Een laagste prijs is niet 'abnormaal laag' als hij 45% boven jouw eigen raming ligt
Hoewel de winnende offerte voor één onderpost zeven keer lager lag dan die van de verzoeker, weigert de Raad van State de gunning te schorsen — want de prijs lag nog steeds 45% boven de raming van de aanbestedende overheid, en daarmee viel ze niet onder de wettelijke verplichting tot prijsverantwoording.
Wat gebeurde er?
Het Institut Jules Bordet schreef een openbare aanbesteding uit voor de bouw van een nieuw kankerziekenhuis op de ULB-campus in Anderlecht. Perceel 1 was het gros œuvre fermé (NIBI-14-01-GO), een opdracht van vele miljoenen. Zes ondernemingen schreven in, waaronder de tijdelijke maatschap GALERE–CEI DE MEYER (verzoeker) en CFE–CIT BLATON–LOUIS DE WAELE (de uiteindelijke winnaar). Uit het analyseverslag bleek dat slechts twee offertes door de kwalitatieve selectie kwamen en regelmatig waren — die van CFE c.s. (laagste) en ERAERTS–JAN DE NUL–STRABAG (tweede). Indien alle offertes door de selectie waren gegaan, zou GALERE op de derde plaats hebben gestaan, na CFE en BESIX. Op 7 april 2015 informeerde Bordet de verzoekers dat de opdracht aan CFE c.s. werd gegund. GALERE trok in extreme urgentie naar de Raad van State met drie middelen. Het eerste middel — onbevoegd orgaan of gebrekkige motivering omdat enkel een brief van de projectdirecteur was bijgevoegd, niet de eigenlijke beraadslaging — werd afgewezen: Bordet kon aantonen dat de raad van bestuur op 27 maart 2015 de conclusies van het rapport had goedgekeurd, en een fout in de kennisgeving tast de wettigheid van de beslissing zelf niet aan. Het derde middel was het meest concrete. GALERE wees op post 01.7.1 'Blocs à haute densité': hun eenheidsprijs lag op €7.365/m³, die van CFE op €1.163/m³ — zeven keer lager. GALERE rekende voor dat dit verschil in deze ene post neerkwam op ongeveer twee miljoen euro exclusief btw. Volgens hen had Bordet die offerte moeten bevragen op grond van artikel 21, §3 KB 15/07/2011 (verplichting tot prijsverantwoording bij abnormaal laag of hoog lijkende prijs). De Raad volgde dat niet. Bordet had het bewuste onderdeel in haar raming op €800/m³ geschat. Met €1.163/m³ lag de prijs van CFE dus 45% boven de raming, niet onder. Het feit dat één of meerdere andere inschrijvers een veel hogere prijs hadden geboden, en dat GALERE en Bordet zich op dezelfde gespecialiseerde firma (VERITAS) hadden gebaseerd voor hun raming, was niet voldoende om de eigen raming van Bordet als kennelijk onredelijk te bestempelen. De aanbestedende overheid beschikt over een ruime beoordelingsbevoegdheid bij de inschatting of een prijs 'abnormaal' is, en die werd hier niet kennelijk overschreden. De UDN-vordering werd dan ook verworpen, met €850 kosten voor verzoekers.
Waarom doet dit ertoe?
Bid managers die een concurrent met opvallend lage eenheidsprijzen zien winnen, kijken vaak meteen naar de plicht tot prijsverantwoording. Dit arrest toont: die plicht ontstaat niet automatisch zodra er een spectaculair verschil is tussen offertes onderling. Het scharniert op het verschil ten opzichte van de raming van de aanbesteder. Als de winnende prijs nog steeds boven de raming ligt, kun je de aanbesteder bezwaarlijk verwijten dat hij die prijs niet 'abnormaal' achtte. Voor aanbestedende overheden: een degelijke, gedocumenteerde raming — met steun van een externe deskundige — is wat je beschermt tegen prijsdiscussies achteraf.
De les
Als je in een UDN het abnormaal lage karakter van een concurrentenprijs wil aanvechten: vergelijk niet alleen met je eigen prijs, vergelijk met de raming van de aanbesteder. Als die raming nog onder de aangevochten prijs ligt, sta je zwak. Vraag ook of de raming zelf kennelijk onredelijk is — dat is een tweede front. Voor aanbesteders: bouw je raming op met externe expertise en documenteer de methodologie, want bij een prijsdiscussie is je raming het ankerpunt waarop de rechter beoordeelt.
Te onthouden
- Art. 21, §3 KB 15/07/2011 verplicht de aanbesteder alleen tot bevraging bij een prijs die 'abnormaal' laag of hoog lijkt — de aanbesteder heeft daarbij een ruime beoordelingsmarge
- De referentie voor 'abnormaal' is in de eerste plaats de eigen raming van de aanbesteder, niet de offertes van concurrenten
- Een prijs die 45% boven de raming ligt, is niet zomaar 'abnormaal laag' — ook al wijken andere offertes daar fors van af
- Een degelijk gemotiveerde raming met steun van een gespecialiseerd extern bureau wordt door de Raad niet snel als kennelijk onredelijk weerlegd
- Een fout in de kennisgeving van een gunningsbeslissing tast de wettigheid van de beslissing zelf niet aan, op voorwaarde dat de bevoegde organ wel degelijk heeft beslist
Waarop letten
- Een prijsdiscussie waarbij verzoekers alleen vergelijken met hun eigen prijs of die van andere inschrijvers, niet met de raming van de aanbesteder
- Een raming opgesteld door een gespecialiseerd extern bureau — dat is een sterke verdediging voor de aanbesteder
- Eenheidsprijzen voor specifieke posten die binnen de globale opdracht slechts een fractie vertegenwoordigen — zelfs grote verschillen vermijden geen schorsing als de globale offerte sluitend is
- Het verschil tussen de plicht een prijs te bevragen (art. 21) en de plicht een onregelmatige offerte te weren (art. 95) — beide hebben hun eigen activeringsdrempel
Stel jezelf de vraag
Een concurrent wint met een fors lagere prijs voor een welbepaalde post. Vóór je een UDN start: vraag (via inzagerecht of openbare documenten) de raming van de aanbestedende overheid op. Ligt de winnende prijs onder die raming? Dan heb je een kandidaat-middel. Ligt hij boven? Dan moet je tweede front het kennelijk onredelijk karakter van de raming zelf zijn — wat een veel zwaardere bewijslast is.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →