Wie een komma één positie te ver zet en daarmee €379.000 boven de markt eindigt, kan dat niet achteraf de aanbesteder verwijten
Renotec voerde voor de werfsignalisatie van de Zelzatetunnel een eenheidsprijs van duizendtallen op waar dat een honderdtal had moeten zijn — €379.000 of 15% van haar totale offerte — en eiste dat AWV deze 'kennelijke materiële vergissing' rechtzette; de Raad van State weigert, omdat de fout niet 'apert' was en zowel cijfers als letters hetzelfde verkeerde bedrag droegen.
Wat gebeurde er?
In mei 2016 schreef het Agentschap Wegen en Verkeer een open aanbesteding uit voor de sanering van de Zelzatetunnel in de N49/E34: vervangen van brandwerende schuif- en vluchtdeuren, spuitbeton aanbrengen, asfaltverhardingen vernieuwen, voegmoten dichten. Vijf inschrijvers boden: BAM Contractors (€2.350.960,24 excl. btw), Aswebo (€2.470.548,61), Renotec (€2.495.139,07), Trafiroad (€2.686.384,42) en Stadsbader (€3.146.936,03). Bij het rekenkundig nazicht corrigeerde AWV enkele kleine afrondingen. In het prijsonderzoek viel iets op: voor post 164 (werfsignalisatie, DRIS-borden) was Renotec's eenheidsprijs 'volledig buiten proportie'. Renotec's offerte vermeldde voor die post een eenheidsprijs in duizendtallen, terwijl de andere vier inschrijvers in honderdtallen zaten. AWV oordeelde echter dat dit géén abnormale prijs van BAM betrof (BAM zat dichtbij het gemiddelde); het wees enkel op het uitzonderlijke karakter van Renotec's en Stadsbader's prijzen op die specifieke post. De gunning ging op 29 juli 2016 naar BAM. Renotec ging in beroep (haar UDN-vordering was al verworpen op 20 september 2016 in arrest 235.794) en voerde aan dat zij een 'zuiver materiële vergissing' had begaan onder artikel 96 van het KB Plaatsing 2011: de komma was één positie te ver naar rechts geschoven, waardoor haar eenheidsprijs €6.317,60 werd in plaats van €631,76. Totale impact op haar offerte: €379.059 — exact 15,19% van haar inschrijving. Had AWV gecorrigeerd, dan was Renotec waarschijnlijk de laagste regelmatige inschrijver geweest. Renotec's argumenten: (1) AWV erkende impliciet de fout door 'volledig buiten proportie' te schrijven; (2) bij de spiegelpost 82 (identieke werken aan de overzijde) gaf zij wél een honderdtal-eenheidsprijs op; (3) AWV kent de marktprijzen van DRIS-signalisatie (slechts twee leveranciers); (4) een vergelijking van de eenheidsprijzen over inschrijvers had de fout zichtbaar gemaakt. AWV verweerde zich met artikel 96 §1: 'de aanbestedende overheid is niet aansprakelijk voor niet-ontdekte fouten' — de inschrijver is primair verantwoordelijk voor zijn eigen offerte. De XIIe kamer (Dierk Verbiest, kamervoorzitter) volgt AWV op de hele lijn. Eerst de structurele kanttekening: de opmerking 'volledig buiten proportie' in het gunningsverslag kadert in het prijsonderzoek (artikel 99), niet in het rekenkundig nazicht (artikel 96). Een abnormale prijs is niet ipso facto een prijs met een zuiver materiële fout. Twee: het vergelijken van eenheidsprijzen tussen inschrijvers is volgens artikel 96 §1 lid 2 een instrument om de werkelijke bedoeling te achterhalen ná detectie van een fout — niet om de fout te detecteren. Drie, en hier zit de doorslag: zowel de numerieke eenheidsprijs als de voluit geschreven eenheidsprijs gaven hetzelfde foutieve duizendtal weer. 'Een apert materiële fout is opnieuw minder waarschijnlijk', oordeelt de Raad. Dat een Excel-formule de cijferinvoer automatisch omzet in letters doet daar niets aan af. Vier: de spiegelpost 82 in Renotec's eigen offerte vermeldt een sterk afwijkende eenheidsprijs ten opzichte van de 'gecorrigeerde' post 164 — Renotec is de enige inschrijver bij wie posten 82 en 164 substantieel verschillen. De redenen die zij daarvoor aandraagt (omgekeerde uitvoeringsvolgorde, prijsoptimalisatie via onderaannemer Fero, gelijktijdige opdracht) waren bij AWV niet bekend op het ogenblik van de beoordeling. Vijf: de prijsoffertes van de twee DRIS-leveranciers die Renotec achteraf overlegde, waren niet bij haar offerte gevoegd; AWV kon ze dus niet in het rekenkundig nazicht betrekken. Zes, ten overvloede: ook al had AWV een fout moeten zien, de correctie 'komma één positie naar links' is niet voor de hand liggend gelet op het verschil met post 82. De aanbesteder heeft beoordelingsruimte; de Raad gaat niet in haar plaats oordelen, hij toetst enkel of zij binnen de perken van zorgvuldigheid en redelijkheid bleef. Beroep verworpen. Renotec betaalt €700 rechtsplegingsvergoeding aan AWV.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest legt een harde drempel: een typo in je offerte is geen automatische 'kennelijke materiële fout' — zelfs niet als die je honderdduizenden euro's kost. Drie elementen zijn hier doorslaggevend en herkenbaar in de praktijk. Eén: cijfers en letters die elkaar tegenspreken zijn een teken voor de aanbesteder; cijfers en letters die hetzelfde fouten getal dragen, zijn dat niet. Een Excel-blad dat numerieke invoer automatisch omzet in tekstuele weergave werkt hier dus tegen je. Twee: de aanbesteder hoeft eenheidsprijzen tussen inschrijvers niet onderling te vergelijken om fouten te detecteren — dat instrument zit in fase 2 (verbetering), niet in fase 1 (detectie). Drie: een eigen 'spiegelpost' die anders is ingevuld dan de post waar je achteraf een fout claimt, ondergraaft eerder dan ze versterkt. Voor inschrijvers betekent dit: dubbel nazicht vóór indienen, met aandacht voor posten die een grote impact op je totaal hebben. Voor aanbesteders: artikel 96 vraagt geen actief speurwerk naar typos van inschrijvers — wel een correcte volgorde (eerst rekenkundig nazicht, dan prijsonderzoek), en zorgvuldige motivering wanneer je iets níet als materiële fout aanmerkt.
De les
Vóór je je offerte indient: filter automatisch op posten waarvan de eenheidsprijs >5% afwijkt van de geraamde marktprijs of van vergelijkbare posten in je eigen meetstaat. En check elke post die zwaarder weegt dan 10% van je totale offerte handmatig — twee keer. Een fout achteraf laten rechtzetten als 'kennelijke materiële vergissing' is bijna onhaalbaar wanneer cijfers en letters in je offerte hetzelfde verkeerde getal dragen, en wanneer een 'spiegelpost' in je eigen offerte een ander cijfer toont. De aanbesteder is wettelijk niet aansprakelijk voor niet-ontdekte fouten in jouw offerte.
Te onthouden
- Een fout is pas 'kennelijk materieel' als zij apert is — als cijfers én letters hetzelfde verkeerde bedrag dragen, is de fout niét apert
- De vergelijking van eenheidsprijzen tussen inschrijvers is een instrument voor verbetering (art. 96 §1 lid 2), niet voor detectie van fouten
- Het prijsonderzoek (art. 99) volgt op het rekenkundig nazicht (art. 96) — een 'buiten proportie'-vaststelling in fase 2 betekent niet automatisch een materiële fout in fase 1
- De aanbestedende overheid is wettelijk niet aansprakelijk voor niet-ontdekte fouten — de inschrijver is primair verantwoordelijk voor zijn eigen offerte
- De aanbesteder heeft beoordelingsruimte om uit te maken of een fout 'apert' is; de Raad van State toetst enkel marginaal (zorgvuldigheid en redelijkheid)
Waarop letten
- Een eenheidsprijs die 'volledig buiten proportie' is in het gunningsverslag — dit kadert in het prijsonderzoek, niet in een impliciete erkenning van een materiële fout
- Een 'spiegelpost' in je eigen offerte met een sterk afwijkend bedrag t.o.v. de post die je achteraf wil corrigeren — dit speelt tegen je
- Bewijsstukken die je niet bij je offerte hebt gevoegd (prijsoffertes van leveranciers): de Raad telt enkel wat de aanbesteder bij het nazicht kon zien
- Excel-templates die cijferinvoer automatisch omzetten in voluit geschreven bedragen — een typo wordt zo dubbel onzichtbaar
Stel jezelf de vraag
Je dient een offerte in voor een werk met 200 posten. Eén post (15% van je totaal) heeft een eenheidsprijs die 10× hoger ligt dan bij de andere inschrijvers. Wat is je laatste check vóór indienen? (1) Cross-check post-per-post tegen je calculatieblad én een vorige offerte voor dezelfde aard van werk; (2) verifieer dat numerieke en voluit geschreven bedragen overeenstemmen met je intentie — niet alleen met elkaar; (3) check of identieke posten in je meetstaat (spiegelposten, herhaalde werken) consistent zijn ingevuld. Mis je één van deze drie en eindig je bij een typo, dan is reparatie achteraf hoogst onwaarschijnlijk.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →