Twee zelfstandige weigeringsmotieven: wie er slechts één aanvalt, heeft geen belang — zelfs niet bij een potentieel correct middel
De Raad van State verwerpt de UDN-schorsing tegen de niet-selectie van SM Constructel voor de slimme meters-opdracht van RESA/ORES omdat de verzoeksters één van de twee zelfstandige weigeringsmotieven — het ontbreken van een VCA-certificaat bij Modal — niet hebben betwist, waardoor het bestreden besluit op dat niet-aangevochten motief alleen kan blijven staan.
Wat gebeurde er?
Op 2 mei 2024 lanceert RESA Innovation et Technologie NV, in eigen naam en voor rekening van intercommunale RESA, samen met ORES een gezamenlijke opdracht voor werken: de massauitrol van communicerende elektriciteitsmeters in Wallonië. Het gaat om tussen 1,1 en 1,3 miljoen slimme meters (400.000 voor RESA, 700.000 à 900.000 voor ORES) plus klantenparcours en geautomatiseerde data-uitwisseling. De opdracht gebeurt in drie percelen via onderhandelingsprocedure met voorafgaande oproep tot mededinging — speciale sectoren. Omdat de aanbestedende overheid 'un importance capitale' hecht aan netwerkveiligheid, eist de opdrachtaankondiging een VCA-certificaat (of ISO 45001:2018 of gelijkwaardig) van de inschrijvers én hun onderaannemers. Zes kandidaturen komen binnen, waaronder die van de tijdelijke maatschap SM Constructel, gevormd door NV Modal Installation en NV Constructel Belgium, voor alle drie de percelen. Op 10 juli 2024 beslist het directiecollege van RESA om SM Constructel niet te selecteren. De motivering stipt twee redenen aan: (1) voor Modal is geen VCA-certificaat voorgelegd, en (2) het VCA van Constructel betreft een object dat geen verband houdt met het voorwerp van de opdracht en de aard van de werken. Op 26 juli 2024 dienen de twee NV's een UDN-schorsingsvordering in. Hun enig middel viseert uitsluitend het tweede motief — de betwisting rond het VCA-object van Constructel — en laat het eerste motief over Modal onaangevochten. Sterker nog: op de zitting geven de verzoeksters zelf toe dat Modal niet beschikt over de vereiste certificering. De Raad van State past klassieke rechtspraak toe: om ontvankelijk te zijn, moet het middel wijzen op een schending die de verzoeker benadeeld heeft of kan benadelen (art. 14 en 15 Wet 17 juni 2013). Wanneer de bestreden beslissing twee zelfstandige en elk op zich voldoende motieven bevat, en de verzoeker er slechts één aanvalt, kan de beslissing overeind blijven op grond van het onbetwiste motief. Er is dan geen lésion noch risque de lésion — en dus geen belang. De Raad voegt daar een tweede principiële vaststelling aan toe over de VCA-vereiste zelf: hoewel het bestek niet expliciet zegt dat elk lid van een tijdelijke maatschap individueel VCA-gecertificeerd moet zijn, vloeit dat voort uit de logica van de eis. De opdrachtaankondiging vermeldt wél expliciet voor het selectiecriterium 'ervaring met minimum 25.000 meters' dat het volstaat dat één van de leden deze ervaring heeft — voor VCA ontbreekt zo'n uitzondering, wat a contrario betekent dat alle leden en onderaannemers gecertificeerd moeten zijn. De argumentatie over de 'aanstaande fusie' tussen Modal en Constructel haalt het niet: op het moment van de beslissing was die fusie nog een projectfase en zelfs op de zitting niet beslecht; een aanbestedende overheid die veiligheid hoog aanschrijft mag zich baseren op de juridische situatie op het moment van beslissen. Verwerping van de UDN-schorsing, kosten voorbehouden.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest is een klassieker over de ontvankelijkheid van overheidsopdrachtenberoepen — met name het vereiste van 'belang'. In de praktijk wordt de motivering van een weigeringsbeslissing vaak op twee of meer redenen gestoeld: elke reden op zich kan de beslissing rechtvaardigen. Voor een advocaat of bid manager die een UDN-vordering voorbereidt in een krappe tijdspanne, is het essentieel om ALLE motieven systematisch te identificeren en elk afzonderlijk te bestrijden. Eén vergeten of bewust genegeerd motief betekent dat het hele beroep onontvankelijk kan worden verklaard — ongeacht hoe sterk je argumenten tegen de andere motieven zijn. Het arrest bevestigt ook dat de VCA-eis in de bouwsector strikt wordt geïnterpreteerd: als de opdrachtaankondiging expliciet differentieert tussen criteria die 'per lid volstaan' en andere die geen zo'n uitzondering kennen, moet je ervan uitgaan dat de tweede categorie op elk lid én elke onderaannemer slaat. Deze lectuur is a fortiori als het gaat om veiligheidscertificaten.
De les
Als je een gunningsbeslissing of een niet-selectiebeslissing aanvecht en er staan meerdere zelfstandige redenen in de motivering: val ALLE redenen systematisch aan, ook al denk je dat één ervan veel zwakker is dan de andere. Een weggelaten motief is een fatale deur die openstaat voor de aanbesteder — de rechter zal de beslissing op dat onbetwiste motief overeind houden, zelfs als je middel tegen het aangevochten motief briljant is. Lees je opdrachtaankondiging dubbel als je met een tijdelijke maatschap inschrijft: elke eis die NIET expliciet 'per lid volstaat' zegt, geldt cumulatief voor alle leden en onderaannemers.
Te onthouden
- Een beslissing met meerdere zelfstandige motieven blijft overeind zolang één onbetwist motief volstaat om ze te dragen
- Het 'belang' bij een UDN-vordering (art. 14-15 Wet 17/06/2013) vereist lésion of risque de lésion — niet alleen een algemeen belang om de opdracht te winnen
- Op de zitting toegeven dat één van de motieven klopt, is fataal voor de ontvankelijkheid van het hele beroep
- Een VCA-eis in een bestek geldt cumulatief voor alle leden van een tijdelijke maatschap én alle onderaannemers, tenzij de opdrachtaankondiging expliciet een uitzondering maakt
- Een nog-niet-gerealiseerde fusie tussen twee leden van een tijdelijke maatschap kan geen gebrek in de certificering van één lid compenseren
Waarop letten
- Een weigeringsmotivering die zegt 'A en B' waarbij zowel A als B op zich voldoende is — val ze allebei aan
- Een opdrachtaankondiging die voor sommige selectiecriteria wél maar voor andere geen uitzondering maakt voor tijdelijke maatschappen — a contrario-lezing
- Een verzoekschrift dat zich concentreert op het 'sterkste' middel en een ander motief ongemoeid laat — red flag voor belang
Stel jezelf de vraag
Bij een UDN-voorbereiding: als je op het punt staat het verzoekschrift in te dienen, stel dan de vraag: 'Staan in de bestreden beslissing alle motieven die ik tel, ook effectief in mijn middelen?' Schrijf ze één voor één uit, met een aparte kritiek per motief. Als één motief ontbreekt of zwak wordt behandeld: uitbreiden voor indiening. Wanneer je als tijdelijke maatschap een opdracht bekijkt waarin VCA of ISO 45001 wordt geëist: controleer of de opdrachtaankondiging ergens een uitzondering toestaat 'voor een van de leden' — zo niet, dan heeft elk lid en elke onderaannemer dit certificaat nodig vóór indiening.
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →