Wie de gunning laat schorsen vóór het contract gesloten is, verliest geen kans: CWS Workwear krijgt geen 27.484,80 euro van Charleroi
CWS Workwear had in 2023 de schorsing verkregen van de gunning van Charleroi’s werkkledijcontract aan Depairon, waarna de stad haar beslissing introk en de opdracht opnieuw aan Depairon gunde — een tweede beslissing die CWS onaangevochten liet; haar vordering tot schadevergoeding van 27.484,80 euro voor het verlies van een kans werd ontvankelijk maar ongegrond verklaard, omdat de schorsing vóór de sluiting van het contract de schade net had verhinderd.
Wat gebeurde er?
De stad Charleroi gunde op 21 februari 2023 de overheidsopdracht voor diensten nr. 2022-33, voor de huur en het onderhoud van werkkledij, aan de NV Depairon. De NV CWS Workwear Belgie, wiens offerte toen regelmatig was bevonden en als tweede van drie was gerangschikt, vocht die beslissing aan. Bij arrest nr. 256.336 van 24 april 2023 schorste de Raad van State de gunning bij uiterst dringende noodzakelijkheid, omdat de stad de prijzen van CWS eenzijdig had ‘gerectificeerd’. De gunningsbeslissing was toen nog niet aan Depairon betekend, zodat er nooit een contract op die basis tot stand kwam. Op 13 juni 2023 trok het college de beslissing in; die intrekking werd op 30 juni 2023 aan de drie inschrijvers betekend, met vermelding van de beroepsmogelijkheden, en niemand vocht ze aan. Op 18 juli 2023 nam de stad een nieuwe beslissing: de offerte van CWS werd nu onregelmatig verklaard en de opdracht ging opnieuw naar Depairon. CWS stelde de stad op 31 juli 2023 in gebreke om ook die beslissing in te trekken; de stad weigerde op 4 augustus. CWS stelde tegen de nieuwe gunning geen beroep in. In haar memorie van wederantwoord schreef ze dat ze dat uit budgettaire overwegingen naliet, en omdat ze niet wist hoe vaak ze nog zou moeten procederen om echt gelijk te krijgen. Op 11 januari 2024 diende CWS wel een vordering tot schadevergoeding tot herstel in voor 27.484,80 euro, vermeerderd met interesten. Bij arrest nr. 259.070 van 8 maart 2024 heropende de Raad de debatten en verwees de zaak naar de gewone procedure. In het eindarrest stelt de Raad eerst vast dat het annulatieberoep door de definitieve intrekking zijn voorwerp heeft verloren. Over de schadevergoeding moest hij wel nog oordelen. Charleroi betwistte het belang van CWS: de intrekking was een herstel in natura, en CWS had bij het nieuwe onderzoek van de offertes haar volle kans gekregen. De Raad verwierp die exceptie. Steunend op het arrest Moors van de Algemene Vergadering (nr. 244.015 van 22 maart 2019) oordeelde hij dat dezelfde logica geldt bij een intrekking door de overheid, en dat het belang bij een schadevergoeding volgt uit de bewering schade te hebben geleden door de onwettigheid; CWS hoeft daarnaast geen belang bij de vaststelling van de onwettigheid aan te tonen. Ten gronde ging het mis. CWS stelde dat ze een kans op één op drie had verloren op het moment van de bestreden beslissing, en dat latere feiten daar niets aan veranderen, met een beroep op een arrest van het Hof van Cassatie van 26 januari 2007. De Raad oordeelde anders: wanneer een gunning wordt geschorst of vernietigd vóór de sluiting van het contract, is de schade die bestaat in het verlies van de opdracht of van een kans erop in de regel niet aangetoond, want de schorsing verhindert op zich dat die schade ontstaat, behoudens bijzondere omstandigheden. Het cassatiearrest ging over de ontbinding van een overeenkomst wegens wanprestatie en is niet transponeerbaar; bovendien ging het hier niet over de begroting van de schade maar over het bestaan ervan. De tweede gunning van 18 juli 2023 staat volgens de Raad los van de vaststelling dat CWS door de eerste geen kans verloor, zodat haar pogingen om die definitieve beslissing via artikel 159 van de Grondwet buiten beschouwing te laten, inoperant waren. De middelen tegen de eerste beslissing hoefden dus niet meer te worden onderzocht. Beide vorderingen werden verworpen. Over de kosten: voor het annulatieberoep geldt CWS als de in het gelijk gestelde partij (de intrekking is een verkapte vernietiging), voor de schadevergoeding de stad. Elk had dus recht op een rechtsplegingsvergoeding ten laste van de ander, beide aan het basisbedrag; CWS vroeg het maximum wegens een ‘kennelijk onredelijke situatie’ (een onduidelijk bestek en twee eerder herbegonnen procedures), de stad 3.080 euro, maar de Raad zag geen reden om van het basisbedrag af te wijken en compenseerde beide vergoedingen. Charleroi draagt 400 euro rolrecht en 48 euro bijdragen voor de schorsing en de vernietiging; CWS draagt 200 euro rolrecht en 24 euro bijdrage voor de vordering tot schadevergoeding.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest trekt een heldere grens rond de schadevergoeding tot herstel in het aanbestedingscontentieux. Een inschrijver die de gunning laat schorsen vóór het contract is gesloten, heeft precies daardoor zijn kans bewaard — en kan dus niet tegelijk vergoeding vragen voor het verlies van die kans. Dat klinkt logisch, maar het heeft een harde praktische consequentie: wie na een geslaagde schorsing een nieuwe, ongunstige gunningsbeslissing krijgt, moet die aanvechten. Het verlies van een kans zit dan niet meer in de eerste beslissing, maar hooguit in de tweede, en die werd hier definitief. De Raad laat ook geen ruimte om een definitieve individuele beslissing via de exceptie van onwettigheid van artikel 159 van de Grondwet alsnog buiten spel te zetten. CWS wees op het risico van een ‘carrousel’ van opeenvolgende schorsingsprocedures die enkel kapitaalkrachtige inschrijvers kunnen volhouden; de Raad ging daar niet op in. Positief voor inschrijvers is de bevestiging dat de Moors-rechtspraak ook speelt na een intrekking: het belang bij een schadevergoeding verdwijnt niet doordat de overheid haar beslissing zelf intrekt. En de kostenregeling toont dat ‘zonder voorwerp’ en ‘verworpen’ in hetzelfde arrest tot een gelijkspel kunnen leiden, waarbij de rechtsplegingsvergoedingen tegen elkaar wegvallen.
De les
Voor inschrijvers: een schorsing vóór de sluiting van het contract is een overwinning, geen schadegrond. Trekt de aanbesteder zijn beslissing in en neemt hij een nieuwe die u opnieuw uitsluit, dan is dié beslissing uw nieuwe doelwit. Laat u ze definitief worden, dan kunt u later niet meer betogen dat ze onwettig is om een schadeclaim te redden, en de vergoeding voor het verlies van een kans door de eerste beslissing valt weg. Weeg dus meteen af of u tegen de nieuwe beslissing procedeert; de kosten en de onzekerheid van een tweede procedure zijn reëel, maar wie stilzit, verliest ook zijn hefboom voor schadevergoeding. Voor aanbesteders: een geschorste gunning intrekken, de procedure hernemen en de nieuwe beslissing correct betekenen met de beroepsmogelijkheden, beperkt uw blootstelling aan schadeclaims aanzienlijk. Maar het annulatieberoep tegen de ingetrokken beslissing verliest u wel als verkapte vernietiging, met de rolrechten en bijdragen ten laste.
Te onthouden
- Het arrest Moors (AV nr. 244.015 van 22 maart 2019) geldt ook bij intrekking van de bestreden akte: de Raad moet de middelen onderzoeken voor zover nodig om over de schadevergoeding tot herstel te oordelen.
- Het belang bij een vordering op grond van artikel 11bis volgt uit de bewering schade te hebben geleden door de onwettigheid; een afzonderlijk belang bij de vaststelling van de onwettigheid is niet vereist.
- Schade bestaande in het verlies van een opdracht of van een kans erop is in de regel niet aangetoond wanneer de gunning wordt geschorst of vernietigd vóór de sluiting van het contract, behoudens bijzondere omstandigheden.
- Het cassatiearrest van 26 januari 2007 over contractuele ontbinding (art. 1184 oud BW) is niet transponeerbaar op de schadevergoeding tot herstel; het ging hier om het bestaan, niet de begroting, van de schade.
- Argumenten tegen een definitief geworden tweede gunningsbeslissing zijn inoperant om een schadeclaim tegen de eerste te redden.
- Kosten: compensatie van twee rechtsplegingsvergoedingen aan het basisbedrag; Charleroi draagt 400 euro rolrecht en 48 euro bijdragen, CWS 200 euro rolrecht en 24 euro bijdrage.
Waarop letten
- Het moment van de schorsing ten opzichte van de betekening van de gunning aan de begunstigde en de sluiting van het contract.
- De termijn om een nieuwe gunningsbeslissing na intrekking aan te vechten; stilzitten maakt ze definitief.
- Een verhoogde rechtsplegingsvergoeding wegens een ‘kennelijk onredelijke situatie’ wordt niet zomaar toegekend, ook niet na een onduidelijk bestek en meerdere herbegonnen procedures.
- In één arrest kan elke partij voor een ander deel van het geding de in het gelijk gestelde partij zijn.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver: is het contract al gesloten op het moment dat u de schorsing verkrijgt? Zo niet, beseft u dan dat u voor het verlies van een kans door die beslissing doorgaans geen schadevergoeding zult krijgen? Neemt de aanbesteder na een intrekking een nieuwe gunningsbeslissing die u uitsluit, hebt u dan binnen de termijn beslist of u ze aanvecht — wetende dat ze anders definitief wordt en niet meer via artikel 159 van de Grondwet kan worden omzeild? Hebt u bij het instellen van een vordering tot schadevergoeding getoetst of de schade echt is ingetreden, en niet alleen of de bestreden beslissing onwettig was? Als aanbesteder: betekent u een intrekking en een nieuwe gunningsbeslissing aan alle inschrijvers met vermelding van de beroepsmogelijkheden, zodat ze definitief kunnen worden?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →