Statuten goedgekeurd op 16 mei, delegatie getekend op 15 mei: het Port van Namen gunde één dag te vroeg en verloor zijn concessie
De Raad van State vernietigt de gunning van een domeinconcessie omdat het gunningsorgaan — het 'bureau exécutif' — op de dag van de delegatie formeel nog niet bestond in de statuten.
Wat gebeurde er?
Het Port autonome de Namur (PAN) schrijft een domeinconcessie uit voor het multimodale platform in de havenzone van Auvelais. Twee kandidaten dienen in: Euro-Services (die al sinds 2013 de concessie had) en Ecodream. Op 3 april 2019 gunt de raad van bestuur aan Ecodream. Na protest van Euro-Services trekt diezelfde raad de beslissing op 15 mei 2019 in en delegeert hij 'met het oog op een snelle beslissing vóór de vervaldatum van het lopende contract op 30 juni 2019' de hergunning aan het 'bureau exécutif'. Dat bureau gunt vervolgens op 28 mei 2019 opnieuw aan Ecodream. Euro-Services trekt naar de Raad van State en stelt één centrale vraag: mocht het bureau exécutif die beslissing überhaupt nemen? De feiten zijn cruciaal. Het decreet van 29 maart 2018 had het PAN verplicht om zijn statuten aan te passen: onder meer kon er voortaan nog maar één vicevoorzitter zijn, en werd het begrip 'bureau exécutif' ingevoerd. De raad van bestuur had die wijzigingen al op 11 juli 2018 goedgekeurd en ter goedkeuring voorgelegd aan de Waalse regering. Die regering keurde ze goed op 16 mei 2019 — dus één dag na de delegatie van 15 mei. Maar pas op 24 oktober 2019 werd het goedkeuringsbesluit gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. De Raad van State houdt dat moment als beslissend aan: vóór de publicatie in het Staatsblad waren de nieuwe statuten nog niet afdwingbaar tegenover derden, en waren de oude statuten (versie 27 mei 2009) nog van kracht. In die oude versie bestond het 'bureau exécutif' niet. Er was alleen een 'bureau' (voorzitter, twee vicevoorzitters en secretaris) waaraan de statuten géén enkele bevoegdheid toekenden. Bovendien vermeldt artikel 15 van de oude statuten uitdrukkelijk dat de raad van bestuur de concessies toekent. Het PAN verweerde zich met twee argumenten. Eén: het nieuwe artikel 12 zou retroactief werken. Twee: de oude statuten stonden in artikel 14, tweede lid, toe om 'bepaalde bevoegdheden te delegeren aan één of meer van de leden' van de raad. Beide argumenten worden verworpen. De Raad van State oordeelt dat artikel 14, tweede lid, alleen delegatie aan individuele leden toelaat — niet aan een collegiaal orgaan — en dat die leden bovendien uitdrukkelijk als individuele gedelegeerden moeten worden aangewezen. De delegatie van 15 mei 2019 was dus onwettig, en daarmee ook de gunning van 28 mei 2019. Het eerste middel is gegrond. De beslissing wordt vernietigd.
Waarom doet dit ertoe?
Aanbesteders werken vaak met complexe interne delegaties: directiecomités, dagelijkse besturen, beperkte raden. Elke keer dat tijdsdruk ontstaat — bijvoorbeeld omdat een lopend contract afloopt — is de reflex om de snellere weg te kiezen. Maar als de statuten die bevoegdheid niet expliciet voorzien, of als een statutenwijziging nog niet is gepubliceerd, riskeer je als aanbesteder dat je hele gunning sneuvelt op een zuiver bevoegdheidsgebrek. Voor bid managers betekent dit ook dat het de moeite loont om te controleren door welk orgaan de gunningsbeslissing werd genomen en of dat orgaan in de geldende statuten de bevoegdheid heeft.
De les
Als aanbesteder: controleer vóór elke gunning of het beslissende orgaan die bevoegdheid ook effectief heeft in de statuten die op die dag rechtsgeldig zijn. Bij statutenwijzigingen geldt niet de datum van goedkeuring, maar de datum van publicatie in het Belgisch Staatsblad. Als bid manager: kijk in de gunningsbeslissing naar wie ze heeft ondertekend, en vergelijk met de statuten van de aanbesteder. Een delegatie aan een 'collegiaal orgaan' via een clausule die enkel delegatie aan 'individuele leden' toelaat, is geen geldige delegatie.
Te onthouden
- Statutenwijzigingen zijn pas tegenwerpelijk aan derden na publicatie in het Belgisch Staatsblad, niet na goedkeuring
- Delegatie aan een 'orgaan' is iets anders dan delegatie aan 'één of meer individuele leden'
- Bevoegdheidsgebreken worden strikt geïnterpreteerd — de formele juistheid telt, niet de intentie
- Het orgaan dat de oorspronkelijke beslissing neemt (raad van bestuur), kan die niet zomaar delegeren aan een orgaan dat statutair nog niet bestaat
Waarop letten
- Gunning gebeurt door een 'bureau', 'directiecomité' of 'beperkt comité' in plaats van door de raad van bestuur zelf
- Statutenwijziging werd 'recent' goedgekeurd maar je vindt geen Staatsblad-publicatie
- Aanbesteder beroept zich op 'tijdsdruk' om afwijkende procedures te rechtvaardigen
- De delegatieclausule in de statuten spreekt van 'leden' (meervoud, individueel) terwijl gedelegeerd werd aan een orgaan
Stel jezelf de vraag
Kijk naar de ondertekenaar van de gunningsbeslissing: is dat de raad van bestuur zelf, of een afgeleid orgaan (bureau, directiecomité, delegatie)? Zo ja: is er een publieke statuten- of reglementtekst waaruit die bevoegdheid expliciet voortvloeit? En dateert die tekst van vóór de delegatiebeslissing?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →