Bij percelen mag de aanbesteder eisen dat uw referenties bij dát perceel passen — ook als het bestek dat niet expliciet zegt
De Raad van State weigert de schorsing van Spa-Francorchamps' beslissing om TPRecup voor loten 1 (pisteonderhoud) en 2 (reiniging interne wegen) niet te selecteren, omdat het redelijk is dat referenties relevant zijn voor het specifieke perceel — zelfs als het bestek geen onderscheid tussen percelen voorschrijft.
Wat gebeurde er?
Het Circuit van Spa-Francorchamps, een Waalse publiekrechtelijke vennootschap, lanceerde op 18 november 2022 een Europees aanbesteding voor onderhoudsdiensten van zijn infrastructuur, verdeeld in drie percelen: lot 1 'pisteonderhoud', lot 2 'reiniging van de interne wegen (paddocks, pitlanes, parkings, wegen en stands)' en lot 3 'afvalophaling, afvalverwerking en ledigen van septische putten'. Looptijd: 1 jaar met drie stilzwijgende verlengingen. Totaalbedrag boven de Europese drempel (voor lot 3 alleen al €524.010 per jaar HTVA, €2.096.040 met verlengingen). Het selectiecriterium n°1 voor technische bekwaamheid was: 'Een lijst van de voornaamste diensten verstrekt tijdens de drie laatste jaren met vermelding van het bedrag, de datum en de openbare of private bestemmeling.' Met als minimumdrempel: 'Minimum 3 referenties van €25.000 elk, of 4 referenties van €18.750 elk.' Het bestek voegde toe: 'De selectiecriteria zijn van toepassing op alle percelen.' TPRecup diende offertes in voor de drie percelen. Bij haar offerte voegde ze 7 eigen referenties (voornamelijk voor SOFICO — borstelen en doorspoelen) en 12 referenties van haar 50%-aandeelhouder Theis Marcel. Spa-Francorchamps selecteerde TPRecup voor lot 3 (afval), maar weigerde haar voor loten 1 en 2 op grond dat 'enkel een lijst van referenties van onderaannemer Theis Marcel werd voorgelegd' en dat die referenties enkel betrekking hadden op brossage en curage voor SOFICO — niet op pisteonderhoud of reiniging van interne wegen. De loten 1 en 2 gingen naar Remondis (€770 procesvergoeding gewonnen). TPRecup betoogde voor de Raad van State: het bestek vroeg geen specifieke koppeling tussen referenties en de inhoud van elk perceel; haar 7 eigen referenties voldeden formeel aan de drempels (3×€25k of 4×€18,75k); en door dit alsnog te eisen had Spa-Francorchamps 'een nieuwe vereiste tijdens de analyse van de offertes' toegevoegd, in strijd met het patere legem-beginsel. De Raad oordeelt dat de aanbesteder géén nieuwe eis heeft toegevoegd: in een bestek met percelen die elk een onderscheiden voorwerp hebben (pisteonderhoud is iets anders dan afvalophaling), moeten de selectiecriteria toelaten te toetsen of de inschrijver in staat is élk perceel uit te voeren waarvoor hij offerte indient. Een 'voornaamste dienst' moet dus 'in verband staan met het voorwerp van het betrokken perceel' of 'gepast' zijn in de zin van art. 68, §1, lid 2 KB Plaatsing 2017. De analyse van Spa-Francorchamps — referenties brossage/curage zijn niet pertinent voor pisteonderhoud — bevat geen kennelijke beoordelingsfout. Verzoek verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Voor inschrijvers met breed dienstenpakket is dit een waarschuwing: één algemene referentielijst voor alle percelen is een risico. Wat formeel aan de drempel voldoet, kan inhoudelijk per perceel onvoldoende blijken — zelfs als het bestek de koppeling niet expliciet eist. Voor aanbesteders is dit een bevestiging dat de redelijke interpretatie 'referenties moeten bij het perceel passen' standhoudt, mits de motivering zorgvuldig is opgebouwd: per perceel onderzoeken welke referenties op welk specifiek voorwerp betrekking hebben. Dit arrest leest u best samen met arrest 256143 over hetzelfde marché — daar werd Remondis op lot 3 net niét uitgesloten, omdat haar 'verzameling containers en afvalverwerking'-referenties prima facie wél relevant waren voor 'afvalophaling en ledigen van septische putten', ook al stond dat laatste niet expliciet in haar referenties.
De les
Als inschrijver bij een percelen-aanbesteding: maak een referentielijst per perceel. Geef per referentie aan welk type prestatie ze betreft. Vertrouw niet op 'het bestek vraagt geen koppeling' — de Raad accepteert dat aanbesteders 'pertinente' referenties verwachten. Als aanbesteder: zelfs als uw bestek 'de selectiecriteria zijn van toepassing op alle percelen' zegt, kan u redelijkerwijs eisen dat referenties betrekking hebben op het voorwerp van elk perceel — maar bewaak de gelijke behandeling: pas dezelfde maatstaf toe op alle inschrijvers, anders schendt u het gelijkheidsbeginsel.
Te onthouden
- Bij percelen moeten referenties pertinent zijn voor het voorwerp van het specifieke perceel — zelfs als het bestek dat niet uitdrukkelijk eist
- Een 'voornaamste dienst' (art. 68, §1 KB Plaatsing) impliceert dat hij 'gepast' is voor de uit te voeren opdracht
- Het patere legem-beginsel verbiedt nieuwe eisen toe te voegen tijdens de analyse — maar 'pertinentie' inlezen is geen nieuwe eis
- Aanbesteders hebben een 'large pouvoir d'appréciation' bij de beoordeling of referenties aan de selectiecriteria voldoen — de Raad censureert enkel kennelijke beoordelingsfouten
- Late grieven ter zitting (over bedragen of bestemmelingen van referenties) zijn onontvankelijk indien onvoldoende duidelijk geformuleerd
Waarop letten
- Inschrijver dient generieke referentielijst in zonder per perceel te ventileren
- Bestek zwijgt over koppeling referenties-perceelvoorwerp — geen vrijgeleide om alles op één hoop te gooien
- Aanbesteder kan dezelfde inschrijver wel selecteren voor lot 3 (afval) maar niet voor loten 1-2 (piste/wegen) — geen ongelijke behandeling als de motivering coherent is
- Onderaannemerreferenties (50%-aandeelhouder Theis Marcel) worden meegerekend, maar moeten ook inhoudelijk passen bij het perceel
Stel jezelf de vraag
Heeft elke referentie in uw offerte voor een percelen-aanbesteding een duidelijke link naar het voorwerp van het specifieke perceel? Of legt u alles op één hoop en hoopt u dat de aanbesteder zelf de oefening maakt?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →