Hetzelfde feit mag op twee gunningscriteria wegen — als die criteria daadwerkelijk verschillende aspecten meten
Alinea Interieurarchitectuur klaagde dat zij voor het Vlaams Huis te Londen 'dubbel werd gesanctioneerd' omdat haar gebrek aan buitenlandse ervaring punten kostte op zowel 'ontwerpteam' als 'referenties' — de Raad van State antwoordt droog dat dat geen dubbele sanctie is, maar twee keer een relevante factor in twee verschillende beoordelingen.
Wat gebeurde er?
Het Vlaamse Agentschap Facilitair Bedrijf wilde het Vlaams Huis te Londen (Cavendish Square, vlakbij Oxford Circus) herinrichten — vast en los meubilair, vloerbekleding, en alle aanverwante werken. De studieopdracht voor een interieurarchitect werd via een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking uitgeschreven. Twaalf bedrijven werden uitgenodigd, drie dienden een offerte in: Alinea Interieurarchitectuur (Herentals), Lene Van Look en RKD Architects. De gunningscriteria: prijs (50 punten), ontwerpteam (20), referenties (20), visie op circulair en toekomstgericht ontwerpen (10). Voor de drie kwalitatieve criteria gebruikte het bestek een vooraf gepubliceerde puntenrooster: +++ Uitmuntend (100%), ++ Uitstekend (90%), + Zeer goed (80%), 0+ Goed (65%), 0- Voldoende (50%), - Onvoldoende (30%), -- Slecht (0%). Drie procedurele bijzonderheden zijn pikant. Eerst: Alinea diende haar offerte al in op 3 januari 2019 — terwijl de uiterste datum 4 januari was. Diezelfde dag verlengde de aanbestedende dienst de termijn naar 11 januari, om aan een vraag van een inschrijver te kunnen antwoorden en alle inschrijvers gelijk te informeren. Alinea liet haar reeds ingediende offerte gewoon staan en betoogde later dat haar concurrenten 'een week extra' kregen om hun offerte uit te werken. Tweede: de kennisgeving van de gunningsbeslissing werd verzonden aan de 'nv Alinea' in plaats van de 'nv Alinea Interieurarchitectuur'. Derde: in het opschrift van het verzoekschrift werd niet uitdrukkelijk verwezen naar de uiterst dringende noodzakelijkheid — een verschrijving die de Vlaamse Gemeenschap probeerde uit te buiten via het KB van 5 december 1991. Op 20 februari 2019 werd de opdracht gegund aan RKD Architects voor 72.030 euro incl. btw. RKD won met 77,5/100, Alinea werd tweede met 72,5/100. Alinea — die nochtans de laagste prijs had geboden — verloor punten op twee kwalitatieve criteria: 10/20 op 'ontwerpteam' (0- Voldoende = 50%) en slechts 6/20 op 'referenties' (- Onvoldoende = 30%). De motivering: Alinea had geen buitenlandse projectervaring, geen externe Britse raadgevers aangeduid, en een 'zeer klassiek' ontwerpvocabulaire dat niet aansloot bij de beoogde stijl in Londen. RKD daarentegen had een Engelse raadgevende architect en ingenieur-architect in Londen voorgesteld. Alinea voerde vier middelen aan: kennisgevingsfout, ongelijke behandeling door termijnverlenging, willekeurige beoordelingsmethodiek, en dubbele sanctie voor één feit. Voorzitter Dierk Verbiest van de XIIe kamer verwerpt elk middel. Op de termijnverlenging: het eProcurement-platform laat toe ingediende offertes terug te trekken en opnieuw in te dienen — Alinea koos er zelf voor dat niet te doen. Op de beoordelingsmethodiek: een vooraf gepubliceerd evaluatieschema met woordelijke evaluatie gekoppeld aan een puntenscore is een 'aannemelijke en vrij gebruikelijke beoordelingsmethodiek'. Op de dubbele sanctie: dezelfde factor mag voor verschillende criteria meewegen omdat die criteria niet hetzelfde meten. De vordering wordt verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Drie kernregels voor wie offertes opmaakt of beoordeelt. Ten eerste: een termijnverlenging benadeelt jou als reeds-ingediende inschrijver niet — je kunt steeds je offerte terugtrekken en heropladen op het eProcurement-platform. Een klacht achteraf op die grond strandt. Ten tweede: het Excel-achtige evaluatieschema (+++/++/+/0+/0-/-/--) is volledig wettig, ook al lijkt het oppervlakkig. De Raad van State merkt zelfs op dat het toonaangevend transparant is omdat de aanbestedende dienst het puntenraster vooraf bekendmaakte aan alle inschrijvers. Ten derde — en dit is het belangrijkste: een aanbestedende dienst mag dezelfde feitelijke vaststelling op meerdere gunningscriteria laten wegen, op voorwaarde dat die criteria objectief verschillende aspecten meten. 'Geen buitenlandse ervaring' is namelijk relevant voor zowel de samenstelling van het ontwerpteam (kan dit team in Londen werken?) als voor de referenties (heeft het team al iets gelijkaardigs gedaan?). Inschrijvers die menen 'dubbele sanctie' te zijn moeten aantonen dat de criteria daadwerkelijk overlappen — niet enkel dat ze door dezelfde reden negatief worden beïnvloed.
De les
Als je inschrijft op een opdracht in het buitenland en je hebt nog geen lokale partners aangeduid: bedenk dat dit op meerdere criteria tegelijk negatief kan wegen. Investeer dus vooraf in een Britse, Italiaanse of Franse raadgever en zet die concreet in je offerte — niet als een 'wordt later aangeduid'. Als je je offerte al hebt ingediend en de aanbestedende dienst verlengt achteraf de termijn: trek je oude offerte terug en heroplaad een verbeterde versie. Doe je dat niet, dan is een latere klacht over ongelijke behandeling kansloos. En als aanbesteder: gebruik gerust een +++/++/+/0+ puntenraster, zolang je het vooraf publiceert en het effectief koppelt aan een woordelijke evaluatie per criterium. Een gemeenschappelijk feit (zwakke ervaring, hoge prijs, beperkt team) mag op meerdere criteria meewegen wanneer die criteria objectief verschillende dimensies beoordelen.
Te onthouden
- Op het eProcurement-platform kan je een ingediende offerte terugtrekken en opnieuw indienen tot de uiterste datum — een verlenging benadeelt vroege indieners dus niet automatisch
- De evaluatiemethodiek '+++/++/+/0+/0-/-/-- gekoppeld aan vaste percentages' is volledig wettig wanneer ze vooraf in het bestek wordt gepubliceerd en gekoppeld aan een woordelijke evaluatie
- Hetzelfde feitelijke gegeven (bv. gebrek aan buitenlandse ervaring) mag op meerdere gunningscriteria negatief wegen, zolang die criteria objectief verschillende aspecten meten
- Concrete cijfers in dit arrest: 72.030 EUR incl. btw, RKD 77,5/100, Alinea 72,5/100 (ondanks laagste prijs), Alinea 10/20 op 'ontwerpteam' en 6/20 op 'referenties'
- Een verschrijving in het opschrift van het verzoekschrift (geen vermelding UDN) is niet fataal wanneer de inhoud duidelijk artikel 15 wet 17/06/2013 inroept
Waarop letten
- Inschrijvingen op buitenlandse opdrachten zonder concreet aangeduide lokale raadgevers — dat scoort dubbel slecht
- De redenering 'wij hadden de laagste prijs en verloren toch' is geen middel: kwalitatieve criteria mogen prijsvoordelen wel degelijk neutraliseren wanneer hun motivering geconcretiseerd is
- Verzoekende partijen die in hun verzoekschrift 'de motiveringsverplichting' inroepen zonder te preciseren of het de formele dan wel materiële motiveringsplicht is — de Raad noemt dit expliciet als zwakte
- Klacht over 'arbitraire beoordelingsmethodiek' alleen omdat een kwalitatief criterium niet via een formule wordt gescoord — slaagt niet
Stel jezelf de vraag
Je dient een offerte in vóór de uiterste datum, en de aanbestedende dienst verlengt die nadien om aanvullende informatie aan iedereen te bezorgen. Heb je je offerte teruggetrokken op het platform en — met de nieuwe info — opnieuw ingediend? En verder: zit er in jouw offerte voor een buitenlandse opdracht een concreet aangeduide lokale partner met naam, kantoor en CV — of staat er nog 'wordt nog aangeduid'?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →