Werken 'in de buurt van een rivier' zijn niet vergelijkbaar met oevermuurbouw — ook niet als de stakeholders en het waterbeheer identiek zijn
De Raad van State verwerpt de schorsing: SPI mocht stellen dat zinkschachten onder de Ourthe geen 'vergelijkbare werken' zijn met de bouw van een kaaimuur langs een waterloop, ook al speelden beide werven zich af bij hetzelfde type cours d'eau.
Wat gebeurde er?
SPI (het ontwikkelingsagentschap voor de provincie Luik) lanceerde op 27 februari 2024 een opdracht voor de heropbouw van de oevers van het Vesdre-bassin in Theux — een Quick-Win uit het herstelprogramma na de overstromingen van juli 2021. Concreet: de bouw van een kaaimuur achter de brandweerkazerne, met damwanden, betonnen funderingszolen, holle muurblokken, drainage en waterbeheer tijdens de uitvoering. Het selectiecriterium voor technische bekwaamheid eiste minstens één werf van 'travaux similaires' voor ≥900.000 € excl. BTW in de voorbije vijf jaar, en drie werven aan niet-bevaarbare waterlopen voor ≥750.000 € elk. De SM TEGEC-R.G.-TRAGECO diende op 28 maart 2024 een offerte in met drie referenties. Hun kroongetuige voor het similariteitscriterium: het werk 'Remplacement des conduites sous l'Ourthe – Dédoublement du siphon à Chanxhe' — de vervanging van drinkwaterleidingen onder de Ourthe via horizontale boringen (fonçage). Dat werk was samen met DENYS uitgevoerd en besloeg voor de eerste verzoeker ruim 900.000 €. Op 11 april vroeg SPI om verduidelijking. In hun antwoord van 19 april legde de SM uit dat het ging om funderingsschachten van 9,5 m diameter en 10 m diep, in de rivieroever en onder het waterniveau, met batardeaus in de rivier, gewapend beton onder water (circa 200 m³) en herstel van de oevers — en dat ze samenwerkten met DNF, de dienst visserij, SPW (hydraulische infrastructuren), de gemeente Sprimont en SWDE. Conclusie van de verzoekers: we kunnen een waterloop beheren en civiele kunstwerken bouwen, dus gelijkaardig aan Theux. Op 17 juni 2024 beslist de directrice van SPI om de SM niet te selecteren. Motivering: de werken aan de Ourthe 'concernaient essentiellement des puits de fonçage situés en dehors du lit de la rivière. Les berges réaménagées dans le cadre de ces travaux concernaient des berges naturelles et non la construction ou la réfection d'un mur de berge.' Een tweede referentie (werken in uitvoering aan de Quai Borguet) werd verworpen omdat er geen attest van goede uitvoering bijzat en het bedrag niet werd vermeld. De opdracht ging naar SM N.F.-COMUREX, die referenties kon voorleggen voor een marche 'sécurisation urgente des cours d'eau non navigables' met oevermuren van 2,50 m hoogte op betonnen funderingen onder het waterniveau. De SM vocht dit aan in UDN: similariteit mag niet restrictief worden geïnterpreteerd (verwijzing naar arrest 254.856), alle inschrijvers hadden eenzelfde ruime lezing gemaakt, en bovendien wist SPI als eigen opdrachtgever van de Quai Borguet-werf perfect wat daar gebeurde. De Raad van State verwerpt. Het bestek mag inderdaad 'similaires' niet juridisch definiëren — dan valt men terug op de gewone betekenis ('à peu près semblable'). Maar de werken aan de Ourthe waren volgens het plan en de foto's essentieel zinkschachten buiten het rivierbed, terwijl Theux de constructie van een kunstwerk ínin directe aanraking met het waterlichaam eist. Het feit dat het over een rivier gaat, dat beton wordt gestort, dat hetzelfde type stakeholders aan tafel zit — het is prima facie irrelevant voor de vergelijking van de karakteristieken van de werken zelf. De aanbesteder heeft een 'large pouvoir d'appréciation' en er is geen manifeste beoordelingsfout. Voor de Quai Borguet-referentie: de voorlopige oplevering was nog niet verleend en er was eind 2023 zelfs een PV van malfaçon verstuurd — dus een attest van goede uitvoering was feitelijk onmogelijk, ongeacht wie de opdrachtgever is. De eerste argumenten aangevoerd tijdens de zitting (over twee van de vier elementen uit de brief van 19 april) worden als te laat afgewezen.
Waarom doet dit ertoe?
Het criterium van 'vergelijkbare werken' is een van de meest betwiste selectiepunten bij werkenopdrachten. Bid managers hebben de neiging om referenties te rekken op basis van oppervlakkige gelijkenissen: 'we hebben ook bij een rivier gewerkt', 'we hadden ook dezelfde partners', 'we hebben ook beton gestort'. Dit arrest zegt duidelijk: de aanbesteder mag kijken naar de AARD en de KARAKTERISTIEKEN van de werken, niet naar de omgeving of de organisatorische context. Een zinkschacht 10 m diep is technisch iets anders dan een kaaimuur — ook al ligt de schacht aan dezelfde rivier. Voor aanbestedende overheden geldt spiegelbeeldig: je kan je motivering kort houden (één of twee kernmerken volstaan), maar die kenmerken moeten wel raken aan het voorwerp van de opdracht.
De les
Als je een referentie indient voor een 'vergelijkbare werken'-criterium, check dan of de KARAKTERISTIEKEN van de uitvoering overeenkomen met wat in het bestek wordt beschreven — niet of de omgeving, stakeholders of materialen lijken. Als de opdracht een kunstwerk in directe aanraking met een waterloop vereist, volstaat het niet om te verwijzen naar werken die zich toevallig aan dezelfde waterloop afspeelden. En verwijs nooit naar een lopende opdracht als referentie zonder attest van goede uitvoering — zelfs niet als de aanbesteder de eigen opdrachtgever is. Zonder voorlopige oplevering bestaat er geen geldig attest, punt.
Te onthouden
- Similariteit beoordeelt de aanbesteder op de karakteristieken van de werken zelf — niet op de omgeving, de stakeholders of de materialen
- De aanbesteder heeft een ruime beoordelingsbevoegdheid; enkel manifeste beoordelingsfouten worden gecensureerd
- Een referentie zonder attest van goede uitvoering is geen referentie — ook niet als de aanbesteder zelf de opdrachtgever was
- Een werf zonder voorlopige oplevering kan per definitie geen attest opleveren
- Nieuwe argumenten aangevoerd voor het eerst tijdens de zitting zijn laattijdig en onontvankelijk
Waarop letten
- Referenties die 'geografisch dichtbij' of 'bij dezelfde klant' zijn maar waarvan de AARD van de werken verschilt — rode vlag bij similariteitstoetsing
- Verwijzingen naar lopende werken zonder voorlopige oplevering — altijd onbruikbaar als selectiereferentie
- Vergelijkende tabellen die dezelfde foto's of passages van een andere werf hergebruiken — de RvS ziet dat
- Argumenten over de 'interpretatie door andere inschrijvers' — heeft geen juridisch gewicht, de aanbesteder mag zijn eigen lezing hanteren binnen de grenzen van het bestek
Stel jezelf de vraag
Kan je voor elk van je referentiewerken op een blanco blad drie tot vijf karakteristieken opsommen die identiek of zeer gelijkaardig zijn aan de gevraagde werken — en gaat het daarbij om de technische aard van de uitvoering, niet om de omgeving? Zo niet: zoek een betere referentie of leg de parallel uitdrukkelijk uit vóór de aanbesteder het vraagt.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →