'Bouwplaatsvoorzieningen verspreid over alle eenheidsprijzen'? Niet als het bestek 'TP' vermeldt — VMG-De Cock kost het 53.376 euro en de derde plaats
VMG-De Cock liet post 02.00 'bouwplaatsvoorzieningen — algemeen' leeg met de redenering dat de kost al verspreid zat over alle eenheidsprijzen, maar het bestek vermeldde uitdrukkelijk 'TP' (totaalprijs); de leemteformule duwde haar van rang 3 naar rang 4 en de Raad van State weigerde te schorsen.
Wat gebeurde er?
De gemeente Wichelen schreef in april 2019 een open procedure uit voor een nieuw sportgebouw 'Sportpark Bellekouter' in Schellebelle — perceel 1 'architectuur en stabiliteit, pilootaanneming', geraamd op 1.486.551,97 euro inclusief btw. Vijf inschrijvers dienden offerte in, waaronder VMG-De Cock. Na een eerste gunningsbeslissing van 9 augustus 2019 aan Roels, kwam er kritiek van VMG-De Cock. De gemeente trok haar gunning in op 6 september 2019 en vroeg op 20 september 2019 aan alle vijf inschrijvers om bepaalde eenheidsprijzen te verantwoorden. Bij de hernieuwde beoordeling bleek dat VMG-De Cock voor post 02.00 'bouwplaatsvoorzieningen — algemeen' geen prijs had ingevuld op de samenvattende meetstaat. De gemeente paste de leemteformule van artikel 86, § 2, eerste lid, KB plaatsing 2017 toe en voegde 53.376,41 euro toe aan de offerte. De eindrangschikking (incl. btw): Roels 2.034.741,89 euro — Dero Construct 2.089.548,78 — Bouw en Renovatie 2.126.586,17 — VMG-De Cock 2.169.223,87 — Stadsbader 2.200.074,04. Op 29 november 2019 gunde Wichelen de opdracht aan Roels. VMG-De Cock voerde voor de Raad van State aan dat de leemteformule fout was toegepast. Haar redenering: voor onderdeel 02 'bouwplaatsvoorzieningen' werd geen hoeveelheid vermeld in de meetstaat en in het VMSW-typebestek staat doorgaans 'PM' bij subposten — dus de kost moest evenredig over alle eenheidsprijzen worden gespreid. In haar prijsverantwoording voor post 23.71 had ze ook expliciet een 'aandeel bouwplaatsvoorzieningen' van 2,7 % opgenomen, goed voor 46.575 euro. De extra 53.376,41 euro was volgens haar overbodig. De Raad van State volgde dat niet. Het concrete bestek (referentienummer 18.023) vermeldde bij post 02.00 expliciet 'TP' — afkorting voor totaalprijs. Op de modelmeetstaat stond dat ook zo. Bij de subposten van 'bouwplaatsvoorzieningen' stond daarentegen wél 'PM' (pro memorie), wat het verschil in invulling juist aangaf. Bovendien hadden de vier andere inschrijvers wel een afzonderlijke prijs voor post 02.00 opgegeven. De argumentatie dat het bestek terugviel op het Bouwtechnisch Bestek Woningbouw van de VMSW maakte geen indruk: punt 01.01 van het bijzonder bestek bepaalde uitdrukkelijk dat dit bestek géén verwijsbestek was — onderhavig bestek was 'de enige bestektekst voor dit project'. De Raad oordeelde ook dat een aanbestedende overheid die geconfronteerd wordt met een lege post niet verplicht is om bijkomend te bevragen voor ze de leemteformule toepast: artikel 86, § 2, biedt twee opties (offerte als onregelmatig weren of de leemte aanvullen via formule), en geen verplichting tot bevraging. Het eerste middel werd niet ernstig bevonden. Voor het tweede en derde middel — kritiek op het prijsonderzoek bij Roels en Dero — werd VMG-De Cock geconfronteerd met een belangsexceptie: als rang 4 zonder vooruitzicht op rang 1, miste zij voldoende belang. De Raad volgde dat. De vordering tot schorsing in UDN werd verworpen, de kosten in beraad gehouden.
Waarom doet dit ertoe?
Inschrijvers grijpen in de praktijk vaak terug naar VMSW-conventies of brancheafspraken om bestekposten 'creatief' in te vullen — bijvoorbeeld door bouwplaatskosten over alle eenheidsprijzen te smeren in plaats van afzonderlijk op te geven. Dit arrest maakt brutaal duidelijk dat dergelijke conventies wijken voor de letter van het concrete bestek. Wanneer er 'TP' staat, móét er een totaalprijs komen — los van wat in een typebestek staat of wat in eerdere projecten gangbaar was. En wanneer een aanbesteder dan de leemteformule toepast, hoeft die niet eerst om uitleg te vragen: de KB-tekst biedt twee opties, geen plicht tot dialoog. Voor inschrijvers betekent dat: lees het bestek dat voor jou geldt, niet het typebestek waarop je gewoonlijk vertrouwt.
De les
Voor je een post leeg laat op de samenvattende meetstaat omdat 'die kost in de eenheidsprijzen zit', check letterlijk wat naast die post staat: 'TP' betekent totaalprijs en eist een afzonderlijke opgave, 'PM' (pro memorie) betekent dat je inderdaad geen prijs hoeft op te geven. Vertrouw nooit blind op een typebestek of een conventie — de bijzondere bestekteksten kunnen die expliciet uitschakelen. En als je toch leemtes laat: weet dat de aanbesteder de leemteformule mag toepassen zonder eerst om verduidelijking te vragen — een 'correctie' die je rangschikking kan kelderen.
Te onthouden
- 'TP' (totaalprijs) op de meetstaat dwingt tot een afzonderlijke prijsopgave — verspreiden over eenheidsprijzen volstaat niet.
- Een bijzonder bestek dat zichzelf 'geen verwijsbestek' noemt, schakelt elke afhankelijkheid van VMSW- of typebestekconventies uit.
- Bij een lege post heeft de aanbesteder twee keuzes (artikel 86, § 2 KB plaatsing 2017): de offerte als onregelmatig weren óf de leemteformule toepassen — geen verplichting om bijkomend te bevragen.
- Een vierde gerangschikte zonder vooruitzicht op rang 1 mist meestal belang om de offertes van de eerste twee inschrijvers aan te vechten.
Waarop letten
- Een post op de meetstaat staat aangeduid als 'TP' (totaalprijs) maar er wordt geen hoeveelheid bij vermeld — een totaalprijs is dan toch verplicht.
- Het bijzonder bestek bepaalt uitdrukkelijk dat het géén verwijsbestek is en de enige bestektekst voor het project vormt.
- Andere inschrijvers hebben wel een prijs voor de betwiste post opgegeven — een concreet signaal dat jouw lezing van het bestek minoritair is.
- De aanbesteder past de leemteformule toe en je rangschikking valt enkele plaatsen lager.
Stel jezelf de vraag
Op de samenvattende meetstaat staat een post met een afkorting ernaast (TP, PM, EH, FH, SOG, …). Heb je voor élke post die niet 'PM' is een prijs opgegeven, ook als de hoeveelheid ontbreekt? Want voor een totaalprijs is een hoeveelheid niet nodig — en een leeg gelaten 'TP'-post laat de aanbesteder de leemteformule toepassen.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →