Tennishal Lanaken: een erfpacht met een bestemmingsclausule en een businessplan is nog geen dienstenconcessie — en wie die kans misloopt, heeft geen hoogdringendheid
De BV A. vocht de toewijzing door het AGB Lanaken van een erfpacht van dertig jaar op de gemeentelijke tennishal aan de vzw T. (90 tegen 65 punten) aan met het argument dat het eigenlijk om een concessie voor diensten ging, maar de Raad van State zag prima facie een gewone erfpacht zonder afdwingbare exploitatie-eisen, paste daarom de gemeenrechtelijke schorsingsvoorwaarden toe en verwierp de vordering omdat het loutere verlies van de kans op die erfpacht geen uiterst dringende noodzakelijkheid aantoont.
Wat gebeurde er?
De gemeente Lanaken gaf haar sportinfrastructuur, waaronder de indoor tennishal aan de Engelse Hof 20, op 14 november 2013 voor 99 jaar in erfpacht aan het Autonoom Gemeentebedrijf (AGB) Lanaken. Op 14 oktober 2025 besliste het directiecomité van het AGB dat het niet langer in de hal zou investeren: de hal zou in haar huidige staat via een publieke marktbevraging op de markt worden gebracht, waarna de gekozen uitbater een zakelijk recht zou krijgen om als ‘eigenaar’ zelf te investeren. Na akkoorden van het directiecomité, het schepencollege en de gemeenteraad (15 december 2025) startte de raad van bestuur van het AGB op 20 januari 2026 de ‘marktbevraging erfpacht tennishal Lanaken’. Het marktraadplegingsdossier vermeldde uitdrukkelijk dat het om een erfpacht ging en niet om een overheidsopdracht, maar dat de toekenning open en transparant zou verlopen. De erfpacht liep dertig jaar, eenmaal verlengbaar, met tennis en padel als enige hoofdbestemming. Er waren vier beoordelingscriteria van elk 25 punten: een plan van aanpak om de Lanakense burgers en de lokale tennis- en padelvereniging te betrekken, referenties, de erfpachtvergoeding (minimaal 12.000 euro per jaar, geïndexeerd) en een businessplan. Alle investeringen, onderhoud, belastingen en exploitatiekosten kwamen voor rekening van de erfpachter. Twee kandidaten dienden een kandidaatstelling in. De vzw T. haalde 90 punten met een vergoeding van 12.012 euro per jaar; de BV A. haalde 65 punten, ondanks een bod van 14.000 euro. Op 21 april 2026 wees het directiecomité de erfpacht toe aan de vzw T. De BV A. vroeg op 28 april de intrekking, het AGB weigerde op 4 mei elk overleg, en op 6 mei vorderde de BV A. de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Het AGB wierp op dat de BV A. enkel de kennisgeving aanvocht en niet de beslissing zelf. Die exceptie werd verworpen: uit het verzoekschrift bleek voldoende dat de beslissing van 21 april 2026 werd bedoeld. Daarna was de kernvraag of de BV A. zich kon beroepen op de soepelere rechtsbescherming van de wet van 17 juni 2013, wat vereist dat het om een opdracht of concessie gaat. De BV A. betoogde dat de marktbevraging in werkelijkheid een concessie voor diensten was in de zin van artikel 2, 7°, b), van de concessiewet van 17 juni 2016: de kern was de exploitatie van sportinfrastructuur en een cafetaria, de exploitant droeg het operationeel risico, en het AGB stuurde de uitbating via de beoordelingscriteria. Staatsraad Inge Vos volgde die herkwalificatie niet. De benaming ‘erfpacht’ is niet doorslaggevend, maar het beslissende kenmerk van een dienstenconcessie is dat zij hoofdzakelijk betrekking heeft op diensten die aan eisen van de overheid voldoen en waarvan de overheid de uitvoering kan afdwingen. Dat bleek hier prima facie niet. Een bestemmingsclausule (tennis en padel) kan ook in een gewone erfpacht worden bedongen, zoals artikel 3.167 van het Burgerlijk Wetboek toelaat. Het plan van aanpak en het businessplan kwamen van de kandidaten zelf, zonder minimale normen of afdwingbare verplichtingen van het AGB. Over tarieven, toegang voor inwoners of openingsuren werd niets opgelegd, en er was geen controle- of sanctiemechanisme. De contractuele uitgangspunten leken op de klassieke pachtclausules die overweging 15 van Richtlijn 2014/23 uitdrukkelijk buiten het concessiebegrip plaatst. Daarom moest het argument over het operationeel risico niet verder worden onderzocht. Het eerste middel was niet ernstig; de concessiewet en de wet van 17 juni 2013 leken niet van toepassing, zodat de gemeenrechtelijke voorwaarden van artikel 17 van de gecoördineerde wetten golden. Aan die voorwaarden voldeed de BV A. niet. Diligent optreden is noodzakelijk, maar niet voldoende. Dat het AGB de erfpachtakte op elk moment kon verlijden, toont op zich geen spoed aan. Het verlies van de kans om de erfpacht te krijgen is een risico dat inherent is aan elke marktraadpleging: ‘verzoekster verliest immers geen recht van erfpacht, maar krijgt er geen toegewezen’. De BV A. legde bovendien geen enkel stuk voor over haar professionele toestand of over de concrete schade. De vordering werd verworpen. De BV A. draagt het rolrecht van 200 euro, de bijdrage van 26 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro aan het AGB.
Waarom doet dit ertoe?
Lokale besturen brengen steeds vaker sporthallen, horecapaviljoenen en andere gemeentelijke infrastructuur op de markt via een erfpacht of opstalrecht met een ‘marktbevraging’ in plaats van een aanbesteding. Dit arrest toont waar de grens prima facie ligt. Een erfpacht wordt pas een dienstenconcessie als de overheid diensten laat uitvoeren volgens eisen die zij zelf kan afdwingen. Een bestemmingsclausule, een minimale vergoeding en kwalitatieve criteria zoals een businessplan of een plan voor samenwerking met de lokale club volstaan daarvoor niet, zolang de overheid geen normen oplegt voor tarieven, openingsuren, toegang of controle. De gevolgen van die kwalificatie zijn groot. Valt de transactie buiten de concessiewet, dan valt ze ook buiten de wet van 17 juni 2013: geen verplichte wachttermijn, geen schorsing ‘zonder bewijs van urgentie’, maar de strenge gemeenrechtelijke UDN-toets. En daar struikelt een afgewezen kandidaat bijna onvermijdelijk, omdat het mislopen van een kans geen ernstig, onomkeerbaar nadeel is. Samen met het arrest over de zomerbar in Hemiksem (267005) vormt dit een duidelijke lijn: wie een gebruiksrecht op publiek vastgoed misloopt, moet concrete, gestaafde schade aantonen. Het arrest is wel een voorlopig oordeel in kort geding en laat de vraag naar de waarde van de vermeende concessie open.
De les
Kandidaten: wilt u een erfpacht of concessie laten herkwalificeren, zet dan in uw verzoekschrift concreet uiteen welke afdwingbare exploitatie-eisen de overheid oplegt (tarieven, openingsuren, toegang, rapportering, sancties) en waarom die het zwaartepunt vormen. Het operationeel risico komt pas aan bod als dat eerste punt overtuigt. Ga er bovendien van uit dat de gemeenrechtelijke UDN-toets geldt, en documenteer de concrete gevolgen voor uw onderneming met stukken: omzetaandeel, gedane investeringen, personeel, contracten die afhangen van de toewijzing. ‘Ik loop een kans mis’ of ‘het contract duurt dertig jaar’ volstaat niet. Lokale besturen en AGB’s: een vastgoedtransactie met een open marktbevraging, een bestemmingsclausule en kwalitatieve criteria blijft prima facie buiten de concessiewet, zolang u geen dienstverlening met afdwingbare eisen bestelt. Wilt u wel tarieven, openingsuren of maatschappelijke prestaties vastleggen, besef dan dat u richting een dienstenconcessie schuift, met de bijbehorende regels voor bekendmaking, raming en wachttermijn. Formuleer uw beoordelingscriteria in elk geval transparant: in de Asse-zaak (259754) sneuvelde een erfpacht op vaag omschreven beleidsdoelstellingen.
Te onthouden
- De benaming ‘erfpacht’ die de overheid gebruikt, is niet doorslaggevend; de werkelijke inhoud van de transactie telt.
- Beslissend voor een concessie voor diensten is prima facie dat de transactie hoofdzakelijk betrekking heeft op diensten die voldoen aan eisen van de overheid en waarvan de overheid de uitvoering kan afdwingen.
- Een bestemmingsclausule (hier: tennis en padel) kan ook in een gewone erfpacht worden bedongen (art. 3.167 BW) en maakt van de erfpacht geen dienstenconcessie.
- Kwalitatieve criteria zoals een plan van aanpak en een businessplan, zonder minimale normen of afdwingbare verplichtingen, wijzen niet op een concessie.
- Klassieke pachtclausules (inbezitneming, looptijd, teruggave, vergoeding, kosten) vallen volgens overweging 15 van Richtlijn 2014/23 buiten het concessiebegrip.
- Is de concessiewet niet van toepassing, dan ook de wet van 17 juni 2013 niet, en gelden de gemeenrechtelijke UDN-voorwaarden.
- Het verlies van de kans op een erfpacht is een risico dat inherent is aan elke marktraadpleging en toont geen uiterst dringende noodzakelijkheid aan.
- De BV A. draagt de kosten: rolrecht 200 euro, bijdrage 26 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro aan het AGB Lanaken.
Waarop letten
- Welke exploitatie-eisen het marktraadplegingsdossier en de toekomstige erfpachtakte effectief en afdwingbaar opleggen.
- Het ontbreken van een controle- of sanctiemechanisme als aanwijzing tegen een concessie.
- De volgorde van het onderzoek: eerst afdwingbare eisen, pas daarna het operationeel risico.
- De concrete onderbouwing van de hoogdringendheid met stukken over de eigen onderneming.
- Nieuwe middelen die pas ter zitting worden aangevoerd (hier: onbevoegdheid van het AGB om een erfpacht te verlenen) brengen de toepasselijkheid van de rechtsbeschermingswet niet dichterbij.
Stel jezelf de vraag
Legt de overheid in uw dossier afdwingbare eisen op aan de exploitatie (tarieven, openingsuren, toegang, controle, sancties), of enkel een bestemming en een vergoeding? Kunt u als kandidaat met stukken aantonen welke concrete, onomkeerbare schade u lijdt als u de erfpacht of concessie misloopt? Weet u dat de bijzondere rechtsbescherming van de wet van 17 juni 2013 (wachttermijn, schorsing zonder bewijs van urgentie) enkel geldt voor opdrachten en concessies? Hebt u in uw verzoekschrift de concrete beslissing aangevochten, en niet alleen de kennisgeving ervan? Als lokaal bestuur: hebt u bewust gekozen tussen een zuivere vastgoedtransactie en een dienstenconcessie, en passen uw contractuele uitgangspunten bij die keuze? Als lokaal bestuur: zijn uw kwalitatieve beoordelingscriteria duidelijk genoeg omschreven om een marktbevraging transparant te laten verlopen?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →