Laagste bieder voor een Schaarbeeks rusthuis wordt geweerd om één blanco pagina in het veiligheidsplan — en de Raad van State geeft het OCMW gelijk
Sogepar Construct had met 532.902,07 euro de laagste prijs voor het pleister- en plafondwerk van rusthuis ‘La Cerisaie’, maar het OCMW van Schaarbeek weerde haar offerte omdat pagina 16 van het veiligheids- en gezondheidsplan — de op straffe van nietigheid te ondertekenen raming van de veiligheidskost — blanco was; de Raad van State zag daarin prima facie een substantiële onregelmatigheid en verwierp de vordering bij uiterst dringende noodzakelijkheid.
Wat gebeurde er?
Het OCMW van Schaarbeek schreef in juli 2010 via een openbare aanbesteding, met Europese bekendmaking, de wederopbouw uit van het rust- en verzorgingstehuis ‘La Cerisaie’ aan de Haachtsesteenweg. Perceel 02 betrof scheidingswanden, pleisterwerk en valse plafonds. Bij de opening op 30 augustus 2010 lagen acht offertes op tafel. De BVBA Sogepar Construct was de goedkoopste met 532.902,07 euro excl. btw, vóór de NV Poels Romain met 555.649,78 euro. Twee inschrijvers vielen af bij de kwalitatieve selectie, de offerte van Ch. Jamar werd geweerd wegens een niet-ondertekende samenvattende opmeting, en die van Sogepar Construct omdat ze ‘haar prijsborderel Veiligheid niet behoorlijk ingevuld had ingediend’. De offerte van Poels Romain werd rekenkundig verbeterd: voor post 02.30.0920 had ze geen prijs opgegeven, en op basis van de regelgeving werd een eenheidsprijs van 217,45 euro berekend, goed voor 6.740,95 euro extra. Op 23 september 2010 gunde de raad voor maatschappelijk welzijn het perceel aan Poels Romain voor 562.390,73 euro excl. btw — 29.488,66 euro meer dan de prijs van Sogepar Construct. De beslissing werd pas met een brief van 17 november 2010 meegedeeld en kwam op 24 november 2010 aan. Dezelfde dag vroeg de advocaat van Sogepar Construct de intrekking van de beslissing; het OCMW bevestigde enkel de ontvangst. Op 2 december 2010 volgde een enig verzoekschrift tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid en vernietiging. Het eerste middel betoogde dat de offerte volledig was: de veiligheidspagina 14 van het plan was ingevuld en zelfs geparafeerd, de veiligheidskost was over alle posten verdeeld, en het niet herhalen van die gegevens op pagina 16 was hooguit een vormfout. De Raad volgde dat niet. Pagina 14 bevatte de lijst van veiligheidsposten met hun bedragen en vergde geen handtekening. Pagina 16 — ‘Raming van de kostprijs van de veiligheid’, ‘in te vullen en te ondertekenen door de inschrijver’ — bevatte andere verbintenissen: kennisname en naleving van het plan, beschrijving van de eigen risico’s van de onderneming en eventuele bijkomende maatregelen, en de bevestiging dat de veiligheidskost geen extra post is maar over de posten van de opmeting is verdeeld. Het formulier vermeldde uitdrukkelijk dat de offerte nietig kon worden verklaard bij ontbreken of niet-ondertekening ervan. In de offerte van Sogepar Construct was die pagina volledig blanco, zonder datum of handtekening. Het OCMW kon daardoor niet nagaan of de uitvoeringsmiddelen van de inschrijver bijzondere risico’s inhielden, of er bijkomende maatregelen waren voorzien en tegen welke kost. Ook het tweede middel — ongelijke behandeling, omdat Poels Romain wél een verbetering kreeg — faalde: een weggelaten eenheidsprijs mag de aanbesteder bij aanbesteding zelf rekenkundig herstellen zonder contact met de inschrijver, terwijl een ontbrekende veiligheidsverklaring enkel door de inschrijver zelf kon worden aangevuld. Buiten een afrondingsverbetering van 0,10 euro voor Callewaert bleek prima facie geen andere verbetering te zijn doorgevoerd. Het verzoek was wel tijdig en de uiterst dringende noodzakelijkheid aanvaard, maar zonder ernstig middel werd de vordering verworpen; de kosten werden aangehouden.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest toont hoe hard een veiligheids- en gezondheidsplan in een bestek kan aankomen. Wat de inschrijver als een overbodige herhaling zag — pagina 14 was toch al ingevuld — beschouwde de Raad als een afzonderlijke verklaring met eigen inhoud: verbintenissen, eigen risico’s, eventuele bijkomende maatregelen en de bevestiging dat de veiligheidskost in de posten zit. Omdat het formulier zelf de nietigheid aankondigde en de bewoordingen ‘ondubbelzinnig’ waren, mocht de aanbesteder de offerte onregelmatig verklaren, ook al was ze bijna 30.000 euro goedkoper. Even leerrijk is het onderscheid dat de Raad maakt tussen twee soorten gebreken. Een weggelaten eenheidsprijs is in een aanbesteding een herstelbaar gebrek: de regelgeving bevat zelf een rekenmethode, en de aanbesteder kan zonder overleg met de inschrijver een prijs invullen. Een ontbrekende verklaring of verbintenis kan alleen de inschrijver zelf aanvullen, en dat zou in een openbare aanbesteding — waar contact tijdens de analyse in principe verboden is — neerkomen op het verbeteren van de offerte na de opening. Wie gelijke behandeling inroept, moet dus aantonen dat de gebreken werkelijk vergelijkbaar zijn.
De les
Voor inschrijvers: behandel elk formulier dat het bestek ‘in te vullen en te ondertekenen’ noemt als een aparte verbintenis, ook als u denkt dat de informatie elders in uw offerte al staat. Zeker in veiligheids- en gezondheidsplannen zit vaak een verklaring waarvan het ontbreken met nietigheid wordt bedreigd. Een interne checklist die elke handtekeningplaats in het bestek afvinkt, kost minder dan een verloren opdracht. En verwacht geen gelijke behandeling met een concurrent wiens gebrek van een andere aard is: een weggelaten prijs kan de aanbesteder herstellen, een ontbrekende verklaring niet. Voor aanbesteders: kondig de sanctie van nietigheid duidelijk aan in het formulier zelf en motiveer in het analyseverslag waarom een gebrek substantieel is. Een duidelijk onderscheid tussen herstelbare rekenfouten en onherstelbare verklaringsgebreken maakt uw beslissing bestand tegen een verwijt van ongelijke behandeling.
Te onthouden
- Een blanco, niet-ondertekende pagina ‘Raming van de kostprijs van de veiligheid’ in het veiligheids- en gezondheidsplan kan een substantiële onregelmatigheid zijn wanneer het formulier zelf de nietigheid aankondigt.
- Informatie die op een andere pagina staat (hier pagina 14), vervangt niet de verbintenissen en verklaringen die een afzonderlijk formulier (pagina 16) vraagt.
- Het OCMW kon zonder die pagina niet nagaan welke eigen risico’s en bijkomende veiligheidsmaatregelen de inschrijver voorzag, en tegen welke kost.
- Een weggelaten eenheidsprijs mag in een aanbesteding door de aanbesteder rekenkundig worden hersteld (artt. 111-112 KB 8 januari 1996); een ontbrekende verklaring kan enkel de inschrijver zelf aanvullen — dus geen ongelijke behandeling.
- De laagste bieder werd geweerd ondanks een prijs die 29.488,66 euro lager lag dan die van de gekozen opdrachtnemer.
- Het verzoekschrift binnen vijftien dagen na ontvangst van de beslissing volstond om de uiterst dringende noodzakelijkheid aan te nemen.
Waarop letten
- Formulieren in het veiligheids- en gezondheidsplan die apart moeten worden ingevuld en ondertekend.
- Uitdrukkelijke nietigheidsbedingen in de formulieren van het bestek.
- Het onderscheid tussen herstelbare prijsweglatingen en onherstelbare ontbrekende verklaringen.
- Het verbod op contact met inschrijvers tijdens de analyse in een openbare aanbesteding.
- De vergelijkbaarheid van gebreken wanneer u gelijke behandeling inroept.
Stel jezelf de vraag
Hebt u in uw offerte elke pagina van het veiligheids- en gezondheidsplan die het bestek ‘in te vullen en te ondertekenen’ noemt, ook effectief ingevuld, gedateerd en ondertekend? Gaat u er weleens van uit dat informatie die elders in uw offerte staat, een gevraagd formulier overbodig maakt? Weet u welk onderscheid de regelgeving maakt tussen een weggelaten eenheidsprijs (door de aanbesteder herstelbaar) en een ontbrekende verklaring of verbintenis? Als aanbesteder: staat de sanctie van nietigheid ondubbelzinnig in uw formulieren, en verklaart uw analyseverslag waarom een gebrek substantieel is? Als aanbesteder: kunt u verantwoorden waarom u bij de ene inschrijver een rekenkundige verbetering doorvoert en bij de andere een offerte weert?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →