Twaalf pv’s van non-conformiteit, 40 punten op 100: Construct Time verliest ‘haar’ Naamse meterperceel, en de Raad van State weigert de punten zelf te herwegen
De Waalse distributie-intercommunales mochten de zittende aannemer Construct Time niet selecteren voor het perceel ‘meters en aansluitingen in de regio Namen’ omdat zij in haar lopende contract na twaalf processen-verbaal van non-conformiteit nog maar 40 van de 100 punten had, terwijl de aankondiging er minstens 65 % eiste: zo’n selectiecriterium op basis van eerdere uitvoering is volgens de Raad van State geoorloofd, voldoende gemotiveerd en geen verkapte uitsluitingsgrond, en de betwisting van de pv’s zelf hoort bij de gewone rechter.
Wat gebeurde er?
In 2008 had de NV Construct Time van de Waalse distributie-intercommunales het contract CPTNA11164 binnengehaald: de plaatsing en vervanging van budgetmeters en van ontvangers voor de afstandsbediening van elektriciteitsmeters bij residentiële klanten in de regio Namen. Het contract werd in onderling akkoord verlengd tot 30 juni 2011, omdat de opvolgende procedure vertraging had opgelopen. Die opvolger werd op 14 juli 2010 aangekondigd in het Publicatieblad van de Europese Unie en in het Bulletin der Aanbestedingen: een raamovereenkomst voor aansluitingswerken en werken aan meters en aansluitingen op de bestaande elektriciteits- en gasnetten in de Waalse provincies, in 32 percelen, geraamd op 26.260.000 euro, uit te voeren van 1 juli 2011 tot 30 juni 2012, via een onderhandelingsprocedure met bekendmaking in twee fasen (selectie, daarna offertes). Punt VI.3, 8, van de aankondiging bepaalde dat enkel ondernemingen in aanmerking kwamen die ‘minstens 65 % van de punten’ hadden behaald en geen twee processen-verbaal van tekortkoming (‘PV de carence’) hadden gekregen in het lopende of minder dan 24 maanden geleden afgesloten contract voor dezelfde regio en hetzelfde domein. Het bestek van de lopende contracten (CCA3) legde de rekensom vast: elk contract start met 100 punten, elk bevestigd proces-verbaal van non-conformiteit kost 5 punten, elk proces-verbaal van tekortkoming 20. Construct Time stelde zich kandidaat voor de percelen 1 tot 5. Bij brief van 17 december 2010 meldde ORES, namens de intercommunales IDEG, IEH, IGH, Interest, Interlux, Intermosane, Sedilec en Simogel, dat Construct Time niet geselecteerd was voor perceel 5 (E1, regio Namen): haar puntensaldo voor het contract CPTNA11164 bedroeg 40 op 100. Voor de percelen 1 (Charleroi), 2 (Bergen), 3 (Doornik-Moeskroen) en 4 (Waals-Brabant) werd ze wel geselecteerd. Construct Time vroeg op 21 december 2010 per fax en op 27 december 2010 via haar advocaten de notulen van de beslissing op; ORES bezorgde ze op 28 december 2010, en op 30 december 2010 volgde de vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Construct Time had twaalf processen-verbaal van non-conformiteit ontvangen. Zes ervan betroffen de verplaatsing van een werfleider terwijl Construct Time de dag voordien op de hoogte was gebracht van de annulering van het werk; vijf betroffen het ontbreken van een hoogwerker op de werf. Volgens Construct Time waren dat kleinigheden die niet waren gefactureerd, volgde er nooit een proces-verbaal van tekortkoming of een evaluatierapport, en toonde de verlenging van haar contract in november 2010 net aan dat de intercommunales tevreden waren. Voorzitter f.f. Paul Lewalle ruimde eerst de excepties op. Het beroep tegen een ‘eventuele’ gunningsbeslissing was zonder voorwerp, want de gunningsfase was nog niet gestart. De vertegenwoordiging van Construct Time door haar gedelegeerd bestuurder Stéphane Nizet was, hoewel ‘niet vrij van dubbelzinnigheid’, prima facie in orde. Construct Time had belang, ze had met de nodige spoed gehandeld en hoefde de aankondiging niet vooraf aan te vechten. ORES werd niet buiten de zaak gesteld, omdat zij een actieve rol had gespeeld in de informatie van de kandidaat. Ten gronde haalde het enige middel het in geen enkele van zijn drie onderdelen. Het criterium van 65 punten steunde op objectieve regels die in de aankondiging en het bestek waren bekendgemaakt, zoals artikel 16, § 2, van het KB van 10 januari 1996 vereist; het was niet onevenredig gelet op het voorwerp van de opdracht en brak de gelijkheid niet, want kandidaten die geen partij waren bij het vorige contract werden niet verhinderd mee te dingen. De motivering verwees naar het criterium en naar het puntensaldo, en de berekeningswijze stond in het bestek; ze was dus afdoende. En Construct Time toonde niet aan dat het om een verkapte uitsluitingsgrond buiten artikel 17 ging: het was een selectiecriterium op basis van de antecedenten van de kandidaat. Wat Construct Time eigenlijk betwistte — de ernst van de verweten tekortkomingen en de score van 40 op 100 — raakt aan de uitvoering van het contract en dus aan burgerlijke rechten, waarover krachtens artikel 144 van de Grondwet uitsluitend de hoven en rechtbanken oordelen, ook wanneer dat wordt aangevoerd tegen een afsplitsbare akte zoals de selectiebeslissing. De vordering werd verworpen; de kosten van 175 euro kwamen ten laste van Construct Time. Eerste auditeur-afdelingshoofd Derouaux had in dezelfde zin geadviseerd.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest raakt aan een vraag die voor elke zittende aannemer telt: kan een aanbesteder slechte punten uit het lopende contract laten doorwegen bij de selectie voor het volgende? De Raad van State antwoordt prima facie ja, mits het criterium objectief is, vooraf in de aankondiging staat en op een kenbare berekening steunt. Hij ziet er geen verkapte uitsluitingsgrond in, maar een selectiecriterium op basis van antecedenten, en hij ziet geen ongelijke behandeling van nieuwkomers die zonder voorgeschiedenis meedingen. Opvallend is de logica van de percelen: dezelfde aannemer kan geschikt bevonden worden voor Charleroi, Bergen, Doornik-Moeskroen en Waals-Brabant, en toch uit de boot vallen in Namen, precies waar hij de zittende aannemer was. Het tweede, misschien belangrijkere punt is procedureel. De werkelijke strijd ging over de pv’s: waren een vergeefse verplaatsing en een ontbrekende hoogwerker echt non-conformiteiten? Die vraag laat de Raad liggen, omdat ze over de uitvoering van het contract gaat en dus tot de gewone rechter behoort. Een aannemer die zijn punten wil verdedigen, moet dat dus tijdens de uitvoering doen, en desnoods bij de burgerlijke rechter — niet pas bij de Raad van State wanneer de niet-selectie al een feit is. Dat de aanbesteder het contract intussen verlengde, verandert daar niets aan.
De les
Voor aannemers die een lopend contract uitvoeren: lees de regeling over non-conformiteiten en puntenaftrek in uw bestek als een selectieregel voor de volgende opdracht. Betwist elk proces-verbaal van non-conformiteit meteen, schriftelijk en gemotiveerd, en reken er niet op dat een verlenging van uw contract of het uitblijven van een proces-verbaal van tekortkoming bewijst dat alles in orde is. Wilt u de punten zelf aanvechten, dan is dat een geschil over de uitvoering, dat bij de gewone rechter thuishoort; de Raad van State herweegt ze niet. Lees ook de aankondiging aandachtig: wie er een selectiedrempel op basis van eerdere prestaties in aantreft, weet vooraf waar hij staat. Voor aanbesteders: een selectiecriterium dat steunt op de prestaties in eerdere contracten kan standhouden, op voorwaarde dat het objectief is, vooraf bekendgemaakt wordt, gekoppeld is aan dezelfde regio en hetzelfde domein, en dat de berekening ervan in de contractdocumenten staat. Motiveer de niet-selectie met het concrete puntensaldo en de verwijzing naar het criterium.
Te onthouden
- Een selectiecriterium dat steunt op de prestaties in een lopend of recent afgesloten contract (hier minstens 65 % van de punten en geen twee processen-verbaal van tekortkoming) is prima facie verenigbaar met art. 16, § 2, KB 10 januari 1996, mits het objectief is en vooraf bekendgemaakt.
- Zo’n criterium is geen verkapte uitsluitingsgrond buiten de limitatieve lijst van art. 17, maar een selectiecriterium op basis van de antecedenten van de kandidaat.
- Het criterium breekt de gelijkheid niet: kandidaten zonder voorafgaand contract worden niet verhinderd mee te dingen.
- De motivering van de niet-selectie is afdoende wanneer ze verwijst naar het criterium in de aankondiging en naar het puntensaldo, en de berekening in het bestek staat (5 punten per non-conformiteit, 20 per proces-verbaal van tekortkoming).
- De betwisting van de verweten tekortkomingen en van de score in het lopende contract betreft de uitvoering van het contract en behoort, krachtens art. 144 Grondwet, tot de gewone rechter — ook als ze wordt aangevoerd tegen een afsplitsbare selectiebeslissing.
- Een vordering tegen een ‘eventuele’ gunningsbeslissing in een procedure waarvan de gunningsfase nog niet is gestart, is zonder voorwerp.
Waarop letten
- Contractuele puntensystemen voor non-conformiteiten die in de aankondiging van een volgende opdracht als selectiedrempel worden gebruikt.
- De beperking van zo’n drempel tot dezelfde regio en hetzelfde domein, waardoor een aannemer voor het ene perceel wel en voor het andere niet geselecteerd wordt.
- De bevoegdheidsgrens tussen de Raad van State (selectiebeslissing) en de gewone rechter (uitvoering van het contract).
- Het tijdig opvragen van de notulen van de selectiebeslissing om de termijn voor de vordering bij uiterst dringende noodzakelijkheid te halen.
- De vertegenwoordigingsregels van de verzoekende vennootschap bij de beslissing om in rechte te treden.
Stel jezelf de vraag
Weet u hoeveel punten u in uw lopende contracten nog hebt, en of de aankondiging van de volgende opdracht daar een selectiedrempel aan koppelt? Betwist u elk proces-verbaal van non-conformiteit meteen en schriftelijk, in het besef dat het later uw selectie kan kosten? Beseft u dat de Raad van State niet oordeelt over de gegrondheid van pv’s uit de uitvoering van een contract, en dat u daarvoor bij de gewone rechter moet zijn? Hebt u de notulen van een niet-selectiebeslissing meteen opgevraagd, zodat u binnen de termijn van vijftien dagen kunt reageren? Als aanbesteder: staat de berekeningswijze van uw prestatiepunten in de contractdocumenten, en is het selectiecriterium vooraf in de aankondiging opgenomen en beperkt tot dezelfde regio en hetzelfde domein?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →