde uur voor de indiening en de opening vermelden, en open de zitting niet vroeger dan aangekondigd. Gaat het toch mis, onderzoek dan concreet welke offertes wanneer binnenkwamen, of iemand voordeel kon halen uit de vervroegde opening en of de vergelijking van de offertes in het gedrang kwam, en schrijf dat onderzoek uit in de beslissing. Een verwijzing naar ‘mogelijke verwarring’ of naar het risico op beroepen volstaat niet om een aanbesteding te laten vallen, zeker niet nadat de prijzen publiek zijn gemaakt. Voor inschrijvers: noteer het precieze uur waarop u uw offerte indient en vraag een kopie van het proces-verbaal van opening. Hebt u de laagste prijs en wil de overheid herbeginnen, controleer dan of de motivering de werkelijke gevolgen van de fout onderzoekt. Reken uw termijn van vijftien dagen vanaf de dag waarop u de beslissing zelf ontving, maar wacht niet: hier lag de nieuwe opening al vast, en Delta Thermic kreeg haar schorsing precies op die dag.
Te onthouden
- Een beslissing om aan een aanbesteding geen gevolg te geven en de procedure te herbeginnen moet steunen op een wettig toelaatbaar en afdoende gemotiveerd motief (art. 18 wet 24 december 1993).
- De algemene bewering dat de informatie over de uren van indiening en opening ‘verwarring kon zaaien’ volstaat niet wanneer het proces-verbaal van opening duidelijk is.
- Was er verwarring, dan kwam die hier van de voorzitter van de openingszitting, die de zitting om 10 uur opende in plaats van om 10.30 uur zoals het bestek voorschreef.
- Offertes die na de opening binnenkwamen werden niet als laattijdig geweerd, maar geopend en in het proces-verbaal opgenomen.
- De vrees voor mogelijke beroepen van andere inschrijvers rechtvaardigt prima facie niet om de procedure te herbeginnen.
- Onder de Europese drempel gold geen wachttermijn; de termijn van vijftien dagen liep vanaf de ontvangst van de beslissing zelf.
- Geen dwangsom zonder aanwijzing dat het bestuur het arrest niet zal naleven.
Waarop letten
- Een verschil tussen het uur in de aankondiging (10 uur) en het uur van opening in het bestek (10.30 uur).
- Het exacte uur waarop de voorzitter de openingszitting voor geopend verklaart.
- De behandeling van offertes die na de opening binnenkomen: wie ze opent en in het proces-verbaal opneemt, kan zich daarna moeilijk op hun laattijdigheid beroepen om alles over te doen.
- De motivering van een beslissing om te herbeginnen nadat de prijzen publiek zijn gemaakt.
- Het verschil tussen de kennisname van een beslissing (brief van 12 oktober) en de ontvangst van de beslissing zelf (27 oktober).
Stel jezelf de vraag
Vermelden uw aankondiging en uw bestek hetzelfde uur voor de indiening en voor de opening van de offertes? Begint de openingszitting op het uur dat in de opdrachtdocumenten staat? Als u een procedure wilt herbeginnen wegens een eigen fout, hebt u dan concreet onderzocht en gemotiveerd of die fout de vergelijking van de offertes of de gelijke behandeling werkelijk aantastte? Steunt uw beslissing om niet te gunnen op meer dan de vrees dat iemand in beroep zal gaan? Hebt u als inschrijver het uur van indiening van uw offerte en het proces-verbaal van opening bewaard?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →