Een offerte schrappen om één post van 0,12% van het totaal? Dan moet je écht uitleggen waarom dat 'substantieel' is
De Raad van State schorst de gunning van een fietspad in Seraing omdat de stad de offerte van Colas Belgium nietig verklaarde wegens één onregelmatige post van 0,12% van het offertebedrag, zonder ergens uit te leggen waarom die onregelmatigheid 'substantieel' was.
Wat gebeurde er?
Op 26 januari 2023 publiceert de Stad Seraing een opdracht voor de aanleg van een fietspad tussen Seraing en Neupré. Het bestek is gebaseerd op het Cahier des charges types Qualiroutes (CCT) en bevat een gedetailleerde meetstaat. In die meetstaat zit een materiële fout: post 3 ('Mise à blanc avec extraction, avec conservation sur le site — D.1.5') verwijst naar artikel D.1.5 van de technische clausules — maar dat artikel beschrijft 'mise à blanc sans extraction'. De aanbestedende dienst bedoelde eigenlijk artikel D.1.6, dat over rooien mét extractie van de stronken gaat. Colas Belgium dient haar offerte in op 15 maart 2023. Op 17 mei vraagt de projectontwerper (Provincie Luik) prijsverantwoording voor liefst 35 posten met 'abnormaal lage of hoge prijzen', waaronder post 3. Colas antwoordt op 30 mei en verwijst naar de prijs van een onderaannemer voor 'gyrobroyage à ras du sol' (= afmaaien van de stronken zonder ze uit de grond te halen). De projectontwerper verwerpt die verantwoording: het opgegeven prijs is 'enkel voor gyrobroyage zonder extractie van de stronken' en respecteert dus 'niet de technische clausules van de post'. Conclusie: offerte onregelmatig. Op 23 juni 2023 beslist het college van Seraing om de offerte van Colas (en die van drie andere bieders) nietig te verklaren en de opdracht aan E.T. te gunnen. Op 19 juli 2023 krijgt Colas een aangetekende brief met als enige motivering precies dezelfde zin uit het verslag van 7 juni: 'le prix rendu ne respecte donc pas les clauses techniques du poste. Par conséquent, son offre est irrégulière'. Geen analyserapport bijgevoegd, geen verwijzing naar artikel 76 §1, geen uitleg waarom deze ene post de hele offerte vernietigt. Colas trekt op 3 augustus 2023 in extreme hoogdringendheid naar de Raad van State. Drie kernargumenten: (1) post 3 verwijst expliciet naar D.1.5 (zonder extractie), dus háár prijs respecteert wél de technische clausules; (2) als er een materiële fout in de meetstaat zit, had de aanbestedende dienst die moeten corrigeren (art. 34 KB Plaatsing); (3) zelfs áls er een onregelmatigheid zou zijn, gaat het om amper 0,12% van het offertebedrag — niet substantieel. De Raad van State pakt het derde middel aan en is genadeloos. De motivering van Seraing voldoet niet aan de wet van 29 juli 1991 op de formele motivering. Geen van de drie hypothesen van art. 76 §1, alinea 4 KB Plaatsing wordt genoemd. Geen van de mogelijke gevolgen uit alinea 3 (discriminatoir voordeel, distorsie concurrentie, onmogelijkheid van vergelijking, onbestaande/onvolledige/onzekere verbintenis) wordt geïdentificeerd. Sterker nog: 'strijdigheid met de technische clausules' is per definitie de essentie van élke onregelmatigheid — substantieel of niet. Dat noemen volstaat dus niet om aan te tonen dat het substantieel is. En dan nog: post 3 vertegenwoordigt slechts 0,12% van het offertebedrag. Seraing legt nergens uit waarom een prijs op die ene minuscule post anormaal laag of hoog zou zijn, of waarom dat de hele offerte zou vernietigen. De latere uitleg in de note d'observations kan deze initiële motiveringsfout niet repareren — een principe vastgelegd in vaste rechtspraak. Schorsing toegekend, onmiddellijke uitvoering van het arrest bevolen.
Waarom doet dit ertoe?
Voor aanbestedende diensten: 'irrégulière' is geen tovervormel. Wie een offerte wil weren, moet (1) het concrete artikel 76 §1 noemen waarop hij steunt, (2) aangeven aan welk type onregelmatigheid de offerte lijdt, en (3) uitleggen waaróm de onregelmatigheid substantieel is — d.w.z. welk concreet gevolg uit alinea 3 zich voordoet. Vooral bij een onregelmatigheid die op zich klein lijkt (zoals één post van een fractie van het offertebedrag) is dit cruciaal. Voor bid managers: als je verliest met als motivering 'votre offre est irrégulière', controleer dan altijd of de aanbestedende dienst (a) het substantieel karakter heeft gemotiveerd, en (b) cijfermatig heeft aangetoond waarom het anormaal is. Een puur kwalitatieve vaststelling 'respecteert de technische clausules niet' volstaat niet — dat is geen motivering, dat is een conclusie.
De les
Als je als aanbestedende dienst een offerte nietig verklaart, ga dan langs vier checkpoints in je beslissing: (1) noem expliciet art. 76 §1 KB Plaatsing; (2) geef aan om welk type onregelmatigheid het gaat; (3) leg uit welk concreet gevolg uit alinea 3 zich voordoet (discriminatoir voordeel, geen vergelijking mogelijk, onzekere verbintenis...); (4) bij prijsgerelateerde nietigverklaringen: cijfermatig aantonen wat anormaal laag/hoog is, en waarom de post niet 'verwaarloosbaar' is.
Te onthouden
- Een offerte nietig verklaren wegens 'onregelmatigheid' vereist een driedelige motivering: type onregelmatigheid, substantieel karakter, concreet gevolg uit art. 76 §1 alinea 3 KB Plaatsing.
- 'Strijdig met de technische clausules' is de essentie van élke onregelmatigheid en bewijst dus niets over het substantieel karakter — dat moet apart gemotiveerd.
- Bij een prijsgerelateerde nietigverklaring (art. 36, §3, 1° KB Plaatsing) moet je cijfermatig aantonen waarom de post anormaal is én waarom hij niet 'verwaarloosbaar' is.
- Latere uitleg in conclusies of nota's voor de Raad van State kan een gebrekkige initiële motivering NIET repareren — vaste rechtspraak.
- Een onregelmatigheid op één post die 0,12% van het offertebedrag vertegenwoordigt vereist bijzonder krachtige motivering om de hele offerte te kunnen vernietigen.
Waarop letten
- Een gunningsbeslissing die enkel zegt 'votre prix ne respecte pas les clauses techniques' zonder te verwijzen naar art. 76 §1 — onmiddellijke red flag.
- Een aanbestedende dienst die het analyseverslag níét bij de notificatie voegt, terwijl het verslag de enige plaats is waar de motivering staat.
- Materiële fouten in een meetstaat (post verwijst naar verkeerd technisch artikel): hetzij corrigeren via art. 34 KB Plaatsing, hetzij rectificatie publiceren tijdens de procedure — niet stilzwijgend afwentelen op de bieders.
- Een onregelmatigheid op een post die minder dan 1% van het offertebedrag vertegenwoordigt vereist bijzondere motivering — anders is de schrapping kwetsbaar.
Stel jezelf de vraag
Als je een offerte schrapt om een onregelmatigheid op één post die minder dan 1% van het totaalbedrag vertegenwoordigt: bevat je gunningsbeslissing een paragraaf die expliciet uitlegt waarom deze ene post toch zo zwaar weegt dat hij de hele offerte vernietigt? Zo niet: jouw beslissing is een gerede schorsing op een schaaltje.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →