Bij 11 posten van je meetstaat 'inbegrepen' invullen kan rechtmatig zijn — als je elke clustering apart kan verantwoorden
De Raad van State verwerpt de UDN tegen de gunning van een nieuwbouw kleuterschool aan VMG-De Cock omdat de aanbesteder de elf 'inbegrepen' posten in de offerte van de winnaar prima facie correct heeft aanvaard nadat er per post een onderbouwde verantwoording was gegeven en het bestek voor geen van die posten een afzonderlijke prijs verplichtte.
Wat gebeurde er?
De gemeente Zele schreef een openbare aanneming uit voor de ruwbouw, afwerking, technieken en omgevingsaanleg van een nieuwe kleuterschool. Het enig gunningscriterium was de prijs. Vijf inschrijvers dienden een offerte in. VMG-De Cock zat met 3.652.441,63 € op kop, op de hielen gevolgd door Dero Construct met 3.671.047,54 € — een verschil van iets meer dan 18.000 €. Bij het rekenkundig nazicht stelde de gemeente vast dat VMG-De Cock bij elf posten van de samenvattende opmeting niet één eurobedrag had ingevuld, maar gewoon 'inbegrepen'. Het ging onder meer om roestwerend schilderen van stalen leidingen voor sanitair, bluswater en verwarming, om reinigingswerken op sanitair- en HVAC-installaties, om plaatsbeschrijvingen, om indienststellingen en testen van zonwering, en om markeringen op ondergrondse leidingen. De gemeente vroeg op 22 september 2022 aan VMG-De Cock om de prijs voor die posten alsnog op te splitsen. VMG antwoordde op 29 september met een gedetailleerde brief: per post wees zij aan in welke andere post de prijs vervat zat (bv. het schilderen van de stalen leidingen zit in de levering van die leidingen zelf; reinigingswerken zitten vervat in een pro-memoriepost van algemene reinigingskosten; subposten van plaatsbeschrijvingen zitten in de algemene plaatsbeschrijvingspost). Volgens VMG was er geen sprake van een leemte of materiële vergissing. De gemeente aanvaardde de uitleg met de motivering dat 'het om posten gaat met een beperkte betrekkelijke waarde ten opzichte van het offertebedrag' en dat 'het onbetwistbaar is dat de inschrijver de betrokken posten voorzien heeft en zal uitvoeren'. Dero Construct trok in UDN naar de Raad van State en voerde aan dat het bestek dwingend voorschreef de meetstaat 'volledig en nauwgezet' in te vullen, dat de 'clustering' van posten dus niet was toegestaan, dat het regelmatigheidsonderzoek slordig was uitgevoerd, en dat er bovendien twee posten waren ('rioolbuizen – studie' en 'rioolbuizen – rioleringsschema') waarbij in het rekenkundig nazichttabel niets stond ingevuld. De Raad van State formuleert in dit arrest een driedubbele toets voor het rechtmatig 'clusteren' van posten in een meetstaat: het bestek mag voor de betrokken post geen afzonderlijke prijs verplichten, de inschrijver moet concreet en onderbouwd kunnen verantwoorden waarom die post qua prijszetting verbonden is met een andere, en de kost moet effectief in de meetstaat gedekt zijn. De auditeur ging cijfermatig na of de elf clusterings logisch waren, vroeg vertrouwelijke onderaannemingsoffertes op (zonweringsinstallateur, plaatsbeschrijver), en kwam tot de conclusie dat alle clusterings prima facie verdedigbaar waren. Voor de twee niet ingevulde rioolposten oordeelde de Raad dat het ging om een materiële vergissing — VMG had ook daar 'inbegrepen' bedoeld — en dat artikel 86, § 2 (leemteformule) niet van toepassing was. De vordering tot schorsing wordt in haar geheel verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Voor inschrijvers op werken-opdrachten met uitgebreide samenvattende opmetingen is dit arrest belangrijk in twee richtingen. Wie inschrijft krijgt de bevestiging dat 'inbegrepen' invullen niet automatisch tot uitsluiting leidt — maar ook de waarschuwing dat je elke clustering moet kunnen verantwoorden met een logisch verband en, als het erop aankomt, met onderaannemingsoffertes of berekeningen die de auditeur effectief gaat opvragen. Wie aanbesteedt krijgt het signaal dat aanvaarden van clusterings mag, op voorwaarde dat het bestek het niet expliciet uitsluit, dat de uitleg per post wordt geanalyseerd en niet globaal, en dat het regelmatigheidsoordeel inhoudelijk is — niet enkel 'de waarde is beperkt'. De motivering die de gemeente Zele gaf was overigens minimaal en doorstond enkel de toets omdat de auditeur cijfermatig de leemtes opvulde. In een gewone annulatieprocedure of bij grotere clusters van waarden zou diezelfde motivering kwetsbaarder zijn.
De les
Als je als inschrijver kiest voor 'inbegrepen' bij bepaalde posten van de meetstaat: schrijf bij je offerte zelf, of uiterlijk in je antwoord op een verduidelijkingsvraag, per post uit waarom de prijs van die post in een andere zit, en zorg dat je dat met facturen, onderaannemingsoffertes of detailberekeningen kan staven. Als je als aanbesteder zo'n offerte krijgt: vraag de uitleg op, analyseer per post (niet globaal 'beperkte waarde'), check of het bestek geen afzonderlijke prijs eist en motiveer in het verslag van nazicht waarom je elke clustering aanvaardt. Een lege cel zonder zelfs 'inbegrepen' aan te vinken is gevaarlijker dan een 'inbegrepen' met onderbouwing.
Te onthouden
- 'Clustering' van posten in een samenvattende meetstaat is toegestaan, maar onder strikte voorwaarden
- Drie cumulatieve voorwaarden: bestek verplicht geen afzonderlijke prijs, inschrijver verantwoordt het verband concreet, kost is effectief gedekt in de meetstaat
- Een verantwoording per post is vereist — niet één globale uitleg
- De aanvaardingsbeslissing van de aanbesteder moet per post motiveren waarom de clustering aanvaard werd
- Een lege cel kan een materiële vergissing zijn als de inschrijver elders 'inbegrepen' heeft aangeduid — artikel 86, § 2 leemteformule is dan niet van toepassing
Waarop letten
- Bestekken die uitdrukkelijk eisen dat de meetstaat 'volledig en nauwgezet' wordt ingevuld zonder verbod op clustering — die formulering volstaat niet om clusterings uit te sluiten
- Globale verantwoordingen op basis van 'beperkte relatieve waarde' zonder analyse per post
- Pro-memorieposten in het bestek zelf (bv. 'inbegrepen in de totaliteit van de aanneming') — die geven inschrijvers het signaal dat clusterings binnen de logica van het bestek vallen
- Speculatief oogmerk: als geclusterde posten samen toch een aanzienlijk bedrag vertegenwoordigen, moet de aanbesteder dat afzonderlijk onderzoeken
Stel jezelf de vraag
Als de winnende offerte op meer dan vijf posten 'inbegrepen' staan ingevuld, of als het samengetelde bedrag van de geclusterde posten meer is dan 1% van het totale offertebedrag: heeft je verslag van nazicht per post een onderbouwde uitleg en niet enkel 'beperkte waarde'? Heb je het bestek gecheckt op clausules die per post een afzonderlijke prijs verplichten?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →