De goedkoopste eindigt derde met 18 op 70 en niemand legt uit waarom: Raad van State vernietigt gunning van de sportuitrusting voor de omnisporthal van Couvin omdat een puntentabel geen motivering is
Technic-Floor bood met 120.807,02 euro de laagste prijs voor de sportuitrusting van de omnisporthal van Couvin, maar eindigde derde achter Sporta De Waele; de Raad van State vernietigde de gunning omdat het verslag waarop de intercommunale steunde enkel uit puntentabellen bestond, zonder enige verantwoording, en een toelichtende nota van na de beslissing of een brief met de puntendetails dat gebrek niet konden herstellen.
Wat gebeurde er?
De Association intercommunale des sports du sud-Namurois et du sud-Hainaut, met zetel in Couvin, wilde haar nieuwe omnisporthal in Couvin uitrusten. Op 17 november 2008 keurde de raad van bestuur het bestek nr. 08.N10 van 29 september 2008 goed, voor een globale raming van 251.587,60 euro exclusief btw, via een algemene offerteaanvraag. De opdracht had twee percelen: perceel 1 voor de sportuitrusting, perceel 2 voor de inrichting van een klimzaal met vliesgevel. Voor perceel 1 golden zes gunningscriteria, samen goed voor 250 punten: de prijs (80), de naleving van de gevraagde technische kenmerken (70), de uitvoeringstermijn (40), de kwaliteit en afwerking van de materialen (30), de naleving van de normen (20) en de omvang en duur van de waarborg (10). Het bestek gebruikte een rangschikkingsformule: de eerste kreeg per criterium het maximum, de anderen dat maximum verminderd met (positie min één) maal de punten gedeeld door het aantal kandidaten, naar boven afgerond. Voor perceel 1 kwamen vier offertes binnen: Technic-Floor uit Angleur voor 120.807,02 euro, Sporta De Waele uit Zele voor 127.584,29 euro, Allard Sport uit Virton voor 141.258 euro en Idemma Sport uit Thimister voor 146.375,13 euro, telkens exclusief btw. In zijn verslagen van 20 maart 2009 stelde ontwerper Jean-Pierre Noël voor om perceel 1 aan Sporta De Waele te gunnen: die kwam op 220 punten, Technic-Floor op 166, goed voor de derde plaats. Op 23 maart 2009 gunde de raad van bestuur perceel 1 aan Sporta De Waele voor 127.584,29 euro en perceel 2 aan Idemma Sport voor 122.356,22 euro, en gaf hij opdracht de levering binnen de 30 werkdagen van het bestek uit te voeren, ‘gezien de inhuldiging gepland op 7 mei’. Perceel 2 werd niet betwist. Technic-Floor kreeg op 24 maart een brief dat haar offerte niet was gekozen, zonder vermelding van de beroepsmogelijkheden. Op 27 maart vroeg ze de gedetailleerde vergelijking. Het antwoord van 6 april 2009 bevestigde de derde plaats en gaf haar eigen punten: 80 op 80 voor de prijs, 18 op 70 voor de technische kenmerken, 40 op 40 voor de termijn, 8 op 30 voor kwaliteit en afwerking, 10 op 20 voor de normen en 10 op 10 voor de waarborg. Op 25 mei 2009 vorderde Technic-Floor de vernietiging van de gunning van perceel 1. De intercommunale betwistte eerst de ontvankelijkheid. De Raad oordeelde dat de beroepstermijn nooit was beginnen te lopen, omdat de brief van 24 maart de vermeldingen van artikel 19, tweede lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State miste; het beroep was hoe dan ook tijdig. Dat Technic-Floor derde stond, ontnam haar het belang niet: wie aan de procedure deelnam, heeft volgens de Raad een voldoende moreel belang om de wettigheid van de afwijzing van zijn offerte te laten onderzoeken. De intercommunale voerde ook aan dat de offerte veel Engelstalige passages bevatte, tegen het bestek in. Maar ze had die onregelmatigheid bij het onderzoek van de offertes niet vastgesteld, en kon ze dus niet pas voor de Raad inroepen. Ten gronde klaagde Technic-Floor aan dat ze niet begreep waarom ze 18 op 70, 8 op 30 en 10 op 20 had gekregen. De Raad stelde vast dat de gunningsbeslissing verwees naar het verslag van 20 maart 2009, en dat dat verslag uitsluitend bestond uit tabellen met de punten per inschrijver en per post, zonder dat ook maar één score van enige verantwoording was voorzien. Een ‘toelichtende nota’ van de intercommunale droeg de datum van 10 juli 2009, na de bestreden beslissing, en telde dus niet mee. Ook de brief van 6 april kon de gebrekkige motivering van de beslissing zelf niet goedmaken: de formele motiveringsplicht slaat op de beslissing, niet op de brieven die haar meedelen. De Raad besloot dat het toekennen van punten per criterium en de rangschikking die daaruit volgt, niet laten zien waarom de aanbesteder precies die keuze maakte. Een beslissing die enkel op die punten en die rangschikking steunt, is niet afdoende gemotiveerd. Op 9 februari 2011 vernietigde de VIe kamer, voorgezeten door kamervoorzitter Odile Daurmont en op verslag van staatsraad Paul Lewalle, de gunning van perceel 1 aan Sporta De Waele, overeenkomstig het eensluidend advies van eerste auditeur Thibaut. De kosten, 175 euro, kwamen ten laste van de intercommunale.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest past een principe toe dat ook in latere rechtspraak terugkeert: punten zijn geen motivering. Een tabel met scores vertelt een inschrijver hoeveel punten hij kreeg, maar niet waarom. Wie, zoals Technic-Floor, de goedkoopste offerte indiende en toch op de derde plaats eindigde, moet uit de beslissing of het verslag waarop ze steunt kunnen afleiden wat er aan haar technische kenmerken, materialen en normen schortte. Opvallend is ook hoe de Raad de verdedigingslinies van de aanbesteder één voor één afsluit. Een toelichtende nota die na de beslissing wordt opgesteld, telt niet mee. Een brief met de puntendetails is geen motivering van de beslissing zelf. En een onregelmatigheid in de offerte, hier de Engelstalige passages, die de aanbesteder bij het onderzoek niet heeft vastgesteld, kan hij niet pas in de procedure voor de Raad bovenhalen. Het arrest bevestigt ook twee procedurele punten die voor afgewezen inschrijvers nuttig blijven: een kennisgeving zonder vermelding van de beroepsmogelijkheden laat de beroepstermijn niet lopen, en een inschrijver die niet tweede maar derde eindigde, behoudt zijn belang. De inhuldiging die op 7 mei gepland stond, verklaart waarom de intercommunale haast had; ze verklaart niet waarom de punten zonder uitleg bleven.
De les
Voor aanbesteders: motiveer elke score op de kwalitatieve criteria in het evaluatieverslag zelf, met concrete verwijzingen naar wat elke offerte bood of miste, en maak dat verslag vóór de beslissing af. Een uitleg die u achteraf opstelt, of die u enkel in een brief aan de afgewezen inschrijver geeft, redt de beslissing niet. Stelt u een onregelmatigheid vast, vermeld ze dan in de beslissing; anders kunt u ze later niet meer inroepen. En vermeld in de kennisgeving de beroepsmogelijkheden, of de beroepstermijn loopt niet. Voor inschrijvers: een derde plaats is geen reden om af te zien van een beroep als de motivering niet meer is dan een puntentabel. Vraag na de kennisgeving meteen de gemotiveerde gunningsbeslissing op, en kijk of er bij elke score een verantwoording staat. Ontbreekt die, dan hebt u een sterk middel, ook als u de goedkoopste was en op de prijs de volle punten kreeg.
Te onthouden
- Het toekennen van punten per criterium en de rangschikking die daaruit volgt, laten niet zien waarom de aanbesteder een offerte verkoos; een beslissing die enkel daarop steunt, is niet afdoende gemotiveerd.
- Een toelichtende nota die na de gunningsbeslissing is opgesteld (hier van 10 juli 2009), telt niet mee bij de beoordeling van de motivering.
- Een brief die de afgewezen inschrijver zijn punten meedeelt, kan de gebrekkige motivering van de beslissing zelf niet goedmaken.
- Een kennisgeving zonder vermelding van de beroepsmogelijkheden (art. 19, tweede lid, RvS-wetten) laat de beroepstermijn niet lopen.
- Een inschrijver die aan de procedure deelnam, behoudt een voldoende belang, ook als hij derde gerangschikt is.
- Een onregelmatigheid die de aanbesteder bij het onderzoek van de offertes niet vaststelde (hier Engelstalige passages), kan hij niet pas voor de Raad van State inroepen.
- Gunning van perceel 1 vernietigd; kosten van 175 euro ten laste van de intercommunale.
Waarop letten
- Een verantwoording bij elke score op de kwalitatieve criteria, in het verslag dat vóór de beslissing bestaat.
- Toelichtingen die pas na de beslissing worden opgesteld of enkel in briefwisseling staan.
- De vermelding van de beroepsmogelijkheden in de kennisgeving.
- Onregelmatigheden die de aanbesteder achteraf ontdekt maar in de beslissing niet vermeldde.
- Grote puntenverschillen op technische criteria bij de goedkoopste inschrijver zonder enige uitleg.
Stel jezelf de vraag
Als aanbesteder: staat bij elke score in uw evaluatieverslag een concrete verantwoording, of enkel een cijfer? Is het verslag af op het moment dat de beslissing wordt genomen? Vermeldt u in de beslissing de onregelmatigheden die u in offertes vaststelt? Bevat uw kennisgeving aan afgewezen inschrijvers de beroepsmogelijkheden en termijnen? Als inschrijver: hebt u de gemotiveerde gunningsbeslissing en het verslag opgevraagd, en niet enkel uw eigen punten? Begrijpt u uit die stukken waarom u op elk kwalitatief criterium punten verloor? Weet u dat een ontbrekende vermelding van de beroepsmogelijkheden de termijn kan openhouden?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →