Een concessie zonder geschreven criteria sneuvelt — ook al is ze vier jaar oud en is de tegenpartij stom blijven liggen
De Raad van State vernietigt via de verkorte procedure twee beslissingen waarmee de stad Dinant kades en aanlegsteigers op de Maas onder toeristische rederijen verdeelde, omdat geen enkel selectiecriterium of motief werd geformuleerd — en de stad zelfs niet om voortzetting van de procedure vroeg.
Wat gebeurde er?
Compagnie des croisières mosanes is een rederij die toeristische boottochten op de Maas in Dinant uitbaat. In april 2018 ontvangt zij een brief van de stad Dinant waarin haar wordt meegedeeld dat de stad de kades en aanlegsteigers op de Maas heeft verdeeld onder de Dinantse rederijen. Concreet krijgt Compagnie des croisières mosanes de kades 1 en 2 en de aanlegsteigers E1 en E2; de overige — voor haar economisch interessantere — locaties worden aan haar concurrenten toegekend. De brief verwijst óók naar een eerdere 'beslissing' die zou zijn genomen 'op het ogenblik van de oplevering van de werf van de Croisette' (de promenade-renovatie). Die eerdere beslissing is nooit op papier gezet. Op 7 juni 2018 stelt de rederij twee parallelle annulatieberoepen in bij de Raad van State: één tegen de toewijzingsbeslissing van 18 april 2018, één tegen de niet-geformaliseerde 'oorspronkelijke verdeling'. Het kernmiddel — identiek in beide zaken — bevat twee onderdelen: (1) de concessies werden verleend zonder enig objectief criterium dat het gelijkheidsbeginsel respecteert, en zelfs als er criteria bestonden, werden die nooit aan haar meegedeeld; (2) de bestreden acten missen elke formele motivering, in strijd met de wet van 29 juli 1991. Eerste auditeur Christian Amelynck schrijft een vlijmscherp rapport: 'le premier acte attaqué est totalement dépourvu de motivation. Aucun critère de sélection n'est explicité, et aucun motif de droit ou de fait ne vient fonder la décision entreprise. Celle-ci est donc manifestement illégale. Il en va a fortiori de même en ce qui concerne le second acte attaqué.' Hij vraagt op 26 juli 2021 de toepassing van artikel 14quinquies — de procedure waarbij de Raad het beroep gegrond kan verklaren als de tegenpartij niet binnen 30 dagen om voortzetting vraagt. Het stadsbestuur reageert niet. Het vraagt geen voortzetting, dient geen laatste memorie in en vraagt zelfs niet om gehoord te worden. Voorzitter f.f. Florence Piret moet bijgevolg enkel nog twee zaken nakijken: zijn de beroepen ontvankelijk, en is het middel gegrond? Op de ontvankelijkheid: de stad probeerde nog op te werpen dat de rederij niet zou geviseerd zijn (ze kreeg immers iets), maar de Raad weegt korte metten: het beroep richt zich tegen de toewijzing als geheel — inclusief het deel dat aan de concurrenten ging — en daardoor wordt de rederij wel degelijk gegriefd. Wat de niet-geformaliseerde 'oorspronkelijke beslissing' betreft: dat ze niet op papier staat, doet er niet toe. Ze heeft definitieve gevolgen voor de verdeling en blijft een aanvechtbare bestuurshandeling in de zin van artikel 14, §1 van de gecoördineerde wetten. Op de grond: de Raad sluit zich integraal aan bij het auditeursrapport. De zaken worden gevoegd, beide acten vernietigd, en de stad moet de kosten dragen — 400 euro rolrechten, 40 euro bijdragen, en twee maal 700 euro rechtsplegingsvergoeding aan de rederij (omdat de voeging pas helemaal op het einde van de procedure gebeurde). Een nederlaag in stilte.
Waarom doet dit ertoe?
Veel lokale besturen en autonome gemeentebedrijven leven nog in de overtuiging dat een concessie van openbaar domein — een terrasje, een ijskar, een marktstandplaats, een aanlegsteiger — geen 'echte' overheidsopdracht is en dat ze 'gewoon' kan worden toegekend op basis van vertrouwde relaties of historisch gebruik. Deze zaak laat zien dat dat niet werkt. Zodra meerdere kandidaten in concurrentie staan om een schaars publiek goed met economische waarde, gelden de algemene rechtsbeginselen — gelijkheid, transparantie, motivering — net zo goed als bij een klassieke gunningsbeslissing. Voor bid managers en commerciële operatoren zit de les aan de andere kant: als je niet (of slechter) bediend bent in een concessieverdeling én je hebt nooit een schriftelijk criterium of motivering ontvangen, dan is dat een procedureel pasgeschilde annulatiegrond. Voor aanbestedende overheden zit hier een derde, ondergeschatte les: niet reageren op een auditeursrapport is geen handige strategie maar een vorm van zelfopgave. Artikel 30, §3 en 14quinquies bestaan precies om dossiers waarin de tegenpartij geen verweer heeft, snel af te ronden — en dat heeft kostengevolgen.
De les
Als je als aanbestedende overheid of lokaal bestuur een concessie toekent waar meerdere kandidaten naar dingen — kades, terrassen, marktstandplaatsen, parkings, aanlegsteigers, weekmarkten — schrijf dan vooraf de selectiecriteria uit, communiceer ze, en motiveer de individuele toewijzingsbeslissing schriftelijk. 'We hebben dat altijd zo gedaan' is in 2026 geen geldige rechtsgrond meer — en dat was het in 2018 ook al niet. Als je als operator vaststelt dat je geslagen bent zonder ook maar één geschreven criterium te hebben gezien: dat alleen al volstaat om te annuleren.
Te onthouden
- Concessies van openbaar domein vallen, zodra er concurrentie speelt, onder dezelfde basisbeginselen als overheidsopdrachten: gelijkheid, transparantie, motivering
- Een toewijzingsbeslissing zonder uitgeschreven criteria én zonder motivering is 'manifestement illégale' — annulatie volgt vrijwel automatisch
- Niet-geformaliseerde beslissingen (mondelinge afspraken, beslissingen 'op de werf') zijn even goed aanvechtbare bestuurshandelingen als formele besluiten
- Verkorte procedure (art. 30, §3 + art. 14quinquies): als de tegenpartij niet om voortzetting vraagt na een belastend auditeursrapport, kan de Raad zonder verdere behandeling vernietigen
- Een verzoeker die wél iets kreeg maar slechtere plaatsen, heeft belang om de hele toewijzing aan te vechten — niet alleen 'de afwijzing van zijn voorkeur'
Waarop letten
- Beslissingen die enkel bestaan in vergaderverslagen of brieven aan de begunstigde, zonder formeel besluit met motivering — die zijn aanvechtbaar
- Toewijzingen 'op basis van historische gebruiker' of 'wat altijd zo was' zonder geschreven criterium
- Een auditeursrapport dat een concessie of opdracht onwettig verklaart en waar je als verweerder niet op antwoordt: je bent twee weken later vernietigd
- Brieven aan operatoren die wel een toewijzing meedelen maar geen woord wijden aan de criteria of de redenen voor de keuze tussen meerdere kandidaten
Stel jezelf de vraag
Je hebt vorig jaar een concessie toegekend (terras, marktplaats, aanlegsteiger, parking, kraampje) aan operator A en niet aan operator B die ook kandidaat was. Kun je vandaag op één A4-tje schrijven welke criteria je hanteerde, hoe je beide kandidaten op die criteria scoorde en waarom A wint? Zo niet, je beslissing is annulatierijp.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →